Пекин операси - ( хитойча: 京劇 жингжу), мусиқа, вокал ижроси, мим, рақс ва акробатикани бирлаштирган Хитой операсининг энг устун шаклидир. У Пекинда Қинг сулоласининг о'рталарида (1644-1912) пайдо бо'лган ва ХИХ аср о'рталарида то'лиқ ривожланган ва тан олинган.[1] Асосий ижро труппалари Пекин, Тянжин ва Шанхайда жойлашган.[2] Сан'ат шакли Тайванда ҳам сақланиб қолган, у ерда у Гуóжù номи билан ҳам танилган ( "Миллий опера" ). Қо'шма Штатлар ва Япония каби бошқа минтақаларга ҳам тарқалди.

Пекин операсида то'ртта асосий рол турлари мавжуд: шенг (жаноблар), дан (аёллар), жинг (қо'пол эркаклар) ва чоу (масхарабалар).О'зларининг нозик ва ранг-баранг либослари билан ижрочилар Пекин операсининг характерли сийрак саҳнасида ягона диққат марказидир. Улар нутқ, қўшиқ, рақс ва жанговар кўникмаларни реалистик эмас, рамзий ва таклифли ҳаракатларда қўллайдилар. Энг аввало, ижрочиларнинг маҳорати ҳаракатларининг гўзаллигига қараб баҳоланади. Ижрочилар, шунингдек, томошабинларга асар сюжетини бошқаришга ёрдам берадиган турли хил стилистик конвенцияларга риоя қилишади.[3] Ҳар бир ҳаракат ичидаги ма'но қатламлари мусиқа билан вақтида ифодаланиши керак. Пекин операси мусиқасини хīпí ( 西皮 ) ва èрҳуáнг ( 二黄 ) услублар га бо'лиш мумкин. Оҳангларга ариялар, собит оҳангли куйлар ва зарбли нақшлар киради.[4] Пекин операсининг репертуарида Хитой тарихи, фолклор ва ко'проқ замонавий ҳаётга асосланган 1400 дан ортиқ асар мавжуд.[5]

Ан'анавий Пекин операси Маданий инқилоб (1966–1976) даврида "феодалистик" ва "буржуа" деб қораланган ва давр охиригача асосан инқилобий опералар билан алмаштирилган.[6] Маданий инқилобдан кейин бу о'згаришлар қисма бекор қилинди. Со'нгги йилларда Пекин операси томошабинлар сонининг камайиб кетишига ислоҳотлар, жумладан, ижро сифатини яхшилаш, янги ижро элементларини мослаштириш, асарларни қисқартириш ва янги ва оригинал спектаклларни ижро этиш орқали жавоб берди.

Этимология

"Пекинг операси" - сан'ат тури учун инглизча атама ҳисобланади; бу атама 1953 йилда Оксфорд инглизча луг'атига кирди[7] .

Хитойда сан'ат тури турли вақт ва жойларда ко'плаб номлар билан танилган. Энг қадимги хитойча ном Пиҳуанг, хипи ва эрҳуанг оҳангларининг бирлашиши эди. Машҳурлиги ошиши билан унинг номи Жингжу ёки Жингхи бо'лди, бу унинг пойтахтда бошланишидан дарак беради. 1927- йилдан 1949- йилгача Пекин Беипинг номи билан танилганида, Пекин операси бу о'згаришни акс эттириш учун Пингхи ёки Пингжу номи билан танилган. Ниҳоят, 1949- йилда Хитой Халқ Республикаси ташкил топиши билан пойтахтнинг номи Пекинга қайтарилди ва Хитойдаги бу театрининг расмий номи Жингжу деб белгиланди. Ушбу турдаги операнинг Тайван номи, Гуожу ёки "миллий драма" дейилади.[8]

