Petrushka (balet)

Петрушка (франсузча: Пéтроучка; русча: Петрушка) – рус бастакори Игор Стравинскийнинг балети. У Сергей Диагилевнинг "Балец Руссес" компаниясининг 1911-йил Парижда бўлиб ўтадиган мавсуми учун ёзилган. Асл хореография Мишел Фокин томонидан, саҳна дизайни ва либослари эса либреттода Стравинскийга ёрдам берган Александр Бенуа томонидан яратилган. Балетнинг премераси 1911-йил 13-июн куни Чателет театрида бўлиб ўтди. Васлав Нижинский Петрушка, Тамара Карсавина бош балерина, Александр Орлов Мур ва Энрико Чекетти эса Шарлатан ролини ижро этишди.[1]
Петрушка мусиқа, рақс ва дизайнни бир бутунликда бирлаштиради. Бу рус балетларининг энг машҳур спектаклларидан бири ҳисобланади. Бугунги кунда асл дизайн ва хореография ёрдамида ижро этилади. Грейс Роберт 1946-йилда шундай деб ёзган эди: „Петрушка биринчи марта ижро этилганидан бери ўттиз йилдан кўпроқ вақт ўтган бўлса-да, унинг энг буюк балетлардан бири сифатидаги мавқеи сақланиб қолмоқда. Унинг мусиқа, хореография ва декорациянинг мукаммал уйғунлиги ва мавзуси – абадийдир“ [2]
Рус қўғирчоқлари

Петрушка – бу қо'г'ирчоқ. У Европада турли номлар остида танилган қаҳрамон: Англияда Пунч, Франсияда Поличинелле, Италияда Пулcинелла, Германияда Касперле ва Россияда Петрушка. Исми бундай бўлишидан қатъий назар, у маккор ва исёнчи бўлган. Петрушка баланд ва хириллаган овозда гапиради. Спектакллар одатда ит, полициячи ёки шайтон Петрушкани судраб кетиши билан тугайди.[3]
Анна Ивановна ХВИИИ асрда Россияга марионетларни олиб келади. Бу қўғирчоқлар аристократлар учун мароқли бўлган. Қўғирчоқлар Осиёдан импорт қилинган. Улар асосан Рождествода диний спектаклларни ижро этиш учун қўлланган. Петрушка эса қўл қўғирчоғи бўлган ва қўл билан ҳаракатлантирилган. Оддий халқ уни жуда ҳам ёқтирган. У кўча театрларида, очиқ ҳавода кичик кўчма кабиналарда ёки осонгина қисмларга ажратиладиган экранлар орқасида ижро этилган.

Шроветиде ярмаркаси
Петрушка, қисман, кўча савдогарларининг фарёдларига асосланган байрамона оркестр кириши билан бошланади.[4]
Фокиненинг асл хореографиясида оломон орасидан бир гуруҳ сархушлар чиқиб, Стравинскийнинг „Волочобники“ номли фолклор қўшиғига рақсга тушишган.
Эслатмалар
- ↑ Баланчине 1952, п. 305[инcомплете шорт cитатион]
- ↑ Роберт 1946.
- ↑ Беумерс 2005.
- ↑ Тарускин 1998, п. 696