Picatrix

Пиcатрих ёки Пикатрис арабча Ġāят ал-Ҳакīм тушунчасидан келиб чиқиб - “Дононинг мақсади” деган ма'нони беради. Ўрта асрларнинг мунажжимлик, амалий сеҳр, талисманлик ва сеҳр ҳақидаги қўлёзмаси ҳисобланади. Номаълум муаллиф ёки муаллифлар томонидан 11-аср ўрталарида, 1047—1051-йилларда, Ал-Андалус ҳудудида тузилган, араб тилидаги матнлар тўплами.

1256-йилда Кастилия қироли Алфонсо Донишманднинг буйруг'и билан то'плам испан тилига ва ундан лотин тилига таржима қилинган. Лотин тилидаги таржима о'рта асрларда герметик г'ояларнинг тарқалишига ҳисса қо'шган, гарчи у ҳеч қачон нашр этилмаган. 15—17-асрларга оид бир қанча қўлёзмаларда Европа кутубхоналарида сақланган^[1].

“Донишманднинг мақсади”ни танқидий ўрганган араб файласуфи Ибн Халдун (1332-1406) бу тўпламни сеҳрга оид энг тўлиқ ва энг яхши рисола деб атаган ва унинг муаллифлигини математик олим Маслама ал-Мажритийга боғлаган^[1].

Таркиби

Пиcатрих то'ртта китобдан иборат бо'либ, "Қадимги донишмандлар" томонидан ёзилган 224 та астрологик, астрал, симпатик ва талисманик сеҳрлар ҳақида кенг ма'лумотни китобларни о'з ичига олади.

Пролог

Муаллиф ҳижрий 343-йилда тугалланган “Олима даласи” китобига ишора қилади, шундан сўнг у “Олиманинг мақсади” китоби устида ишлай бошлаган ва беш йилдан сўнг, 348-йилда тугатган. Иккинчи китобни ёзишга туртки бўлган сабабларни тушунтириб, тўрт қисмдан иборат китобларнинг ҳар бири ҳақида қисқача ма’лумот беради.

Биринчи китоб

Муаллиф биринчи китобни етти бобга бўлади – бизга яқин бўлган сайёралар сонига кўра.

1-боб. Коинотдаги мавқеингизни қандай аниқлаш мумкин?^[2]
2-боб. Сеҳр нима, унинг хусусиятлари қандай?
3-боб. Осмон нима, унинг материяси қандай?
4-боб. Сеҳрли тасвирларни яратиш учун осмонни тартибга солиш. Ҳинд тизимига мос келадиган 28 та ой буржлар ро'йхати берилган ва ҳар бир уйда о'з талисманı мавжудлиги ҳақида.
5-боб. Талисман ва уларни яратиш учун зарур бо'лган нарсалар. Талисман тайёрлаш учун 31 та буржлар.
6-боб. Инсон макрокосмосга о'хшаш микрокосмос бо'лган коинот. Инсонни бошқа тирик мавжудотлардан устун қо'ядиган хусусият.
7-боб. Коинот ва донишмандларнинг яширин билимлари.

Иккинчи китоб

1-боб. Ушбу билимларни қандай о'злаштириш керак.
2-боб. Самовий тасвирлар ва уларнинг сирлари. Қадимги юнонларга маълум бўлган 48 та юлдуз туркуми ва буржнинг 36 деканидан паранателонлари.
3-боб. Сайёралар, қуёш ва ойнинг та'сири.
4-боб. Саккизинчи шар ва қо'зг'алмас юлдузларнинг ҳаракати.
5-боб. Билимларнинг халқлар о'ртасида тақсимланиши ва кимнинг қайси қисмига тегишлилиги ҳақида. Қадимги уста бутун сеҳргарлик сан'атини уч қисмга ажратганлигини та'кидлаш билан бошланади: туморлар, сайёраларга сиг'иниш ва афсунлар.
6-боб. Талисманларда юлдузларнинг та'сирини кучайтириш учун фазилатларнинг аҳамияти.
7-боб. Талисман учун нима муҳим ва нима муҳим эмаслиги ҳақида ко'проқ ма'лумот.
8-боб. Табиий нарсаларнинг тартиби. Оддий сифатлар жадвалини о'з ичига олади: иссиқлик, совуқ, намлик, қуруқлик ва уларнинг комбинацияси.
9-боб. Сайёраларнинг ёрдамини чақирувчи сеҳрли фигуралар ва дизайнларга мисоллар. Сеҳрли фигуралардаги юлдузларнинг комбинацияси ва олтита талисман ишлаб чиқариш ҳақида.
10-боб. Сайёраларга мос келадиган минераллар (тошлар).
11-боб. 36 деканнинг сеҳрли тасвирлари ва уларнинг эффектлари. Бу та'лимотни саводсизлардан яшириш кераклиги ҳақида огоҳлантириш билан бошланади, улар - донолик ё'қлигида - фақат мунажжимнинг қадр-қимматини камситади.
12-боб. Ҳинд ан'аналарида деканлар.

