Bijanaklar: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Bijanaklar | Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{XIV asrgacha turkiy xalqlar tarixi}} | |||
'''Bijanaklar''', pecheneglar, patszinaklar — [[Itil]] ([[Volga]]) va [[Yoyiq]] ([[Ural]]) [[daryo]]si boʻylari, [[Orol dengizi]] oraligʻidagi [[dasht]]larda hamda [[Kaspiy dengizi]]ning [[sharq]]i va [[shimol|shim.]]da milodiy 1-ming yillikning ikjinchi yarmida yashagan bir qancha [[turkiy xalqlar|turkiy]] [[qabila]]lar birlashmasi. Bijanaklar qadimgi [[Qangʻ davlati|Qangʻdavlati]] [[aholi]]si [[qangʻli]]larta mansub boʻlganlar. [[VIII asr|<nowiki>VIII</nowiki> asr]]da Yoyiq va Itil daryolari oraligʻida yashovchi qangʻli, sarmat va boshqa qabilalarning birlashuvidan yirik bijanakqangʻli ittifoqi tashkil topgan. [[IX asr|<nowiki>IX</nowiki> asr]] oxirlarida (889 yil) tabiiy iqlim sharoitining gʻoyat ogʻirlashuvi, xususan [[qurgʻoqchilik]] hamda [[qipchoqlar|qipchoq]] va [[oʻgʻuzlar]]ning siquvi natijasida Bijanaklarning asosiy qismi [[janub|jan.]] [[Rus (davlat)|rus]] dashtlariga, [[Qora dengiz]]ning [[shimol|shim.]]dagi yerlarga koʻchib oʻtganlar. Bijanaklar [[Kiyev Rusi]] yerlariga muttasil chopqun uyushtirib turganlar. 1010-yildan keyin Bijanaklar [[qoʻl]]lariga asir tushgan [[musulmon]] [[ulamo]]si, [[ilohiyot]]chi [[olim]]i orqali [[islom dini|i slom dini]]ga kirganlar. [[XI asr|11]] — [[XII asr|<nowiki>XII</nowiki> asr]]larda Bijanaklar | |||
dan [[qori]]lar, ulamolar, [[fiqh]]<nowiki />shunoslar chiqqan. 1036-yil [[Kiyev knyazligi|Kiyev knyazi]] [[Yaroslav Mudriy]] Bijanaklarga qattiq zarba bergach, Bijanaklarlarning bir kismi [[Vengriya]]ga koʻchib ketgan. Bijanaklarning YoykqItil oraligʻida qolgan qismi keyinchalik [[Dashti Qipchoq]] tarkibiga kirgan. Bijanaklarning yana bir kismi ([[VIII asr|<nowiki>VIII</nowiki> asr]]) [[Amudaryo]]ning quyi oqimida, boshqa bir qismi [[oʻgʻuzlar]] tarkibiga kirib [[Sirdaryo (daryo)|Sirdaryo]]ning oʻrta va quyi oqimlarida [[koʻchmanchilik]] bilan mashgʻul boʻlishgan. Abdurrashid Bakuviy ([[XV asr|15a,]])ning yozishicha, Bijanaklar turkiy elat boʻlib, shim.da oltinchi iqlimda, saqlablar ([[slavyanlar]])ga yaqin yerda yashaganlar. Ular uzun soqolli, uzun moʻylabli, kuchli va yengilmas boʻlganlar. Ular hech kimga, hech qachon xiroj toʻlashmagan. Faxriddin Hasanov. | |||
== Adabiyotlar == | |||
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil | |||
{{OʻzME}} | |||
{{chala}} | |||
[[Turkum:Turkiy xalqlar]] | |||
[[Turkum:Tarix]] | |||
[[Turkum:Turkiy sulolalar]] | |||
[[Turkum:Turkiy davlatlar]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Turkiy xalqlar tarixi XIV asrga qadar |
|---|
 |
| Turk xoqonligi 552-744 |
| Xazar xoqonligi 618-1048 |
| Sirtor 628-646 |
| Kangar birlashmasi 659-750 |
| Turk Shahi 665-850 |
| Turkash xoqonligi 699-766 |
| Kimaklar xoqonligi 743-1035 |
| Uygʻur hoqonligi 744-840 |
| Og'uz Yabg'u davlati 750-1055 |
| Qarluk Yabg'u davlati 756-940 |
| Qoraxoniylar davlati 840-1212 |
| Kansa Uyg'ur davlati 848-1036 |
| Qocho 856-1335 |
| Bijanak xoqonligi 860-1091 |
| Gʻaznaviylar imperiyasi 963-1186 |
| Saljuqiylar davlati 1037-1194 |
| Dashti qipchoq 1067-1239 |
| Xorazmshohlar imperiyasi 1077-1231 |
| Keraitlar 11th century-13th century |
| Dehli sultonligi 1206-1526 |
| Qarluqidlar 1224-1266 |
| Oltin Oʻrda 1240s-1502 |
| Mamluklar davlati 1250-1517 |
Bijanaklar, pecheneglar, patszinaklar — Itil (Volga) va Yoyiq (Ural) daryosi boʻylari, Orol dengizi oraligʻidagi dashtlarda hamda Kaspiy dengizining sharqi va shim.da milodiy 1-ming yillikning ikjinchi yarmida yashagan bir qancha turkiy qabilalar birlashmasi. Bijanaklar qadimgi Qangʻdavlati aholisi qangʻlilarta mansub boʻlganlar. VIII asrda Yoyiq va Itil daryolari oraligʻida yashovchi qangʻli, sarmat va boshqa qabilalarning birlashuvidan yirik bijanakqangʻli ittifoqi tashkil topgan. IX asr oxirlarida (889 yil) tabiiy iqlim sharoitining gʻoyat ogʻirlashuvi, xususan qurgʻoqchilik hamda qipchoq va oʻgʻuzlarning siquvi natijasida Bijanaklarning asosiy qismi jan. rus dashtlariga, Qora dengizning shim.dagi yerlarga koʻchib oʻtganlar. Bijanaklar Kiyev Rusi yerlariga muttasil chopqun uyushtirib turganlar. 1010-yildan keyin Bijanaklar qoʻllariga asir tushgan musulmon ulamosi, ilohiyotchi olimi orqali i slom diniga kirganlar. 11 — XII asrlarda Bijanaklar dan qorilar, ulamolar, fiqhshunoslar chiqqan. 1036-yil Kiyev knyazi Yaroslav Mudriy Bijanaklarga qattiq zarba bergach, Bijanaklarlarning bir kismi Vengriyaga koʻchib ketgan. Bijanaklarning YoykqItil oraligʻida qolgan qismi keyinchalik Dashti Qipchoq tarkibiga kirgan. Bijanaklarning yana bir kismi (VIII asr) Amudaryoning quyi oqimida, boshqa bir qismi oʻgʻuzlar tarkibiga kirib Sirdaryoning oʻrta va quyi oqimlarida koʻchmanchilik bilan mashgʻul boʻlishgan. Abdurrashid Bakuviy (15a,)ning yozishicha, Bijanaklar turkiy elat boʻlib, shim.da oltinchi iqlimda, saqlablar (slavyanlar)ga yaqin yerda yashaganlar. Ular uzun soqolli, uzun moʻylabli, kuchli va yengilmas boʻlganlar. Ular hech kimga, hech qachon xiroj toʻlashmagan. Faxriddin Hasanov.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
 | Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |