Pavel Chupikov
Павел Фёдорович Чупиков (1913-йил 21-декабр — 1987-йил 23-июн) — Совет қирувчи учувчиси ва ҳарбий қўмондон, Улуғ Ватан уруши қатнашчиси, Совет Иттифоқи Қаҳрамони. Авиация генерал-полковниги.
| Файл:408пх-Чупиков, Павел Фёдорович.жпг | |
| Таваллуди |
1913-йил 21-декабр Тошкент, Сирдарё вилояти, Россия империяси |
|---|---|
| Вафоти |
1987-йил 23-июн Москва, СССР |
| Фуқаролиги |
|
| Қўшин турлари |
|
| Хизматдаги йиллари | 1931-1976 |
| Мукофотлари |
|
Ҳаёти
Павел Фёдорович 1913-йил 21-декабрда Тошкент шаҳрида таваллуд топган. 1929-йилда мактабни тугатгач, Тошкент тепловоз таъмирлаш заводида ишлаган.
Чупиков 1931-йил май ойидан Қизил армияда кўнгиллилар сафида хизмат қилган. 1932-йилда Волскдаги 2-ҳарбий авиация техник мактабини тамомлаган. 1932-йил августдан Украина ҳарбий округи (Киев) Ҳарбий-ҳаво кучларининг 31-авиацион эскадронида хизмат қилган. 1934-йил апрел ойида бутун эскадрон Красноярскка кўчирилди. Павел 1937-йил ноябрдан Узоқ Шарқда хизмат қилган. 1938-йил июл-август ойларида Хасан кўли яқинидаги жангларда қатнашган ва бунинг учун Қизил Юлдуз ордени билан тақдирланган.
Улуғ Ватан уруши
Павел Чупиков 1941-йил 23-июндан Улуғ Ватан уруши жангларида қатнашган[1]. Полк Ғарбий фронтда 47- ва 23-аралаш авиация дивизиялари таркибида И-16 қирувчи самолётларида жанг қилган. Капитан Чупиков урушнинг тўртинчи куни ўзининг биринчи ғалабасини қўлга киритди. 1941-йил 25-июнда Лепел яқинида бир гуруҳда немис бомбардимончи самолётини уриб туширди. 1941-йил сентябр ойида 170-қирувчи қанотнинг навигатори этиб тайинланади.
1942-йил июлдан Жанубий, Кавказорти ва Шимолий Кавказ фронтларида 4-ҳаво армиясининг 40-қирувчи авиация полкининг қўмондони лавозимида фаолият олиб борган. Полк Кавказ жангида қаҳрамонларча жанг қилди. Ўзининг 52 та самолётини йўқотди ва душманнинг 123 самолётини (шундан 95 таси ҳаво жангларида уриб туширилди) қириб ташлади.
Маёр Чупиков 194-йил апрел ойидан Воронеж фронтининг 2-ҳаво армияси таркибига кирган гвардия полкига қўмондонлик қилди (октабрдан 1-Украина фронти). Унинг қўмондонлиги остида полк Курск ва Днепр жангларида муваффақиятли қатнашган.
Павел Фёдорович 1943-йил 31-октябрдан 1943-йил 5-декабргача 2-ҳаво армиясининг 8-гвардия қирувчи авиация дивизиясига командир вазифасини бажарувчи қўмондон ўринбосари лавозимига тайинланган.
1944-йил март ойидан уруш охиригача 1-Белоруссия фронти 16-ҳаво армиясининг 19-қирувчи авиация полкининг қўмондони бўлиб хизмат қилади. Бу Қизил Армия Ҳарбий-ҳаво кучларининг энг яхши қирувчи аскарларидан ташкил топган ноёб полк бўлиб, полкнинг асосий вазифаси немис авиациясини „эркин ов“ усули билан йўқ қилиш эди. У норасмий равишда „Маршал полки“ деб номланган. Чунки, полкни Қизил Армия Ҳарбий-ҳаво кучлари бош қўмондони, ҳаво бош маршали А. А. Новиков бошқарган[2]. Совет Иттифоқи Қаҳрамони Лев Шестаков вафот этган сўнг, унинг ўрнига подполковник Чупиков полк командири этиб тайинланган[3]. Беларуссия, Сероцкая, Висла-Одер, Шарқий-Померанская ва Берлиндаги ҳужум операцияларида полкга қўмондонлик қилган[4].
Манбалар
- ↑ Коллектив авторов. .
- ↑ Богданов П. А. Полк називался „маршалский“ — Андоза:М., 2016. — 244 с.
- ↑ Куманичкин А. С. Чтоби жит… Купсов Н. С. Воздушниэ рабочиэ войни. Николаэв М. А. Доброволси, шаг вперед! — М.: Мол. гвардия, 1987. — 335 с. — (Летопис Великой Отечественной).
- ↑ Пред. Гл. комиссии Н. В. Огарков „Проскуровский истребительный авиационный полк“, . Советская Военная Энциклопедия: [В 8 томах], 105000 экз, Москва: Воениздат, 1978 — 578-бет.
- Sovet Ittifoqi Qahramonlari
- Lenin ordeni sohiblari
- Oktabr Inqilobi ordeni sohiblari
- Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari
- Vatan urushi ordeni sohiblari
- Qizil Yulduz ordeni sohiblari
- Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari
- Ulug‘ Vatan urushidagi g‘alabaning 25 yilligi nishoni sohiblari
- Varshavani ozod qilganlik uchun medali sohiblari
- Berlinni ozod qilganlik uchun medali sohiblari
- Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 40 yilligi medali sohiblari
- Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 30 yilligi medali sohiblari
- Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 20 yilligi medali sohiblari
- „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari
- “Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan” medali sohiblari
- Jangovar xizmatlari uchun medali sohiblari
- 1-darajali Vatan urushi ordeni sovrindorlari
- Moskvada vafot etganlar
- 1987-yilda vafot etganlar
- 23-iyunda vafot etganlar
- Toshkentda tugʻilganlar
- 1913-yilda tugʻilganlar
- 21-dekabrda tugʻilganlar