Per Burdier

Пер Бурдиэр (франсузча: Пер Бурдиэр, 1930 йил 1 – август, Франсия – 2002 йил 23-январ, Париж, Франсия) – франсуз социологи, этнологи, файласуфи ва сиёсий публицисти, ХХ асрнинг энг нуфузли социологларидан бири. Ўттиз бешта китоб ва тўрт юз мақола муаллифи, ҳам назарий, ҳам эмпирик тадқиқотлар нуқтаи назаридан юқори баҳоланади. Шу билан бирга, унинг иши турли хил танқидларга учради, асосан ижтимоий детерминистик қараш учун.

1981 йилдан-Франсия коллежида социология профессори. 1990-йилларда Пер Бурдиэр Франсиянинг ижтимоий-сиёсий ҳаётида муҳим рол ўйнади.

Боурдиэу биринчи навбатда ижтимоий иэрархияларни кўпайтириш механизмларини ўрганган. У кўпайишнинг маданий ва рамзий омилларининг аҳамиятини таъкидлаб, иқтисодиёт приматининг марксистик тушунчаларини танқид қилди. Боурдиэу фикрига кўра, ҳукмронликнинг ижтимоий муносабатларини қайта тиклашда муҳим рол ҳокимият мавқеини эгаллаган агентларнинг маданий ва рамзий амалиётларини жорий этиш қобилиятидир. Боурдиэу рамзий зўравонлик тушунчасини ҳукмронликнинг турли шаклларини тан олишга ва унинг механизмларини билмасликка мажбурлаш сифатида киритди. Рамзий зўравонлик ҳукмронликнинг ижтимоий шаклларини қонунийлаштиради.

Бурдиэрнинг сўзларига кўра, замонавий жамиятдаги ижтимоий дунё махсус ижтимоий соҳаларга – „ижтимоий соҳаларга“бўлинади. Ижтимоий фаолиятни фарқлаш, хусусан, санъат соҳаси ва сиёсат соҳасини муайян фаолият турлари сифатида шакллантиришга олиб келди. Майдонлар умуман жамиятга нисбатан қиёсий автономияга эга. Ижтимоий агентларнинг устун мавқе учун рақобати туфайли майдонлар ўзларининг иэрархияси ва динамикасига эга. Бу ерда Боурдиэу таҳлили жамият фаолиятидаги кураш ва можаронинг аҳамияти нуқтаи назаридан марксистик анъаналарга тўғри келади. Аммо Боурдиэу учун можаролар ижтимоий синфлар ўртасидаги зиддиятларга эмас, балки турли хил ижтимоий соҳаларда рамзий ўлчовда юзага келади.

Ижтимоий табиат ижтимоий иэрархияларни келтириб чиқарадиган фарқ билан белгиланади. Паскалга эргашиб, Боурдиэу инсонни биринчи навбатда унинг инсоний қадр-қимматини тан олиш истаги қўзғатади, деб ишонган; тан олиш фақат ижтимоий характерга эга.

Боурдиэу ҳаракат назариясини ишлаб чиқди, унинг марказида „одат“ – ижтимоий фанларга катта таъсир кўрсатган тушунча. Боурдиэу назариясига кўра, социализация натижасида олинган оз сонли муносабат ижтимоий агентларга ҳаракатлар стратегиясини амалга оширишга имкон беради. Ушбу стратегиялар ижтимоий дунё эҳтиёжларига мослаштирилган, аммо агентлар томонидан тан олинмаган.

Боурдиэу тадқиқотлари асосий тушунчалар атрофида жойлашган: агентларнинг ишлаш принципи сифатида одат, асосий ижтимоий кураш майдони сифатида майдон, ижтимоий соҳадаги манба сифатида капитал, ҳукмронликни тасдиқлашнинг асосий механизми сифатида рамзий зўравонлик. Бурдиэр томонидан киритилган ва ишлаб чиқилган ушбу тушунчаларнинг барчаси социология ва ижтимоий антропологияда кенг қўлланади.

Биография

Пер Боурдиэу, оиланинг ягона фарзанди, 1930 йилда Франсиянинг жануби-ғарбий қисмида Дунгенда, тарихий Бéарне минтақасидаги кичик қишлоқда, Департаментнинг ғарбий қисмида туғилган. Унинг отаси, кичик деҳқонлардан келиб чиққан, деҳқон-улуш эгаси бўлган ва кейинчалик қишлоқ муҳитини тарк этмасдан почтачи бўлиб ишлаган. Боурдиэу онаси шунга ўхшаш ижтимоий келиб чиқишга эга эди, гарчи бироз баландроқ бўлса ҳам, унинг аждодлари кичик мулкдорлар эди.

Ўқиш

1941 йилдан 1947 йилгача Боурдиэу по шаҳридаги Луи-Барту лицейида стажёр бўлиб, мукаммал ўқиган. Уни ўқитувчилардан бири, олий нормал мактаб битирувчиси кўрди, у 1948 йилда Париждаги буюк Луи элита лицейида гуманитар фанлар бўйича тайёргарлик курсларига ёзилишни маслаҳат берди. 1951 йилда Боурдиэу Жак Деррида ва Луи Марен у билан бирга ўқиган олий нормал мактабга қабул қилинди. Урушдан кейинги даврда франсуз фалсафасида Жан-Пол Сартрнинг феноменологик экзистенсиализми энг катта обрўга эга эди, бу Боурдиэу ва унинг авлодининг кўплаб аъзоларига маълум даражада таъсир кўрсатди. Бурдиэу, унинг хотираларига кўра, Сартрнинг „борлиқ ва ҳеч нарса“ асарини жуда эрта ўқиган, бироздан кейин – Эдмунд Гуссерл ва Морис Мерлот-Понти асарлари. Бурдиэр ва ёш Карл Маркснинг асарларини ўрганган.

Олий оддий мактабда франсуз коммунистик партиясининг сталинистик босими сезилиб турарди, унга Боурдиэу, Марин, Деррида ва бошқалар 1951 йилда ташкил этилган эркинликни ҳимоя қилиш қўмитасига қарши чиқишди. Фалсафа тарихини фан тарихи билан боғлайдиган ёндашувлар тарафдорлари: Марсел Геру ва Жюл Виллеман Олий оддий мактабда машҳур эдилар. Юқори оддий мактабда эпистемологияни Гастон Башляр ва Жорж Кангилем ўргатган. Университет фалсафаси, ўқитувчиларнинг барча малакаларига қарамай, Бурдиэр учун жуда қизиқ эмас эди, у фалсафанинг янги маъносини излаб, ўша пайтда Франсияда кам маълум бўлган Гуссерлни ўқий бошлади. Кўп йиллар ўтгач ёзилган таржимаи ҳолида Боурдиэу икки турдаги зиёлиларга қарши чиқди:" эркин " Сартр камтар ва ижро этувчи Кангилемга. 1953 йилда Боурдиэу Лейбниц дипломини Анри Гуе раҳбарлигида ҳимоя қилди. Ўқишни давом эттириш учун у Олий тадқиқотлар амалий мактабида Эрик Вайлнинг Ҳегел ҳуқуқ фалсафаси бўйича семинарларида қатнашди. 1954 йилда фалсафани ўқитиш ҳуқуқи бўйича давлат имтиҳонини топширгандан сўнг, у фалсафа бўйича диссертация тайёрлашни бошлади. Диссертация мавзуси ҳиссий ҳаётнинг вақтинчалик тузилмалари эди.

