Peruda korrupsiya sahifasining manbasini koʻrish

{{Siyosiy korrupsiya yonqutisi|Davlat=Peru}}
Transparency International tashkilotining 2021-yilgi [[Korrupsiyani idrok etish indeksi|korrupsiyani idrok etish indeksida]] Peru 0 dan („juda korrupsiyalashgan“) 100 („juda toza“) gacha boʻlgan shkala boʻyicha 36 ball oldi. Ballar boʻyicha tartiblanganda, Peru indeksdagi 180 mamlakat orasida 105-oʻrinni egalladi. Indeksda 1-oʻrinni egallagan davlat eng halol davlat sektoriga ega deb hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=The ABCs of the CPI: How the Corruption Perceptions Index is calculated|url=https://www.transparency.org/en/news/how-cpi-scores-are-calculated|qaralgan sana=16 July 2022|ish=Transparency.org|til=en}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Corruption Perceptions Index 2021: Peru|url=https://www.transparency.org/en/cpi/2021/index/per|qaralgan sana=16 July 2022|ish=Transparency.org|til=en}}</ref>.

== Tarixi ==

=== Fuximori hukumati ===
Peruning eng koʻzga koʻringan siyosiy korrupsiya mojarosi [[Peru|Peruning]] sobiq prezidenti [[Alberto Fujimori|Alberto Fuximori]] ishi hisoblanadi. Fuximori 10 yillik prezidentlik davrida (1990—2000) qotilliklarga buyurtma berganlik, davlat mablag‘larini o‘g‘irlash, hokimiyatni suiisteʼmol qilish va korrupsiyada ayblangan. 2006-yilda Fuximori 600 million dollarlik davlat aktivlari bilan Yaponiyaga qochib ketdi. Sobiq Prezident jami 30 yildan ortiq qamoq jazosiga hukm qilingan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/peru|sarlavha=Freedom in the World- Peru|nashriyot=Freedom House|qaralgan sana=6 February 2014|arxivsana=2019-08-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190822173324/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/peru}}</ref>.

Hukmronligi davrida Fuximori oʻzining maslahatchisi Vladimiro Montesinosdan foydalangan. Bu hukumatning halollik imidjini saqlab qolishga yordam berdi<ref>McMillan, John, and Pablo Zoido (2004). How to Subvert Democracy: Montesinos in Peru. Journal of Economic Perspectives 18.4 (2004): 70</ref>. Montesinos Milliy razvedka xizmati (SIN) rahbari boʻlib ishlagan, u yerda siyosatchilar, sudyalar va ommaviy axborot vositalariga muntazam ravishda pora bergan<ref>McMillan, John, and Pablo Zoido (2004). How to Subvert Democracy: Montesinos in Peru. Journal of Economic Perspectives 18.4 (2004): 70</ref>. Jon MakMillan va Pablo Zoido tomonidan oʻtkazilgan Montesinos korrupsiyasining empirik tahlili Montesinosning SIN nazoratsiz byudjetining 75% dan koʻprogʻini 1600 dan ortiq shaxsga pora berish uchun qanday ishlatganligini tasvirlaydi<ref>McMillan, John, and Pablo Zoido (2004). How to Subvert Democracy: Montesinos in Peru. Journal of Economic Perspectives 18.4 (2004): 73</ref>. Makmillan va Zoidoning hisob-kitoblariga koʻra turli kongressmenlar, sudyalar va ommaviy axborot vositalari rahbarlariga har oyda 3,5 million dollardan koʻproq pul toʻlangan<ref>McMillan, John, and Pablo Zoido (2004). How to Subvert Democracy: Montesinos in Peru. Journal of Economic Perspectives 18.4 (2004): 82</ref>. Eng keng tarqalgan poralar televidenie kanallari egalariga toʻlangan, bu Fuximori maʼmuriyatiga OAVni nazorat qilish va Peruliklarga siyosiy taʼsir koʻrsatish imkonini bergan<ref>McMillan, John, and Pablo Zoido (2004). How to Subvert Democracy: Montesinos in Peru. Journal of Economic Perspectives 18.4 (2004): 70</ref>.

=== Yaqin tarix ===
Oxirgi janjallardan soʻng Pedro Kuchinski 2018-yil 21-martda ovozlarni sotib olish bilan bogʻliq iddaolar aks etgan videolar eʼlon qilinganidan soʻng prezidentlikdan isteʼfoga chiqdi va Vazirlar Kengashiga oʻz isteʼfosini taqdim etdi<ref name="REPresign">{{Yangiliklar manbasi |date=21 March 2018 |title=PPK renunció a la presidencia del Perú tras 'keikovideos' {{!}} LaRepublica.pe |language=es |work=[[La República]] |url=http://larepublica.pe/politica/1214846-ppk-presento-su-renuncia-a-la-presidencia-del-peru-tras-keikovideos |access-date=21 March 2018}}</ref><ref name="GESTresign">{{Yangiliklar manbasi |date=21 March 2018 |title=PPK renunció a la presidencia del Perú |language=es |work=Gestión |url=https://gestion.pe/peru/pedro-pablo-kuczynski-renuncia-presidencia-peru-229887 |access-date=21 March 2018}}</ref>. Odebrecht mojarosi va boshqa mojarolar natijasida 2018-yilda Peruning barcha tirik sobiq prezidenti yo qamoqqa tashlangan yoki korrupsiya boʻyicha tergov markazida boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.as-coa.org/articles/latam-focus-why-perus-political-establishment-scared|sarlavha=LatAm in Focus: Why Peru's Political Establishment Is Scared {{!}} AS/COA|ish=[[Council of the Americas]]|til=en|qaralgan sana=2018-10-12}}</ref>.

== Poraxoʻrlik ==
Peruda faoliyat yurituvchi kompaniyalardan tartibsiz to‘lovlar va pora talab qilinadi va davlat shartnomalari ko‘pincha yaxshi aloqador kompaniyalarga beriladi. Koʻpgina kompaniyalar Peruning keng qamrovli byurokratiyasi natijasida osonlashtirilgan toʻlovlarga boʻlgan talabni boshdan kechirmoqda<ref>"Peru Corruption Profile". Business Anti-Corruption Portal. Retrieved 14 July 2015.</ref>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* Korrupsiyaga qarshi biznes portalidan [https://web.archive.org/web/20150714162654/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/the-americas/peru/show-all.aspx Peru korrupsiya profili]
[[Turkum:Jinoyatchilik]]
[[Turkum:Korrupsiya]]
[[Turkum:Peru]]