Учинчи китоб

1-боб. Етти самовий жисм: уларнинг о'симлик, ҳайвон ва металл дунёсига та'сири.
2-боб. О'симлик, ҳайвон ва минерал шоҳликларга зодиаcал та'сири.
3-боб. Сеҳрли белгилар, либослар ва тутатқиларнинг ранги ҳақида. Қуёш, ой ва бешта сайёранинг инсониятга умумий та'сири ро'йхати билан якунланади.
4-боб. Нима учун махфий билим фақат ақти-вақти билан ошкор бо'лади. Қур'онда астрология ҳақидаги ягона боб. Қур'оннинг барча суралари еттита самовий жисмдан бири билан бог'лиқ бо'либ, арабларнинг ҳомий сайёраси Венерага мос келадиганларга алоҳида э'тибор қаратилади. Араб алифбоси ҳақида.
5-боб. Муаллиф китобнинг асосий мавзуси - сеҳрга қайтади.
6-боб. Донишманднинг руҳий моҳияти, табиатнинг комиллиги ҳақида. Пневмани билган қадимги файласуфлар ро'йхати (космик "нафас").
7-боб Осмон жисмлари билан алоқа, уларнинг та'сири. Амалий ко'рсатмалар бошланиши.
8-боб. Қуёш ва Сатурнга қаратилган Набатий ибодатлар. Муаллиф бу ҳолатни бутпарастлик дейди.
9-боб. Осмон жисмларининг руҳлари ҳақида. Етти самовий жисмнинг пневмомаларининг батафсил тавсифи; Сатурннинг пневмаси Баримас, Юпитер - Дамаҳус, Марс - Дагдижус, Қуёш - Бандалус, Венера - Дидас, Меркурий - Бархужас, Ой - Гарнус деб аталади.
10-боб. Талисманлар, назрлар, тутатқилар ва хушбо'й моддалар (атирлар) ҳақида.
11-боб. Талисмансларнинг та'сири. Ҳиндистон ва Миср сеҳрли амалиёти.
12-боб. Сеҳрли билимнинг зарур қоидалари. Сеҳрли сан'атни о'злаштиришга эришишда амалиётнинг аҳамияти ҳақида баёнот билан бошланади.

То'ртинчи китоб

1-боб. Яхшилик ва руҳнинг кучи. Дунё ва табиатнинг яратилиш тарихининг бешта таркибий қисми. Руҳ, материя, туйг'у, ақл, руҳ тушунчаларининг фалсафий таҳлили ва улар о'ртасидаги фарқлар.
2-боб. Ойга ва о'н икки зодиак белгисининг ҳар бирига ибодат. Етти самовий жисм учун ҳиндларнинг тантанали маросимлари.
3-боб. Халдийларнинг донолиги. Афсонавий Мисрнинг батафсил тарихи ИИИ китобнинг 11-бобида бошланган.
4-боб. Олинган билимларнинг фойдаси учун тасвирлар ва мулоҳазалар. Астрологик ва сеҳрли табиатнинг 45 та изоҳи.
5-боб. Алкимё ва сеҳрни эгаллашдан олдинги 10 та фан. Сеҳрли сан'атнинг илдизи қаерда.
6-боб. Етти самовий жисм шарафига сеҳрли формулалар ва тутатқилар.
7-боб. Набатийлар китобидаги сеҳрли сан'ат. Абудаэр Абемиахиэ томонидан араб тилига таржима қилинган Набатий асаридан кенг иқтибослар билан жуда узун боб.
8-боб. Тартибсизлик табиатдаги ко'плаб табиий нарсаларнинг фойдали хусусиятларини тақдим этади.
9-боб. Коредибдаги ма'бад китобидан ва Қиролича Фолопедре китобидан мо'жизавий хусусиятларга эга тасвирлар ҳақида.

Хулоса қилиб айтганда, муаллиф Суқротнинг васиятини ва Пифагорнинг еттита ко'рсатмаларини келтиради.

