Ziyosfera

Pertevniyal Sulton

Пертевниял Султон (туркча: Пертевниял Султон; 1810 — 1883-йил 5-феврал) — Усмонли султони Маҳмуд ИИ нинг бешинчи хотини, Султон Абдулазизнинг онаси. У ўғлига катта таъсир кўрсатди, у деярли етти йил тирик қолди. У Топкапи саройида султоннинг онасининг хоналарини эгаллаган охирги султон эди. Абдул-Азиз вафотидан сўнг, Пертевниялнинг шогирди Султон Абдул-Ҳамид ИИ нинг саккизинчи хотини Аише Дестизер Мушфика Қодин-афенди эди[1].

Пертевниял Султон
Таваллуди 1810-йил
Вафоти 5-феврал 1883-йил(1883-02-05)
(73 ёшда)
Истанбул, Усмонийлар империяси
Турмуш ўртоғи Маҳмуд ИИ
Болалари Абдул-Азиз

Биография

Султоннинг хотини

Пертевниял 1810-йилда туғилган, келиб чиқиши черкес. Пертевниял номаълум шароитларда 1829-йилнинг ўрталарига қадар ҳарамда бўлиб қолди, чунки 9-февралда (бошқа маълумотларга кўра — 7-февралдан 8-февралга ўтар кечаси) у Абдул-Азиз исмли ўғил туғди. Бўлажак султон, эҳтимол, Пертевниялнинг ягона фарзанди бўлди. Шунингдек, ўғил туғилиши Пертевниялга Султон Маҳмуд ИИ нинг бешинчи хотини мақомини келтирди. Пертевниял султоннинг канизаклик давридаги ҳаёти ҳақида ҳеч қандай маълумот йўқ бўлган кам сонли одамлардан бирига айланди[2]. Султон Маҳмуд ИИ 1839-йил 1-июлда вафот этди. Унинг ўғилларининг ўша давргача сақланиб қолган энг каттаси Абдул-Межид И янги султон бўлди. Абдул-Межид И нинг онаси Маҳмуд ИИ нинг яна бир хотини — грузин Безмиалем эди. Бу даврда Пертевниялнинг ҳаёти ҳақида ҳам маълумотлар йўқ. Эҳтимол, марҳум Султоннинг бошқа хонадонлари орасида уни Эски Саройга юборишган. Абдул-Межид И 1861-йил 25-июнда вафот этди ва тахтга унинг ўғли Пертевниял ўтирди[3].

Султоннинг онаси

1876-йил 10-майда собиқ ва бўлажак вазир Мутержим Меҳмед Рушди пошо, уруш вазири Ҳусайн Авни пошо, шайхулислом Ҳасан Хайриллаҳ эфеди ва портфелсиз вазир Мидҳат пошо бошчилигидаги фитначилар ҳаракат қила бошладилар. 12-май куни фитначилар томонидан кенгаш чақирилиб, Абдул-Азиз энди Султон тахтини эгаллашга қодир эмас, деган қарорга келди[4]. 29-майдан 30-майга ўтар кечаси Абдул-Азиз ва унинг оиласи Долмабахче саройида тўсиб қўйилди — барча кириш ва чиқишлар тўсиб қўйилди — ташқи дунёдан бутунлай узилди. Шу кечада янги султон Долмабахчега келганида Абдул-Азиз Топкапи саройига олиб кетилган, сўнгра Мурод В ва унинг маслаҳатчилари рухсати билан оиласи билан ўзи танлаган Ферие саройига кўчиб ўтган[5].

Якуний йиллар ва ўлим

Ўғлининг ўлимидан қайғураётган Пертевниял Султон фарзандлари билан мулоқот қилишдан таскин топди. Ўғлининг ўлдирилиши унинг художўйлигини янада кучайтирди ва собиқ Валиде кўп вақтини болаларга Қур’он ўқиб берди. Буни билиб, турмушга чиқишдан олдин Пертевниял билан бирга хизмат қилган Безминигар уни бир ҳарбий хизматчи — 1877-1878-йилларда Россия билан урушда қатнашиш учун кўнгилли бўлган Агйр Маҳмут Бейнинг оиласи билан таништиришга қарор қилди[6]. Махмут Бейнинг хотини Эмине, қизлари Ойша ва Фатма ва ўғли Шоҳиндан иборат оиласи Безминигарнинг хотини, лашкарбоши Ҳусайн Васфи Пошо қарамоғида қолди. Ойшанинг чиройли чеҳраси, сарғиш сочлари ва мовий кўзлари, Фатманинг чиройли жингалаклари Пертевниял Султонни ҳайратда қолдирди. У қизларни ҳибсга олишга ва уларни ўз фарзандларидек тарбиялашга қарор қилди ва уларнинг исмларига мос равишда Дестизер ва Дестиперни қўшди. Кейинчалик, Пертевниял вафотидан сўнг, қизларнинг энг каттаси Айсе Дестизер Султон Абдул-Ҳамид ИИ нинг саккизинчи хотини бўлди[7]. 1883-йил 5-февралда Истанбул, Долмабаҳче саройида вафот этди. У Пертевниял Валиде Султон масжидида дафн этилган[8].

Манбалар

  1. ↑ Тҳе Cонcубине, тҳе Принcесс, анд тҳе Теачер: Воиcес фром тҳе Оттоман Ҳарем. Университй оф Техас Пресс, 2010 — 144—147-бет. ИСБН 0292783353, 9780292783355. 
  2. ↑ Эрüнсал, İсмаил Э. „Пертевниял Валиде Султан Кüтüпҳанеси“, . Ислам Ансиклопедиси. İслâм Араşтıрмаларı Меркези, 2007 — 243-бет. 
  3. ↑ Акйıлдıз, Али „Пертевниял Валиде Султан“, . Ислам Ансиклопедиси. İслâм Араşтıрмаларı Меркези, 2007 — 239—240-бет. 
  4. ↑ Гоодwин, Годфрей. Тҳе Привате Wорлд оф Оттоман Wомен. Сақи, 2006. ИСБН 0863567452, 9780863567452. 
  5. ↑ Акйıлдıз, Али „Валиде Султан“, . Ислам Ансиклопедиси. İслâм Араşтıрмаларı Меркези, 2012 — 494—499-бет. 
  6. ↑ Кüçüк, Cевдет „Мурад В“, . Ислам Ансиклопедиси. İслâм Араşтıрмаларı Меркези, 2006 — 183—185-бет. 
  7. ↑ Сüрейя Меҳмед Бей. Сиcилл-и Османи. Истанбул: Тариҳ Вакфи Юрт Яйıнлар, 1996. ИСБН 975-333-049-5, 975-333-038-3. 
  8. ↑ Аçба, Ҳарун. Кадıн эфендилер: 1839-1924. Профил, 2007. ИСБН 978-9-759-96109-1.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Pertevniyal_Sulton" dan olindi