Жазоир: социологияга ўтиш

Жорж Кангилем аспирантини Париж яқинидаги Моулин шаҳридаги ўрта мактаб ўқитувчиси сифатида ташкил қилади, у ерда Боурдиэу 1954-1955 йилларда ишлайди. Мажбурий ҳарбий хизматдан бош тортгандан сўнг, у Версалдаги армия психологик хизматига ўтказилади. Бу ерда у Жазоирдаги урушга бағишланган цензура томонидан тақиқланган „Л’Эхпресс“ рақамини топди. Боурдиэу интизомий сабабларга кўра тайинланишини йўқотади, аммо 1955 йилда у уруш муносабати билан франсуз армиясининг оддий аскари сифатида тезда Жазоирга кўчирилади; у ерда икки йил қолди.

Дастлаб у кичик омборда хизмат қилади. Кейинчалик, таҳририят қобилиятлари туфайли у Роберт Лакосте бошчилигидаги ҳукумат хизматларида ишлайди. Жазоирда бошлаган дала этнологик тадқиқотларини давом эттиришни истаган Боурдиэу 1958 йилдан 1960 йилгача Жазоирдаги университетнинг филология бўлимида ассистент бўлиб ишлаган ва у ерда Дюркгейм ва Соссюр бўйича семинарлар ўтказган.

Унинг этнологик тадқиқотларининг бошида Бурдиэр ҳали ҳам ўзини файласуф деб билган, аммо Жазоир даври унинг социолог сифатидаги фаолиятини белгилаб берди. Фалсафани ўрганишдан воз кечиб, у Жазоирда этнология бўйича бир қатор ишларни олиб борди, натижада бир нечта китоблар пайдо бўлди. Биринчи тадқиқотлар уни маҳаллий миллатчилик қал’асига олиб келди Кабилия ва Колло минтақалари, уруш билан қамраб олинган. „Жазоир социологияси“ бадиий бўлмаган „ мен нимани биламан?“1958 йилда. Ушбу асарда (дастлаб диссертация сифатида режалаштирилган) Бурдиэр мустамлакачиликнинг анъанавий турмуш тарзининг парчаланишига таъсирини таҳлил қилди.

Дала этнологияси академик мартаба пасайишини англатарди. Бурдиэрнинг ўзи ўша даврда Этнологияга бўлган қизиқишни Леви-Страусс таъсири билан изоҳлаган, чунки у ижтимоий фанларга тилшунослик билан таққосланадиган ваколат берган Леви-Страусс эди. Боурдиэу дала тадқиқотлари учун имконият тасодифан, ҳарбий хизмат туфайли пайдо бўлган бўлса-да, кейинчалик у „схоластик“ фалсафани этнология ва ўша пайтда нуфузли бўлмаган социология учун тарк этишга тайёрлигини эслади.

1963 йилда Жазоир мустақиллиги эълон қилингандан сўнг, Ален Дарбел, Жан-Пол Риве ва Клод Себел билан биргаликда у Жазоирдаги меҳнат ва ишчилар, Жазоирда иш ҳақи ва шаҳар пролетариатининг шаклланишини ўрганиб чиқди. 1964 йилда Боурдиэу „йўқ қилиш. Жазоирдаги анъанавий қишлоқ хўжалиги инқирози“, жазоирлик ҳамкасби Абделмалек Сайяд билан биргаликда ёзилган. Китобда франсуз армиясининг маҳаллий аҳолини кўчириш сиёсати фонида қишлоқ хўжалигининг йўқ қилиниши ва анъанавий жамиятнинг парчаланиши тасвирланган. Франсияга қайтиб келгандан сўнг, Боурдиэу шаҳар ва қишлоқ Жазоир ҳақида янги маълумотларни тўплашни давом эттирмоқда.

Кабилиянинг этнологик сайти, кейинчалик у эрга бормаганига қарамай, Бурдиэрнинг кейинги тадқиқотларига ҳал қилувчи таъсир кўрсатди. Айнан этнологик экспедициялар, интервюлар ва оилавий насабномалар маълумотларини тўплаш жараёнида Боурдиэу ўзининг ҳаракат назариясини биринчи марта шакллантирди. Унинг „амалиёт назариясининг эскизи“ (1972) ва „амалий маъно“ (1980) ҳаракатлар назарияси бўйича асосий асарлари анъанавий Кабилия жамиятининг антропологик таҳлилидан келиб чиқади. Гендер китоби „эркаклар ҳукмронлиги“ (1998), шунингдек, анъанавий кабил жамиятида эркаклар ҳукмронлигини кўпайтириш механизмларини таҳлил қилишга асосланган.

