Pickelhering
Пиcкелҳеринг (ёки Пиcкелҳäринг) — ХВИИ асрда Олмония ва бутун Европа бўйлаб саёҳат қилган инглиз комедия труппаларига (Энглисче Комöдиантен) хос бўлган анъанавий ҳажвий персонаж ёки саҳнадаги масхарабозга берилган лақабдир. Ушбу атама сўзма-сўз таржима қилинганда „тузланган селд балиғи“ деган маънони англатади[1].
| Пиcкелҳеринг | |
|---|---|
| „Инглиз ва олмон сайёр театри“ образи | |
 „Пиcкелҳерингнинг тўйи“ (1752) асарига ишланган ёғоч ўймакорлиги намунаси | |
| Илк бора кўринган | ХВИ аср охири |
| Муаллиф(лар) | Халқ ижоди |
| Қайси асардан адаптация қилинган | Чристопҳер Марлоwе, Андреас Грйпҳиус, Жоҳанн Wолфганг вон Гоэтҳе |
| Умумий маълумотлар | |
| Тўлиқ исми | Пиcкелҳеринг (ёки Пиcкелҳäринг) |
| Лақаби | Тузланган селд |
| Ирқи | Инсон |
| Жинси | Эркак |
| Касби | Хизматкор, масхарабоз, акробат |
| Мансублиги | Инглиз комедия труппалари |
| Алоқадор бошқа образ(лар) | Ҳансwурст, Жеан Потаге |
| Келиб чиқиши | Англия / Олмония |
| Миллати | Инглиз |
Ушбу қаҳрамоннинг номи ўша давр театр санъатидаги ўзига хос анъанани акс эттиради. Хусусан, ҳажвий персонажларни халқчил таомлар номи билан аташ кенг тарқалган эди. Масалан, ХВИИИ аср олмон сайёр театрларидаги Ҳансwурст („Ёғли Ҳанс“ ёки „Колбаса Ҳанс“) ва франсуз театридаги Жеан Потаге („Шўрва Жан“) персонажлари бунга яққол мисолдир. Пиcкелҳеринг номи сарой жамиятининг нафис таомларига зид равишда, оддий ва камбағал халқнинг кундалик озуқасига ишора қилган. Шу тариқа, Пиcкелҳеринг ўша давр олмон драмаларидаги (Ҳаупт-унд-Стаацактион) юқори мартабали, аслзода қаҳрамонларга қарама-қарши қўйилган паст табақали хизматкор образини ифодалаган[2]. Унинг образи нафақат кулги қўзғатувчи, балки ўзининг очкўзлиги, доимий очлиги ва айёрлиги билан ажралиб турадиган персонаж сифатида шаклланган. Бу хусусиятлар антик давр комедияларидан, хусусан Аристофан асарларидан буён давом этиб келаётган анъанадир.
Тарихи ва адабиётдаги ўрни
Пиcкелҳеринг номи ёзма адабий манбаларда илк бор Чристопҳер Марлоwенинг машҳур „Доктор Фауст“ асарида тилга олинган. Унда очкўзликнинг аллегорик тимсоли ўзининг яқин қариндошини Питер Пиcкелҳеринг деб атайди. Тадқиқотчи Жоэл Б. Ланде ўзининг олмон драматик адабиётининг келиб чиқиши ҳақидаги тадқиқотларида ушбу персонажнинг этимологик илдизлари ва театр труппаларидаги ўрни ҳақида батафсил маълумот берган[3].
Олмон драматургиясининг йирик вакили Андреас Грйпҳиус ўзининг „Абсурда Cомиcа одер Ҳерр Петер Сқуэнтз“ (1658) асарида Пиcкелҳерингни „қиролнинг ҳажвий маслаҳатчиси“ сифатида саҳнага олиб чиққан. Шунингдек, 1649-йилда нашр этилган инглиз ва франсуз сиёсий сатирасида у Англия, Шотландия ва Ирландия қиролликларидаги сиёсий жараёнларни танқид қилувчи суҳбатдош қаҳрамон сифатида намоён бўлади[4].
Ҳатто буюк олмон мутафаккири ва шоири Жоҳанн Wолфганг вон Гоэтҳе ҳам ўзининг „Вилгелм Майстернинг шогирдлик йиллари“ (1794) номли классик романида Пиcкелҳерингни (матнда ҳарфлар ўрни ўзгарган — Пиcклеҳерринг шаклида) сайёр акробатлар ва дорбозлар шоусининг аъзоси сифатида тасвирлаган[5]. Бу эса қаҳрамоннинг халқ орасида нақадар машҳур бўлганидан далолат беради.
Маданий таъсири
Пиcкелҳеринг образи ҳатто замонавий оммавий маданиятга ҳам кириб борган. Масалан, 2023-йилда машҳур „Тҳе Симпсонс“ (Симпсонлар) мулцериалининг „Cлоwн в. Боард оф Эдуcатион“ номли қисмида Барт Симпсон персонажи масхарабозлар кийими тарихига оид саволга жавоб бераётганда ушбу қадимий қаҳрамон номини тилга олади[6]. Пиcкелҳеринг ўзининг қадимий либослари, хусусан, бўйнидаги катта бурмали ёқаси (руфф) билан масхарабозлик санъати тарихида муҳим ўрин эгаллайди.
Яна қаранг
- Пиэррот — пандомиманинг анъанавий фожиавий персонажи.
- Ҳарлеқуин — италян халқ театри (Cоммедиа делл’арте) қаҳрамони.
- Насриддин Афанди — Шарқ фолклоридаги ҳажвий қаҳрамон.
Манбалар
- ↑ Пиcкелҳеринг ат охфордреференcе.cом. Ретриэвед 26 Май 2020.
- ↑ Ҳаупт- унд Стаацактион ат охфордреференcе.cом. Ретриэвед 26 Май 2020.
- ↑ Ҳарвард Cлассиcс, Шелф оф Фиcтион, Вол 14 — 92-бет.
- ↑ Жоэл Б. Ланде. Персистенcе оф Фоллй, Он тҳе Оригинс оф Герман Драматиc Литературе, 2018.
- ↑ Геспрäч зwисчен дем Энглисчен Пиcкелҳеринг унд Франтзöсисчен Жан Потагчен, üбер дас счäндличе Ҳинричтен Кöнигличер Маестäт ин Энгеланд, Счотт- унд Иррланд (де), 1649.
- ↑ "Cлоwн в. Боард оф Эдуcатион." Тҳе Симпсонс, Сеасон 34 Эписоде 21, 2023.
Ҳаволалар
 |
Викилуғатда Пиcкелҳеринг номли мақола мавжуд. |