Pert shartnomasi
Перт шартномаси (инглизча: Треатй оф Пертҳ ) - 1266-йилда Перт шаҳрида Норвегия ва Шотландия ўртасида тузилган тинчлик шартномаси, у Ҳебридлар устидан ҳокимият учун Норвегия-Шотландия рақобатини тугатди. Шартнома шартларига биноан, ороллар 4000 марка эвазига Шотландияга берилган.
Тарихи
9-асрдан бошлаб Гебридлар ва Шотландиянинг ғарбий қирғоқларининг бир қисми Норвегия викингларининг таъсир доирасига кирди ва 1098 йилда улар Норвегиянинг мулки сифатида расман тан олинди. ХИИ аср ўрталарида Норвегия қиролининг сюзеринлигини тан олган Гебридлар - ороллар қироллигида Гаэл давлати ташкил топди. Аммо 13-асрнинг бошиданоқ мустаҳкамланган Шотландия ғарбга тарқала бошлади ва Норвегиянинг Гебридларга бўлган ҳуқуқларига қарши чиқди. Шотландия-Норвегия можароси 1263-йилда, қирол Хокон ИВ бошчилигидаги кучли Норвегия флоти Гебрид оролларига етиб келиб, Шотландия қиролининг мулкини талон-торож қилганда авжига чиқди. 1263-йил 2-октябрда Ларгс жангида норвегияликларга Шотландия армияси қаршилик кўрсатди ва Хокон ИВ 15 декабрда вафот этди. Кейинги йили шотландлар Шотландиянинг ғарбий соҳилидаги Норвегия эрларига ҳужум қилдилар ва ороллар қироллиги ҳукмдорларини ўз ҳокимиятига бўйсундирдилар. 1265-йилда шотландлар Ман оролини забт этишди. Норвегиянинг янги қироли Магнус ВИ музокара олиб боришга мажбур бўлди.
Тинчлик шартномаси 1266-йил 2-июлда Шотландиянинг Перт шаҳрида тузилган. Норвегия Хебрид ва Мейн оролларини Шотландияга тўрт йил давомида тўланиши керак бўлган 4000 марка тўлов эвазига берди. Шотландия қироли ороллар аҳолисининг ҳуқуқлари ва урф-одатлари сақланишини кафолатлади. Иккала томон ҳам бошқа томоннинг хоинлари ва жиноятчиларига бошпана бермасликка ваъда беришди. Бундан ташқари, шотландлар Норвегия қиролига ҳар йили 100 марка тўлашлари керак эди (бу тўлов фақат 1468-йилда бекор қилинган, гарчи у ХИВ асрда тўлашни тўхтатган бўлса ҳам). Оркней ва Шетланд Норвегиянинг мулки сифатида тан олинган.
Перт шартномаси Гебридларни назорат қилиш учун икки куч ўртасидаги рақобатни тугатди ва Норвегия ва Шотландия ўртасида дўстлик ва иттифоқ даврини очди. Оролларнинг Шотландияга қўшилиши нафақат Шотландия давлатининг ҳудудий асосини шакллантиришнинг якунланишини, балки Британия оролларида янги кучлар мувозанатининг шаклланишини ҳам англатарди: кўплаб қиролликлар даври ва викингларнинг мавжудлиги. тугади ва Британия ороллари ниҳоят икки давлатга: Англия ва Шотландияга бўлинди.
Манбалар
- Магнус ИВ ва Александр ИИИ ўртасидаги келишув, 1266 йил - шартнома матни. Архивная копия (ингл.) ) , (лат. )