Жазоир дала тадқиқотлари суратга олиш орқали амалга оширилди, баъзи фотосуратларда Бурдиэрнинг ўзи нашр этган китоблари тасвирланган. 2002 йилда Боурдиэу томонидан 1958 йилдан 1961 йилгача олинган фотосуратлар тўплами нашр этилди[25] ва 2012 йилда фотосуратлар турда ташкил этилган биринчи шахсий кўргазманинг мавзуси бўлди.

=== Франсияга қайтиш: 1960-1968 ===

1960 йилда таниқли социолог Раймонд Арон Бурдиэрга Жазоирдан Парижга қайтишга ёрдам беради ва уни тадқиқот марказига таклиф қилади[23]:213. Бурдиэр Арон асос солган Европа социология марказининг бош котиби лавозимини эгаллайди ва Париж университетида Арон ёрдамчиси бўлади.

1961 йилда Боурдиэу Лилл университетида ўқитувчилик лавозимини эгаллади, у 1964 йилгача Парижда маърузалар ва семинарлар ўтказишда давом этди. Лиллда у Эрик Вайл билан қайта алоқа ўрнатади, шунингдек тарихчи Пер Видал-наке ва герменевтика тарафдори, файласуф ва германист Жан Боллак билан учрашади, у унинг дўсти бўлади. Худди шу даврда Боурдиэу Клод Леви-Страусс семинарларида қатнашди Франсия коллежи ва инсон музейида этнология бўйича маърузалар, шунингдек Марксни чуқур ўрганган.

1962 йилда Боурдиэ Мари-Клер Бризардга уйланди; у билан учта фарзанди бор эди: Жером, Эммануэл ва Лоран. 1960-йилларнинг ўрталарида у оиласи билан Парижнинг Жанубий чеккасидаги Антони шаҳрига кўчиб ўтди. Боурдиэу „Тоур де Франcе“ велосипедига қизиқди; шунингдек, у теннис ва регби каби кўплаб индивидуал ва жамоавий спорт турларида яхши натижаларга эришди.

1964 йилда Боурдиэ Европа социологиясининг Аронов маркази раҳбарининг ўринбосари бўлди. Ўша йилдан бошлаб у олий тадқиқотлар амалий мактабида (Париж) ўқитувчи бўлиб ишлайди, кейинчалик у ижтимоий фанлар Олий мактаби деб ўзгартирилди. 1964 йилда у Жан-Клод Пассерон билан ҳамкорликни бошлади, натижада „Ворислар: талабалар ва маданият“ китоби нашр этилди, у бир зумда муваффақиятга эришди ва бурдиэрнинг социологияда Шуҳрат қозонишига ҳисса қўшди.

„Фотосуратдан ижтимоий фойдаланиш бўйича иншолар“ (1965) ва "санъатга муҳаббат. Европа санъат музейлари ва уларнинг жамоатчилиги " (1966 ва 1969), социологлар Люк Болтанский, Роберт Кастел ва Жан-Клод Шамбердон билан биргаликда ёзилган, Боурдиэу маданий амалиётларга бағишланган бир қатор тадқиқотларни бошлади. Ушбу йўналиш кейинги ўн йилликдаги тадқиқотларида асосий йўналишга айланди. Бир қатор асарлар „дискриминация: ҳукмни ижтимоий танқид қилиш“ (1979) китобининг чиқарилиши билан якунланди, бу унинг энг таниқли ва келтирилган асарига айланди. Халқаро социологик ассоциацияни баҳолаш бўйича ХХ аср жаҳон социологиясининг энг муҳим ўнта китоби орасида олтинчи ўринни эгаллайди.