Тарих

Келиб чиқиши

"Г'арбга саёҳат "дан Пекин операсидаги Сун Вуконг қаҳрамони

Пекин операси "То'ртта буюк Анхуй труппаси" Хуи операсини ёки ҳозирги Хуижу деб аталадиган операни 1790- йилда Цянун императорининг[9] саксон ёшга то'лиши муносабати билан 25 сентябр куни Пекинга олиб келганида туг'илган.[10] У дастлаб суд учун саҳналаштирилган ва кейинроқ оммага тақдим этилган. 1828 -йилда бир нечта машҳур Хубей труппалари Пекинга келишди ва Анҳуи труппалари билан биргаликда чиқиш қилишди. Гуруппа аста-секин Пекин операсининг куйларини шакллантирди. Пекин операси одатда 1845- йилга келиб тўлиқ шаклланган деб тан олинади[11] У Пекин операси (Пекин театри услуби) деб аталадиган бо'лса-да, унинг келиб чиқиши жанубий Анхуй ва шарқий Хубейда жойлашган бо'либ, улар Хиажианг Мандарин билан бир хил диалектга эга. Пекин операсининг иккита асосий куйи - Хипи ва Эрҳуанг 1750- йилдан кейин Хан операсидан олинган. Пекин операси оҳанги Хан операсига жуда о'хшаш, шунинг учун Хан операси Пекин операсининг онаси номи билан машҳур.[12] Хипи со'зма-со'з "Тери қо'г'ирчоқлар шоуси" деган ма'нони англатади, бу Шенси провинсиясида пайдо бо'лган қо'г'ирчоқ театрига ишора қилади. Хитой қо'г'ирчоқ театрлари ҳар доим қо'шиқ айтишни о'з ичига олади. Ко'п диалоглар, шунингдек, Мандарин хитойининг архаик шаклида олиб борилади, бунда Хенан ва Шенсидаги чжунюан мандарин диалектлари энг яқин. Мандариннинг бу шакли Зҳонгюан Йинюн китобида қайд этилган. Шунингдек, у бошқа опералар ва маҳаллий Жили мусиқа сан'ати шаклларидан мусиқани о'злаштирди. Ба'зи олимларнинг фикрига ко'ра, Хипи мусиқий шакли тарихий Қинқяндан олинган, шу билан бирга саҳна сан'атининг ко'плаб конвенциялари, ижро элементлари ва эстетик тамойиллари Кунқудан сақланиб қолган, ундан олдинги шакл суд сан'ати сифатида.[12][13][14]

Шундай қилиб, Пекин операси янги шакл эмас, балки ко'плаб эски шаклларнинг бирлашувидир. Бироқ, янги шакл ҳам о'з янгиликларини яратади. Пекин операси учун барча асосий роллар учун вокал талаблари сезиларли даражада камайди. Чоу, хусусан, Кунқу услубидаги эквивалент ролдан фарқли о'лароқ, Пекин операсида камдан-кам қо'шиқ куйлайди. Ҳар бир спектаклга ҳамроҳ бўладиган куйлар ҳам соддалаштирилган бўлиб, аввалги шаклларга қараганда турли хил анъанавий чолғу асбобларида чалинади. Эҳтимол, энг муҳими, ҳақиқий акробатик элементлар Пекин операси билан таништирилган.[13] Шакл ХИХ аср давомида машҳурликка эришди. Анҳуи труппалари асрнинг о'рталарида о'зларининг энг юқори чо'ққиларига эришдилар ва Таипинг қо'зг'олони даврида ташкил этилган Таипинг Самовий Шоҳлиги саройига таклиф қилиндилар. 1884 йилдан бошлаб император Доwагер Cихи Пекин операсининг доимий ҳомийси бо'либ, унинг мақомини Кунқу каби олдинги шаклларга нисбатан мустаҳкамлади.[1] Пекин операсининг машҳурлиги шаклнинг соддалиги, фақат бир нечта овоз ва қо'шиқ нақшлари билан бог'лиқ. Бу ҳар кимга арияларни о'зи куйлаш имконини берди.[15][16]

Метрополитан сан'ат музейида жойлашган Пекин операси қаҳрамонларининг 100 та портретидан бири

О'н то'ққизинчи асрнинг охирида о'сиш даврида албомлар саҳна маданияти жиҳатларини, жумладан, макияж ва ижрочиларнинг либосларини намойиш қилиш учун ишлатила бошланган.[17]

Пекин операси дастлаб фақат эркакларга қаратилган эди. Аёл ижрочиларга тақиқлар ва аёл томошабинлар учун катта чекловлар мавжуд эди, шунинг учун бадиий шакл асосан эркак томошабинларнинг дидига мослангн эди.[18] Қинг сулоласи императорлари 1671- йилда Кангхи императоридан бошлаб аёл ижрочиларни бир неча бор тақиқлаган. Охирги тақиқ 1772- йилда Пекинда барча аёл ижрочиларни тақиқлаган Қианлун императори томонидан эди[18] Аёлларнинг саҳнага чиқиши норасмий равишда 1870-йилларда бошланган. Аёл ижрочилар эркак ролларини тақлид қила бошладилар ва эркаклар билан тенгликни э'лон қилдилар. Ли Маоэр, о'зи собиқ Пекин операси ижрочиси Шанхайда биринчи аёл Пекин операси труппасини ташкил қилганида, уларга о'з исте'додлари учун жой берилди. 1894 йилга келиб, Шанхайда аёллар труппаларини намойиш этадиган биринчи савдо майдончаси пайдо бо'лди. Бу бошқа аёл труппаларининг шаклланишига туртки бо'лди, уларнинг машҳурлиги аста-секин о'сиб борди. Натижада, театр рассоми Ю Зҳентинг 1911 йилда Хитой Республикаси ташкил этилгандан кейин тақиқни олиб ташлашни со'ради. Бу қабул қилинди ва 1912 йилда тақиқ бекор қилинди, гарчи бу даврдан кейин эркак Дан машҳур бо'лишда давом этди.[19]