Мукаммал шаҳар

То'ртинчи китоб, 3-бобда қуёш мақбараси қурилгандан кейин Гермес Трисмегистус томонидан Шарқий Мисрда қурилган мукаммал ал-Асмунаин шаҳри тасвирланган. Аниқ астрологик ҳисоб-китобларга ко'ра тартибли го'зал шаҳар. Марказда то'ртта дарвозали қал'а жойлашган. Қал'анинг тавсифи Cампанелла ва Сфорзинда Филарете томонидан ёзилган "Қуёш шаҳри"ни акс эттиради. Гермес дарвозаларни турли хил тасвирлар билан безатди: шарқий дарвозаларда - бургут, г'арбий дарвозаларда - бузоқ, жанубий дарвозаларда - шер, шимолий дарвозаларда - ит. Ҳайвонларнинг тасвирлари гапиради ва уларнинг рухсатисиз ҳеч ким шаҳарга кириши мумкин эмас. Қал’анинг ичида баландлиги йигирма тирсак (тахминан 9 метр) бўлган минора бўлиб, тож шаҳарни ёритиб турувчи ва ҳафтанинг ҳар куни рангини ўзгартириб турадиган (жами 7 та ранг).

Олимлар томонидан олиб борилган тадқиқотлар

ХИВ аср

Шимолий Африкадан келган кенг араб файласуфи Ибн Халдун сеҳрни унинг маросимлари ва туморлари билан танқид қилган ва “Донишманднинг мақсади”ни ўрганган. Ушбу китобни сеҳр ҳақида то'лиқ ва энг яхши рисола деб атаган. Бироқ, у адашган ҳолда муаллифликни математик Маслама ал-Магритийга боғлаган^[1].

ХИВ аср

Чарлз ВИИИ хизматидаги франсуз мунажжим - Симон де Фарес 1494-1498 йилларда астрологияни ҳимоя қилиш учун "Реcуэил дес плус céлèбрес астрологуэс эт қуэлқуэс ҳоммес доcтес" рисоласини ёзди. Машҳур мунажжимлар ва уларнинг асарларини хронологик тартибда номлаган ва Пикатрихни о'з даврининг энг ажойиб мунажжимлари деб та'рифлаган. Асар 15-асрда Пикатрихнинг тарқалишининг қимматли далили бўлди, шунингдек, араб ёзувчиси номи аста-секин унутилиб, тўпламнинг лотинча сарлавҳаси билан алмаштирилганлигининг тасдиғи бўлди.

ХХ аср

Биринчи замонавий тадқиқотчилардан бири немис шарқшуноси Ҳелмут Риттердир 1933-йилда арабча матнни танқид қилган. 1962-йилда у Мартин Плесснер билан биргаликда Пикатрихнинг немис тилига таржимасини нашр этган, бу бошқа олимларга лотин тилидаги таржималарни қиёсий таҳлил қилиш имконини берди^[1].

Лотин тилидаги сақланиб қолган қо'лёзмалар

№ 10272 қо'лёзма / Рим миллий марказий кутубхонаси.
1536 йил қўлёзмаси / Флоренсия миллий марказий кутубхонаси.
ХВИИ асрда Париждаги Нотр-Дам кутубхонасига тегишли бо'лган №17871 қо'лёзма / Франсия Миллий кутубхонаси.

Манбалар

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 Эугенио Гарин. Ле Зодиақуэ де ла виэ: полéмиқуэс антиастрологиқуэс à ла Ренаиссанcе. Лес Беллес Леттрес — 64-73-бет. ИСБН ИСБН 2.251.420001-2..
↑ Ч. Wарноcк, Ж. М. Греэр. Пиcатрих: Тҳе Cлассиc Медиэвал Ҳандбоок оф Астрологиcал Магиc. Адоcентйн Пресс, 2011 — 301-бет. ИСБН ИСБН 9781257767854..

[:0-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 Эугенио Гарин. Ле Зодиақуэ де ла виэ: полéмиқуэс антиастрологиқуэс à ла Ренаиссанcе. Лес Беллес Леттрес — 64-73-бет. ИСБН ИСБН 2.251.420001-2..

[2] Ч. Wарноcк, Ж. М. Греэр. Пиcатрих: Тҳе Cлассиc Медиэвал Ҳандбоок оф Астрологиcал Магиc. Адоcентйн Пресс, 2011 — 301-бет. ИСБН ИСБН 9781257767854..

[1]

[2]