Ziyosfera

Pax Europaea

Европа Иттифоқи ва ундан олдинги давлатларнинг тарихий кенгайиши.

Пах Эуропаэа ( инглизча: Европа тинчлиги – тарихий Пах Романадан кейин), Иккинчи жаҳон урушидан кейин Европа бошдан кечирган нисбий тинчлик даври бўлиб, унда Европа давлатлари ўртасида халқаро можаролар ёки урушлар жуда кам бўлган. Бу тинчлик кўпинча НАТО, Европа Иттифоқи (ЕИ) ва Европа Иттифоқининг сиёсий институтлари, шу жумладан Европа Иқтисодий Ҳамжамиятини яратиш билан боғлиқ эди. [1] Нисбатан тинчлик даври Совуқ уруш тугаши ва Совет Иттифоқи парчаланганидан кейин, Югославия урушлари, Шимолий Ирландиядаги муаммолар ва Россия билан боғлиқ ёки унинг ичида бўлган турли кескинликлар ва урушларни ҳисобга олмаганда кенг миқёсда сақланиб қолди.

Тарихи

Трансатлантик ҳамкорлик ва Европа интеграцияси Иккинчи жаҳон урушидан кейин Европада яратилган тинчликни сақлаш учун мўлжалланган. Ўтган асрлар давомида қит'анинг қайта-қайта уруш ҳолатига тушиб қолганлиги сабабли, 1950-йилларда Европа ҳамжамиятини яратиш давлатларни шу даражада бирлаштиришга киришдики, улар ўртасида уруш бўлиши мумкин эмас эди. Айни пайтда Шимолий Атлантика Шартномаси Ташкилоти ҳам ичкаридан, ҳам ташқаридан тажовузни тўхтатиш учун Ғарбий Европа мамлакатлари ўртасида АҚШ ва Канада билан мудофаа бўйича ҳарбий иттифоқ сифатида тузилди. Европа ҳамжамиятлари Европа Иттифоқига айланди ва у ҳам, НАТО ҳам Ғарбий Европа, Шимолий Европа ва Жанубий Европанинг катта қисмини қамраб олган ҳолда кенгайиб борди. Гарчи Марказий ва Шарқий Европа Варшава Шартномаси аъзоси сифатида Совет Иттифоқи таъсирида қолган бўлса-да, улар ҳам 1990-йилларгача Югославияда бир қатор урушлар бошланиб кетгунга қадар, кичик миқёсдаги тўқнашувларни бошдан кечирдилар. Европа Иттифоқи можаронинг олдини олишга қодир эмаслиги учун танқид остига олинди.

2020-йилга келиб, Европа Иттифоқи 27 давлатни ўз ичига олди. Европанинг унга а'зо бўлмаган давлатларининг аксарияти ҳозирда а'золикка интилмоқда; 2000-йилларда Европа Иттифоқига ўн икки давлат қўшилди. Бундан ташқари, Европа Иттифоқидан ташқарида қолган кўпгина Европа мамлакатлари унга Европа иқтисодий ҳудуди каби иқтисодий битимлар ва шартномалар билан боғланган. Бир қатор собиқ Совет республикалари Европа Иттифоқига қўшилган ёки турли Европа ташкилотлари билан бирлашиш учун қадамлар қўйган бўлса-да, Россия Европа институтларидан мустақиллик даражасини сақлаб қолди. Европа Иттифоқи доирасида 1945-йилдан бери ҳеч қандай ҳарбий тўқнашув бўлмаган, бу Ғарбий Европа ҳудудида Пах Романа давридан бери энг узун тинчлик даврига айланди.

Европа Иттифоқига чегараларида ҳамда халқаро миқёсда дипломатик йўллар орқали тинчликни сақлаш ва фаол равишда мустаҳкамлашга қаратилган саъй-ҳаракатлари эътирофи сифатида 2012 йилда тинчлик бўйича Нобел мукофоти берилди. [2]

Иккинчи жаҳон урушидан кейин Европа ҳудудида бир қанча қуролли тўқнашувлар содир бўлган бўлса ҳам, уларнинг ҳеч бири Европа Иттифоқи а’золари ўртасида бўлмаган. Ушбу можароларнинг аксарияти собиқ Югославия ва Совет Иттифоқида содир бўлган.

Урушлар рўйхати

Иккинчи жаҳон урушидан кейинги даврда Европадаги урушлар рўйхати

(Эслатма: Арманистон, Озарбайжон ва Грузия Европа ёки Ғарбий Осиёнинг бир қисми ҳисобланиши мумкинлиги туфайли бу ерда келтирилган)

Иккинчи жаҳон урушидан кейинги даврда Европа давлатлари иштирокидаги урушлар

Манбалар

  1. ↑ Цоукалис, Лоукас. Wҳат Кинд оф Эуропе?. Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 2005. ИСБН 978-0-19-927948-7. 
  2. ↑ Ҳерман Ван Ромпуй. „Фром Wар то Пеаcе: А Эуропеан Тале“. Нобел Леcтуре бй тҳе Эуропеан Унион (2012-йил 10-декабр). Қаралди: 2014-йил 4-январ. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Pax_Europaea" dan olindi