Познандаги Wелки опера театрининг неоклассик биносидаги Пегасус ҳайкали (меъмор Макс Литтманн, 1910-йил). Архитектор томонидан ўйлаб топилганидек, театр олдидаги бадиий фаввора билан композицион тарзда уйғунлашиб, Гиппокренанинг манбасини ифодалайди.

Пегасус (қадимги юнонча: Πήγασος қадимги юнонча: Πήγασος) қадимги юнон мифологиясида[1] — қанотли от, музаларнинг севимлиси.

Пегасус исмининг келиб чиқиши аниқ эмас, одатда субстрат сўзлари деб аталади. Баъзан у Лувиан момақалдироқ худосининг эпитети билан таққосланади - Пиҳаššаšиš “порлаш”, Пегасус Зевснинг чақмоқини кўтариб турганини ҳисобга олинади[2].

Бир версияга кўра, у Горгон Медуса томонидан Посейдондан туғилган. У Персейнинг бошини кесиб ташлаганидан сўнг у жангчи укаси Крисаор билан бирга Медузанинг танасидан сакраб чиқди[3]. Бошқа версияга кўра, у Медузанинг ерга тушган қони билан туғилган.

От океаннинг манбасида туғилганлиги сабабли, у Пегасус ( юнонча. “турбулент оқим”) деб аталади. Афсонага кўра, тоғларда яшаб, кўп вақтини Фокисдаги Парнас ва Боэотиядаги Ҳеликонда ўтказди. Музаларнинг қўшиғидан хурсанд бўлган Ҳеликон осмонга кўтарила бошлади, токи Посейдоннинг буйруғи билан Пегасус тепасига туёқ билан уриб, ўсишни тўхтатди[4].

Пегасус туёқ билан ерга урилган булоқларни йиқитиши мумкин эди. Шундай қилиб, хусусан, Мусеслар боғи яқинидаги Ҳеликон тоғида Гиппокрена (От калити) манбаи пайдо бўлиб, шоирлар ундан илҳом олишган[5] (“улар Пегасусни эгарлашган”). Учишдан олдин максимал тезликка эришиш учун Пегасус ерда бир неча қадам ташлаши керак эди.

Бир ҳикояга кўра, Посейдон уни ўғли Беллерофонга берган[6]. Бошқа бир версияга кўра, Афина тушида унга отни ваъда қилиб, унга олтин жилов берганидан сўнг, Беллерофон уни Пиренейлар[7] бошидаги суғориш жойида тутди ва у отлиқ Афинага қурбонгоҳ қурди[8][9].

Пегасус туфайли Беллерофон Химерани ҳаводан камондан уришга муваффақ бўлди (бошқа афсоналар бу жасоратни Персей билан боғлайди), Пегасус қаҳрамонга қанотли отда осмонга етиб боргунча ёрдам берди. Беллерофоннинг художўйлигидан ғазабланган Зевс Пегасусни думи остига санчиган сўна (ёки от пашшаси) юборди. От оғриқдан ақлдан озди ва Беллерофонни пастга ташлади. Зевс Пегасусни Эосга берди[10]. Бошқа бир ҳикояга кўра, Беллеропҳон осмонга учиб кетишга ҳаракат қилди, лекин пастга қаради ва қўрқувдан йиқилди, Пегасус эса парвозни давом эттирди[11].

Кейинчалик, Пегасус уларни яратган Гефестдан Олимпдаги Зевсга момақалдироқ ва чақмоқни етказди. Осмонда От юлдуз туркуми шаклида жойлаштирилган (аммо унинг қанотлари йўқ)[12], бу юлдуз туркуми Пегасус деб аталади.

Унинг ҳайкаллари Коринфда[13] бор эди.

ХИХ аср олимларининг фикрига кўра, дунёнинг охирида ҳалокатли йиртқич ҳайвондан туғилган ва Олимп тоғининг ёрқин чўққиларига кўтарилган Пегасус бутун жонли ҳаётнинг алоқаси рамзидир.

Гералдикада

  • Темплиерлар уни ўзларининг гербларига қўйишди: Пегасус нотиқлик, шон-шуҳрат ва тафаккур рамзи эди[14].
  • Қанотли от Хризостомнинг рамзи бўлиб, у шаҳар герби ва байроғида мавжуд.
  • Шунингдек, қанотли от Кахетия шоҳлигининг байроғида тасвирланган.

Адабиётда

  • Пегасус - Генри Куттнернинг 1940-йилда ёзилган лирик-аллегорик қисқа ҳикояси.
  • “Пегасус” - Кир Булйчевнинг “Элиснинг саёҳати” ҳикоясидан космик кема.

Бошқа

  • Пегасуслар -“Ҳероэс оф Мигҳт анд Магиc ИИИ” компютер ўйинининг мавжудотлари.

Фолклордаги бошқа қанотли отлар:

  • Қипчоқ (бошқирд, қозоқ, татар, қирғиз) мифологиясида тулпор.
  • Бошқирд ва татар фолклорида Акбузат.
  • Шамол оти баъзан қанотлари билан тасвирланган.
  • Ҳиппалектрён (хўроз от).
  • Гиппогрифф - ярим от ярим гриффин;
  • Перйтон - учувчи кийик.

Манбалар

  1. ↑ Мифы народов мира. М., 1991-92. В 2 т. Т.2. С.296, Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т.3. С.37-38; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека ИИ 3, 2; 4, 2; См. Нонн. Деяния Диониса ХИ 146.
  2. ↑ Иванов Вяч. Вс. Хеттский язык. М.: УРСС, 2001. С. 232. Литературу см. в: Робин Лане Фох. Травеллинг Ҳероэс: Греэкс анд Тҳеир Мйтҳс ин тҳе Эпиc Аге оф Ҳомер. Лондон: Аллен Лане, 2008. П. 207 ф.
  3. ↑ Гесиод. Теогония 281—282; Пиндар. Олимпийские песни ХИИИ 64
  4. ↑ Антонин Либерал. Метаморфозы 9, 2
  5. ↑ Арат. Явления 216—224; Павсаний. Описание Эллады ИХ 31, 3
  6. ↑ Гесиод. Перечень женщин, фр.43а М.-У.
  7. ↑ Страбон. География ВИИИ 6, 21 (стр.379)
  8. ↑ Пиндар. Олимпийские песни ХИИИ 86; схолии к Пиндару ссылаются на Евмела
  9. ↑ Павсаний. Описание Эллады ИИ 4, 5
  10. ↑ Схолии к Гомеру. Илиада ВИ 155, по Асклепиаду // Комментарий Д. О. Торшилова в кн. Гигин. Мифы. СПб, 2000. С.78
  11. ↑ Гигин. Астрономия ИИ 18, 1
  12. ↑ Псевдо-Эратосфен. Катастеризмы 18
  13. ↑ Павсаний. Описание Эллады ИИ 1, 8; 3, 5
  14. ↑ Пегасус. // А Глоссарй оф Термс Усед ин Ҳералдрй. Жамес Паркер анд Cо, 1894. С. 450.(ингл.)

Адабиёт

  • Обнорский Н. П. Пегас, мифический конь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.