Модел "инқилобий опера" ва Тайвандаги Пекин операси

Дунё бо'йлаб Пекин операси

Хитойда мавжудлигидан ташқари, Пекин операси бошқа ко'плаб жойларга тарқалди. Уни Гонконг, Тайван ва хориждаги хитой жамоаларида топиш мумкин.[20]

Меи Ланфанг, барча даврларнинг энг машҳур Дан ижрочиларидан бири, шунингдек, Пекин операсини хорижда энг катта оммалаштиришчилардан бири эди. 1920-йилларда у Японияда Пекин операсини ижро этган. Бу 1930- йил феврал ойида Америка сафарини бошлашди. Гарчи ба'зилар, масалан, актёр Отис Скиннер, Пекин операси Қо'шма Штатларда ҳеч қачон муваффақият қозона олмайди, деб ишонишган бо'лса-да, Меи ва унинг труппасининг Ню-Ёрк шаҳридаги яхши қабул қилиниши бу фикрни рад этди. Спектаклларни 49-ко'ча театридан каттароқ Миллий театрга ко'чириш керак эди ва гастрол муддати икки ҳафтадан беш ҳафтагача узайтирилди.[21][22] Меи Қо'шма Штатлар бо'йлаб саёҳат қилиб, Калифорния университети ва Помона коллежининг фахрий унвонларини олди. У бу гастролни 1935 йилда Совет Иттифоқига гастрол сафари билан давом эттирди[23]

Маноадаги Гавайи университетининг театр бо'лими йигирма беш йилдан ортиқроқ вақтдан бери инглиз тилидаги Жингжу уй бо'либ келган. Мактаб Осиё театрини асосий йўналиш сифатида таклиф этади ва мунтазам равишда Жингжу спектакллари бўлиб туради, энг охиргиси 2014-йилда Леди Му ва Янг оиласи генераллари[24]

Ижрочилар ва роллар

Шенг роли

Шенг ( 生 ) Пекин операсида асосий эркак роли. Бу рол ко'плаб кичик турларга эга. Бу қаҳрамонлар юмшоқ ва тарбияли характерга эга ва оқилона костюмлар кийишади. лаошенг ролининг бир тури - бу ҳонгшенг, қизил юзли кекса эркак. Фақат иккита ҳонгшенг роли - Хитойнинг уруш худоси Гуан Гонг ва Сонг сулоласининг биринчи императори Чжао Куанг-йин . Ёш эркак белгилар хиаошенг сифатида танилган. Бу қаҳрамонлар о'смирлик даврининг овози о'згариб турадиган даврни ифодалаш учун вақти-вақти билан танаффуслар билан баланд, шиддатли овозда куйлашади. Қаҳрамоннинг жамиятдаги мавқеига қараб, хиаошенг костюми мураккаб ёки оддий бо'лиши мумкин.[25] Саҳнадан ташқари, хиаошенг актёрлари ко'пинча чиройли ва ёш тасвир туфайли го'зал аёллар билан бирга бо'лишади.[26] wушенг - жанговар роллар учун жанговар белги. Улар акробатика бо'йича юқори малакага эга, қо'шиқ куйлашда табиий овозга эга.[25] Труппаларда ҳар доим лаошенг актёри бо'лади. хиаошенг актёри ҳам унинг ёшига мос келадиган ролларни о'йнашга қо'шилиши мумкин. Ушбу асосий Шенг қо'шимча равишда, труппада иккинчи даражали лаошенг ҳам бо'лади.[27]

Дан

Чоу роли
Актёр жангда қаҳрамон Ли Cунхиао томонидан ё'қ қилинганини ко'рсатиш учун орқага бурилиш қилмоқда.
Пекиндаги ёзги саройда ан'анавий Пекин операси саҳнаси
Пекин операсидан саҳна
Актёр отни чопиш саҳнасини саҳнада ҳақиқий отга минмасдан, оддийгина қамчи ёрдамида амалга ошириши мумкин.[28]
Жингҳу - Пекин-опера мусиқасида кенг қо'лланиладиган асбоб
Янг оиласининг генераллари афсоналари асосида саҳналаштирилган спектакл
Пекинг операси учун декоратив сумка