Кейинги мартаба

1968 йил май воқеалари фонида Боурдиэу чап қанот ижтимоий ҳаракатларини маъқулламаган Раймонд Арон билан муносабатларни узди. Арон билан можаро пайтида Бурдиэр ўзининг таълим ва маданият социологияси марказини ташкил этади, унда унинг режасига кўра ижтимоий иэрархиялар ва ижтимоий такрор ишлаб чиқариш бўйича тадқиқотлар ўтказилиши керак эди. 1983 йилда Арон вафот этганидан сўнг, у Европа социология марказини унинг вориси сифатида мерос қилиб олади Франсия коллежи (иккала тадқиқот маркази ҳам 1998 йилда қайта бирлаштирилиб, ҳозирда Боурдиэу шогирдлари томонидан бошқарилади).

Боурдиэу 1968 йилдаги инқирозни биринчи навбатда илмий нуқтаи назардан – анъанавий жамиятларнинг ижтимоий кўпайишининг маълум бир циклининг охири сифатида кўриб чиқишга ҳаракат қилди; Боурдиэу университет франсуз муҳитидаги воқеалар ва анъанавий жамиятларнинг қулаши ўртасида маълум бир ўхшашликни кўрди Кабилия ва Беарнаис (Франсиядаги туғилган қишлоғида), у ерда антропологик тадқиқотлар олиб борган. Шу билан бирга, Боурдиэу 1968 йилги воқеалар иштирокчиларига нисбатан жуда танқидий муносабатда бўлди; унинг фикрига кўра, талабалар ўзлари аристократик муҳитдан келиб чиққан ҳолда, улар қарши бўлган тизимнинг тузилиши тўғрисида этарли тасаввурга эга эмас эдилар.

Ўша йили у (Жан-Клод Шамборедон ва Жан-Клод Пассерон билан биргаликда) „социолог Касби. Эпистемологик прелиминариялар“, унда социология усуллари баён қилинган. Ушбу китобда ва даврнинг бошқа бир қанча асарларида Боурдиэу ўзининг янги ёндашувининг асосий фикрларини баён қилади.

Боурдиэу тадқиқотларини тан олиш аста-секин франсуз социологиясидан ташқарига чиқади. Бу тарихчилар орасида, айниқса, ижтимоий Фанлар Олий мактабида таъсир кўрсатади. 1970-йилларда унинг Англо-саксон илмий муҳитида тан олиниши бошланди, у немис ва италян тилларида фаол нашр этилди. 1980-йилларнинг охирига келиб, Боурдиэу АҚШда франсуз зиёлиларининг иқтибослар индексида Мишел Фукодан кейин иккинчи ўринни эгаллади. Халқаро эътироф Бурдиэрга кўп саёҳат қилиш ва кўплаб конференцияларда, асосан Англия-саксон мамлакатлари, Япония, Германия ва Скандинавияда қатнашиш имконини берди. Боурдиэу вафотидан сал олдин Россияга келиш режалаштирилмаган эди.

1981 йилдан 2001 йилгача Боурдиэух Социология кафедрасини бошқарган Франсия коллежи. 1993 йилда у Миллий илмий тадқиқотлар марказининг олтин медалини қўлга киритган биринчи социолог бўлди – Франсиянинг илм-фан соҳасидаги энг нуфузли мукофоти.

