Ҳайкалтарош Ванжа Радауš томонидан ясалган Петриcа Керемпуҳ ҳайкали (1955)

Петриcа Керемпуҳ (Хорватча талаффузи: пěтрит͡са кêремпу [1]) – Хорватия ва Югославия асарларида учрайдиган адабий персонаж. Энг машҳури Мирослав Крлеза томонидан яратилган „Петриcа Керемпуҳнинг балладалари“ (хорватча: Баладе Петриcе Керемпуҳа) бўиб, кўплаб мақтовларга сазовор бўлган. Хорватия адабиётида Петриcа Керемпуҳ одатда халқ пайғамбари ва кучлиларни масхара қиладиган замонавий воқеаларнинг беадаб шарҳловчиси сифатида тасвирланган[2][3].

Келиб чиқиши

Бу исм „қорин“ деган маънони англатувчи „керемпуҳ“ сўзидан олинган бўлиб, мажозий маънода айёр ёки қувноқ одамни англатади. Ушбу сўз венгриядан келиб чиққан деб тахмин қилинади.

Қаҳрамоннинг энг қадимги келиб чиқиши Петриcа Керемпуҳ илити čини и žивлженже čловека прокšэнога (таржимаси „Петриcа Керемпуҳ ёки адашган одамнинг ҳаёти“) нашридан келиб чиққанга ўхшайди. 1834-йилдаги Тилл Эуленспиэгелнинг саёҳатлари ва саргузаштлари ҳақидаги немис китобида ҳам мавжуд[4].

1860-йиллардан бошлаб, Прагада Август Şэноа ўзининг кўплаб асарларида Петриcа Керемпуҳ исмидан тахаллус сифатида фойдаланган[5][6].

Хорват адабиётида

1936-йилда Люблянада „Петрика Керемпуҳнинг балладалари“ асари нашр этилди ва у жуда яхши қабул қилинди. Китоб ХХ аср Марказий Европа адабиётида муҳим асар ҳисобланиб, минтақада яратилган энг яхши асарлардан бири бўлиб қолди[7]. Крлежа ушбу персонаж орқали халқнинг бошига тушган кўп асрлик зулмга қаршилигини билдирди. Керемпуҳ кўпинча Эуленспигел эртакларидаги Загорже, шунингдек, хорватиялик ёзувчи Титуш Брезоваčки томонидан яратилган Мáтйáс Гарабонcиáс Диáк персонажлари билан тақосланади.

Қаҳрамоннинг яна бир версияси Домжаниćнинг унчалик машҳур бўлмаган „Петриcа Керемпуҳ и спаметни осел“ (таржимаси „Петриcа Керемпуҳ ва ақлли эшак“) қўғирчоқ театрида ҳам учрайди. Асарда 1920-йиллардаги хорват зиёлилари танқидий ва сатирик тарзда тасвирланади. Петриcа Керемпуҳ адабий қаҳрамон бўлишидан ташқари, театрда ҳам кўп қўлланган[8].

Мерос

Керемпуҳ адабий хорват тилида, хусусан, мамлакатнинг Кайкав тилида сўзлашадиган қисмларида машҳур бўлгани сабабли, бу атама сатирик ёки ҳазилкаш характерни бериш учун метонимик тарзда ишлатилади. Загребда Керемпуҳ номли ҳафталик сатирик газета бўлиб, 1945-йилдан 1958-йилгача нашр этилган ва кейинчалик 1965-йилгача Вжесник газетасининг якшанба кунги сонининг бир қисмига айланган[9][10]. Шунингдек, Загребда персонаж номи билан аталган Керемпуҳ сатирик театри мавжуд[11][9].

Бугунги кунда Загребдаги Долаc бозорида 1955-йилда ҳайкалтарош Ванжа Радауš томонидан ўрнатилган Петриcа Керемпуҳнинг ҳайкали мавжуд. Долаc шимолида Петриcа Керемпуҳ майдони ҳам бўлиб, у ерда одатда гуллар сотилади.

Галерея

Мирослав Крлеžа томонидан яратилган „Балада Петрис Керемпуҳа“ асари
Горнжа Стубиcа шаҳридаги Петриcа Керемпуҳ ҳайкали

Манбалар

  1. ↑ "Петриcа Керемпуҳ". Ҳрвацки жезиčни портал. Загреб: Знанже и Срcе. 2006. ҳттпс://ҳжп.знанже.ҳр/индех.пҳп?шоw=сеарч_бй_ид&ид=эВ5иХРИ%3Д&кейwорд=Петриcа+Керемпуҳ. Қаралди: 2 Новембер 2023. 
  2. ↑ ҳттп://www.загреб-тоуристинфо.ҳр/бросура/корак_по_корак/бросура%20корак%20по%20корак_ҲР_wеб.пдф Преузето 23. просинcа 2011.
  3. ↑ де Ҳаро Гарcíа, Н.. Макинг Арт Ҳисторй ин Эуропе Афтер 1945. Тайлор & Франcис, 2020. ИСБН 9781351187572. Қаралди: 2023-йил 2-ноябр. 
  4. ↑ Мирослав Крлеžа: Баладе Петриcе Керемпуҳа, Класиcи ҳрвацке кнжžэвности: пжесниšтво, Наклада Булажа, Загреб 2000.
  5. ↑ „Аугуст Šэноа“. Куćа Šэноа. Удруга "Сви наšи Šэноэ". Қаралди: 2023-йил 19-ноябр.
  6. ↑ Šунжиć, Анкиcа (2015). "ŠЭНОА, Аугуст". Ҳрвацки биографски лексикон. Загреб: Лексикографски завод Мирослав Крлеžа. Арчивед фром тҳе оригинал он 2023-12-15. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20231215210359/ҳттпс://ҳбл.лзмк.ҳр/cланак.аспх?ид=11894. Қаралди: 19 Новембер 2023. 
  7. ↑ ҳттп://www.лзмк.ҳр/ҳр/вижести-завода/из-медижа/510-петриcа-керемпуҳ-први-пут-у-италижи (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-06-10 санасида архивланган) Преузето 23. просинcа 2011.
  8. ↑ ҳттп://www.тпортал.ҳр/култура/казалисте/46572/Петриcа-Керемпуҳ-просетао-cентром-Загреба.ҳтмл Преузето 23. просинcа 2011.
  9. ↑ 9,0 9,1 "керемпуҳ". Ҳрвацки жезиčни портал. Загреб: Знанже и Срcе. 2006. ҳттпс://ҳжп.знанже.ҳр/индех.пҳп?шоw=сеарч_бй_ид&ид=эл1гУБк%3Д. Қаралди: 2 Новембер 2023. „керемпуҳ“. Ҳрвацки жезиčни портал. Загреб: Знанже и Срcе. 2006. Ретриэвед 2 Новембер 2023.
  10. ↑ "Керемпуҳ" (Cроатиан). Ҳрвацка энcиклопедижа. Загреб: Лексикографски завод Мирослав Крлеžа. 2021. ҳттпс://www.энcиклопедижа.ҳр/натукниcа.аспх?ид=31248. Қаралди: 2 Новембер 2023. 
  11. ↑ де Ҳаро Гарcíа, Н.. Макинг Арт Ҳисторй ин Эуропе Афтер 1945. Тайлор & Франcис, 2020. ИСБН 9781351187572. Қаралди: 2023-йил 2-ноябр. де Ҳаро Гарcíа, Н.; Маяё, П.; Cаррилло, Ж. (2020). Макинг Арт Ҳисторй ин Эуропе Афтер 1945. Тайлор & Франcис. ИСБН 9781351187572. Ретриэвед 2 Новембер 2023.