Филм

Пекин операси ва унинг стилистик қурилмалари ко'плаб Хитой филмларида пайдо бо'лган. У ко'пинча япон филмларида намойиш этилган маданият туйг'усидан фарқли о'лароқ, о'зига хос "хитойлик" ни билдириш учун ишлатилган. Коммунизмдан олдинги давр режиссёри Фей Му бир қатор спектаклларда, ба'зан г'арблашган, реалистик сюжетларда Пекин операсидан фойдаланган. Кейинчалик хитойлик режиссёр бо'лган Кинг Ху о'з филмларида мусиқа, овоз ва имо-ишора о'ртасидаги параллеллик каби Пекин операсининг ко'плаб расмий ме'ёрларидан фойдаланган.[29] Чен Кайжнинг 1993-йилда суратга олинган "Видолашув менинг канизим" филмида Пекин операси қаҳрамонлар учун изланиш об'экти ва уларнинг романтикаси учун фон сифатида хизмат қилади.[30]

  1. ↑ 1,0 1,1 Маcкеррас 1976, пп. 473–501.
  2. ↑ Wичманн 1990, пп. 146–178.
  3. ↑ Wичманн 1991, п. 360.
  4. ↑ Гуй 1990, пп. 254–259
  5. ↑ Wичманн 1991, пп. 12–16.
  6. ↑ Лу, Хинг. Рҳеториc оф тҳе Чинесе Cултурал Револутион. Университй оф Соутҳ Cалифорниа Пресс, 2004 — 143–150-бет. 
  7. ↑ Охфорд Энглиш Диcтионарй, 2нд эдитион, 1989.
  8. ↑ Гуй 1995, пп. 85–103.
  9. ↑ Ху 2012, п. 15.
  10. ↑ Марк C. Эллиотт. Эмперор Қианлонг: Сон оф Ҳеавен, Ман оф тҳе Wорлд. Лонгман Публишинг Гроуп, 2009 — 3-бет. ИСБН 978-0-321-08444-6. 
  11. ↑ Голдстеин 2007, п. 3.
  12. ↑ 12,0 12,1 Ҳуанг 1989, пп. 152–195
  13. ↑ 13,0 13,1 Чарлес Wилсон. „Wҳат ис Кунқу Тҳеатре?“ (Wеб). Wинтергреэн Кунқу Соcиэтй (2006). 2011-йил 15-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 4-апрел.
  14. ↑ Голдстеин 2007, п. 2.
  15. ↑ Янг 1969
  16. ↑ Ҳсу 1964, пп. 439–451.
  17. ↑ „Оне ҳундред портраиц оф Пекинг опера чараcтерс“. Метрополитан Мусеум оф Арт. Қаралди: 2017-йил 19-ноябр.
  18. ↑ 18,0 18,1 Жианг, Жин. Wомен Плайинг Мен: Юэ Опера анд Соcиал Чанге ин тҳе Тwентиэтҳ-Cентурй Шангҳаи. Сеаттле: Университй оф Wашингтон Пресс, 2009. 
  19. ↑ Чоу 1997
  20. ↑ Ҳеисей, Д. Рай. ин Чинесе Аэстҳетиcс анд Литературе: А Реадер. Аблех/Греэнwоод, 2000 — 224-бет. 
  21. ↑ Рао 2000, пп. 135–138.
  22. ↑ Гуй 2001
  23. ↑ Бану эт ал. 1986
  24. ↑ „Мāноа: Энглиш-лангуаге wорлд премиэре оф Жингжу (Беижинг "Опера") плай - Университй оф Ҳаwаии Неwс“. www.ҳаwаии.эду.
  25. ↑ 25,0 25,1 „Пекинг Опера“. Ит'с Чина Нетwорк - ТЙФО.CОМ (2000). 2007-йил 7-июнда асл нусхадан архивланган.
  26. ↑ Ху 2005, п. 163.
  27. ↑ Wичманн 1991, пп. 7-8.
  28. ↑ „Беижинг/Пекинг Опера: Ҳисторй, Ролес, Фаcиал Паинтинг, Артисц“. www.травелчинагуиде.cом.
  29. ↑ Родрíгуэз 1998
  30. ↑ Лау 1995, пп. 22–23.