Нашриёт фаолияти

Боурдиэу академик фаолияти билан бир қаторда жиддий нашриёт фаолиятини олиб борди ва бу унга ўз ғояларини тўлиқ тарқатишга имкон берди. 1964 йилдан 1992 йилгача у „Эдитионс де Минуит“ нашриётида"Ле Сенсе cоммуне" („Cоммон Сенсе“) сериясининг муҳаррири бўлиб ишлаган, 1993 йилда нашриётни ўзгартириб, „Эдитионс ду Сеуил“га кетган. Ушбу серияда Боурдиэу ўз китобларининг катта қисмини ва издошларининг китобларини нашр этди ва шу билан ўз ғояларини оммалаштиришга ёрдам берди. Бурдиэр шунингдек, социология (Эмил Дюркгейм, Марсел Мосс ва бошқалар) ва фалсафа (Эрнст Кассирер, Эрвин Панофский ва бошқалар) классикаларини нашр этди. Д.) серияда Ирвинг Хофман каби этакчи америкалик социологларнинг асарлари таржималари нашр этилган. "Éдитионс ду Сеуил „да у худди шундай“Либер" туркумига асос солган. 1975 йилда Боурдиэу Фернанд Броделнинг маълум бир кўмаги билан „ижтимоий фанлар бўйича тадқиқотлар материаллари“ журналини яратди, у вафотигача унга раҳбарлик қилди. Ушбу лойиҳанинг асосий вазифаси интеллектуал, биринчи навбатда фалсафий доиралар томонидан социологияга эътиборни жалб қилиш эди, бу муваффақиятли амалга оширилди: нашр этилган асарлар катта қизиқиш уйғотди. Журнал инновацион нашриёт лойиҳасига айланди ва анъанавий академик журналлардан кўплаб фотосуратлар, иллюстрациялар, комикслар ва катта форматга эга бўлиши билан ажралиб турарди. Унда Боурдиэу ва унинг шериклари ва шогирдларининг асарлари нашр этилган. Бурдиэрнинг бир қатор ҳамфикрлари журнал атрофида бирлашдилар: Люк Болтанский, Жан-Клод Пассерон, Моника де Сент-Мартин. Яқин вақтгача журнал ўзига хос услубини сақлаб қолди. Аслида, Боурдиэу ўзининг профессионал журналига эга бўлган ягона франсуз социологига айланди. 1975 йилдан кейин ёзган кўплаб китоблари „асарлар…“ да нашр этилган мақолаларнинг ривожланиши эди.

1995 йилда Франсияда ноябр – декабр ойларида юз берган оммавий тартибсизликлардан сўнг Бурдиэр „Раисонс с’агир“ („ҳаракат қилиш сабаблари“) нашриётини ташкил этди. Нашриёт бир вақтнинг ўзида ижтимоий журналистика ва илмий тадқиқотларни, шу жумладан ёш олимларни, унинг издошларини ишлаб чиқарди ва неолиберализмни мақсадли танқид қилди.

Сиёсий фаоллик

Боурдиэу вақти-вақти билан ўзини Жан-Пол Сартр руҳидаги „ангаге Интеллигент“ образидан узоқлаштирган бўлса-да, у тез-тез сиёсий ҳаётда ўз номи ва таъсиридан фойдаланган.

1980-йилларнинг бошидан Боурдиэу ижтимоий тадбирларда кўпроқ иштирок этди. Мишел Фуко билан биргаликда у бирдамлик ҳаракатини қўллаб-қувватлади. 1981 йилда Боурдиэу Гиллес Делеузе ва бошқа зиёлилар билан биргаликда комедиячи Колюшнинг президентлик сайловларида қатнашиш қарорини қўллаб-қувватлади. Боурдиэу Колюша номзодига қарши пужадизм айбловларини сиёсатчиларнинг сиёсий вакиллик монополиясини сақлаб қолиш ва ўзларини ташқи „ўйинчи“таҳдидидан ҳимоя қилиш истагини кўрди. Колюш одатдаги сиёсий ўйин қоидаларидан воз кечди ва шу билан сиёсий қоидаларнинг ноқонунийлигини фош қилди. Миттеран ҳукуматининг танқидига қарамай, Боурдиэу 1980-йилларнинг иккинчи ярмида таълим ислоҳотлари лойиҳаларини ишлаб чиқишда иштирок этди.

Бироқ, Боурдиэу сиёсий ҳаётда фақат 1990-йилларда тўлиқ иштирок эта бошлади ва сиёсатда иштирок этган франсуз зиёлилари орасида муҳим рол ўйнади. У неолиберализмга қарши глобал сафарбарликда этакчи жамоат арбобига айланди. Боурдиэу сиёсий фаолиятининг марказида неолиберализмнинг тарқалиши ва ижтимоий давлат институтларини сиёсий демонтаж қилиш танқидлари мавжуд. 1993 йилда нашр этилган „дунёнинг қашшоқлиги“ жамоавий монографияси катта жамоатчилик норозилигига сабаб бўлди. Китоб ҳатто театр томошалари учун асос бўлган. Боурдиэу ўзининг ҳамфикр одамлари билан неолиберал сиёсатнинг ҳалокатли оқибатлари ҳақида гапириб, ижтимоий ҳимояга муҳтож қатламлар: Жазоир муҳожирлари, ишсизлар, ёшлар, деҳқонлар тарафида туриб, сиёсий жиҳатдан мураккаб позицияни эгаллайди. Шу билан бирга, Боурдиэу ўзини ҳеч қандай сиёсий партияга боғламади. Жазоирдаги фуқаролар уруши пайтида у Жазоир зиёлиларини қўллаб-қувватлаш халқаро қўмитасининг аъзоси эди.

1995 йил ноябр – декабр ойларида бўлиб ўтган иш ташлашларда у иш ташлаган ишчиларни Ален Жуппе ҳукумати томонидан бошланган суғурта тизимидаги ислоҳотларга қарши норозиликларида қўллаб-қувватлайди ва бу ҳукуматнинг жаҳон молия бозорларидаги мавқеини мустаҳкамлашнинг асл мақсади деб ҳисоблайди. У Жуппенинг вориси Лионел Жоспинни қаттиқ танқид қилади ва Блер, Жоспин ва Шредерни „неолиберал учлик“деб атайди. 1996 йилда у зиёлилар, касаба уюшмалари ва жамоат бирлашмалари вакилларини ўз ичига олган „ижтимоий Ҳаракатнинг умумий Штатлари“ нинг ташаббускорларидан бири. 1997/98 йил қишида Боурдиэу „ижтимоий мо“жиза" деб баҳолайдиган ишсизлар ҳаракатини қўллаб-қувватлайди.

1999 йил декабр ойида Франсия-Германия „Арте“ телеканалида Пер Бурдиэр ва Гюнтер Грасс ХХ аср натижаларини муҳокама қилиб, сиёсатдаги интеллектуалнинг роли ва неолиберализмнинг глобал бошланиши билан боғлиқ бизнинг давримизнинг ижтимоий муаммоларига тўхталиб ўтган дастур чиқди.

Капитализмни ижтимоий танқид қилиш ва муқобил имкониятга бўлган ишонч Бурдиэрни янги пайдо бўлган глобаллашувга қарши ҳаракатнинг этакчи шахсларидан бирига айлантирди. Унинг ушбу мавзулар бўйича қарашлари асосан „нохуш оқибатлар“ (1998) умумий номи остида иккита китобда келтирилган. 2002 йилда 1961 йилдан 2001 йилгача бўлган даврда асосан ноқонуний муҳожирлар, гомосексуаллар ва неолиберализмга қарши кураш масалаларига бағишланган сиёсий ишлар тўплами нашр этилди.

2001 йилда „Социология – бу жанг санъати“ҳужжатли филми Франсия экранларига чиқди. Филм Боурдиэу сиёсий фаолиятига, биринчи навбатда унинг неолиберализмга қарши курашига бағишланган ва шу жумладан Боурдиэу ғояларини кенг аудиторияга тарқатиш.

Бурдиэрнинг замонавий капитализм ва неолиберализмга муносабати, хусусан Жак Ле Гофф ва Бурдиэрнинг собиқ шогирди Люк Болтански томонидан танқид қилинди. 1998 йилда „янги ўнг“ интеллектуал ҳамжамияти „Орлож“ клуби Бурдиэрга „Лисенко мукофоти“ни тақдим этди.

Боурдиэу ва оммавий ахборот воситалари

Боурдиэу машҳур шахс сифатида сиёсий спектрнинг барча йўналишлари томонидан танқид қилинди. 1991-йил 15-декабрда у „жуда оммавий ахборот воситалари“ шахсига айланди. Унинг атрофида медиа маконини танқид қилиш ва унинг анти-неолиберал позицияси тўғрисида кўплаб тортишувлар бўлган. БУРДИЭРНИНГ сиёсий фаолияти оммавий ахборот воситаларида доимий равишда тарқалиб борди: у шахсий ва касбий интилишларини қондириш учун сиёсат билан шуғулланганликда айбланди.

Боурдиэухнинг оммавий ахборот воситалари билан муносабатларидаги энг машҳур эпизод унинг 1996 йил 20 январда „Аррêт сур имагес“ („Стоп-Фраме“) дастурида иштирок этиши эди. Боурдиэу асосий меҳмон бўлган дастур 1995 йил ноябр – декабр ойларида бўлиб ўтган иш ташлашлардан кўп ўтмай бўлиб ўтди. У телевизорнинг уларни ёритишдаги ролини муҳокама қилишни режалаштирган. Боурдиэу ўз-ўзини цензурага асосланган телевизорнинг ишлашида яширин механизмларнинг мавжудлиги тўғрисида фикр билдирди. Бунга жавобан у журналистлар Гиём Дуранд, Жан-Мари Кавад ва трансляция бошловчиси Даниэл Шнайдерман томонидан ҳужумга учради. Боурдиэрнинг рақиблари уни социологик тушунтиришларини қабул қилишни истамай, телевизорнинг ишлаш тамойилларини билмасликда айблашди. Трансфер дастури яна бир нашри томонидан таъқиб қилинган, у Боурдиэу иштирокисиз танқид қилинди қаэрда ва кейин Боурдиэу очиқ дастури директори ва хост билан газетаси „Ле Монде Дипломатиқуэ“ полемиcизед [52]. Ушбу можаро катта жамоатчилик норозилигига учради ва оммавий ахборот воситалари ҳақида бир қатор китобларнинг нашр этилишига сабаб бўлди.

Боурдиэу ушбу дастурда телевизорда телевизорни танқид қилишнинг иложи йўқлиги ҳақидаги фикрини тасдиқлади. Тез орада у „телевизор ҳақида“ (1996) номли кичик китоб ёзди. Унда Боурдиэу телевизион дастурлар шундай ташкил этилганки, улар ҳукмрон тартибни танқид қилишга уринишларни цензура қилади. Китоб катта муваффақиятга эришди ва 26 тилга таржима қилинди.

Ўлим

Ўлимидан сал олдин Боурдиэу автобиографик деб ҳисоблашдан бош тортган „интроспекция учун эскиз“ китобини якунлади. Унда у ўзининг ижтимоий ва интеллектуал траэкториясини ўзининг назарий воситалари билан таҳлил қилишга ҳаракат қилди. Хусусан, у ўзини ижтимоий „дефектор ва дефекторнинг ўғли“ деб ҳисоблаган ва шу билан унинг ижтимоий дунёга ёндашишининг сабабларидан бирини топган. Китобда у биринчи марта Жазоирдаги уруш воқеаларини ва иккинчи жаҳон уруши даврига тўғри келган ёшлигини тасвирлаб берди. Тугалланган қўлёзма аввал Германияда нашр этилган ва 2004 йилда Бурдиэу вафотидан кейин Франсияда нашр этилган.

Сўнгги ойларда Боурдиэу рассом Эдуард ман ҳақидаги қолган тугалланмаган китоб устида ҳам ишлади.

Пер Боурдиэу 2002 йил 23 январда Санкт-Антуан касалхонасида ўпка саратонидан вафот этди. Унинг ўлими оммавий ахборот воситаларида катта эътиборга сазовор бўлди, бу унинг халқаро шуҳратини акс эттирди.

Унинг қабри Париждаги Пер Лачаисе қабристонида, Сент-Симон қабри яқинида жойлашган.

Манбалар