Pifiya
Пифия (қадимги юнонча: Πῡθία, лотинча: Пйтҳиа) — Қадимги Юнонистонда Парнас тоғининг ёнбағрида жойлашган Делфидаги Аполлон ибодатхонасида Делфи оракулининг коҳин — фолбини[1]. Пифия номи (қадимги юнонча: Πύθων) Делфий оракулининг қўриқчиси бўлган илон Пифондан келиб чиққан. То Аполлон илонни ўқлар билан енгиб босиб олинмагунча у ерни қўриқлаган.
Эҳтиром

Делфий оракули милоддан аввалги ВИИИ асрда ташкил этилган ва милодий 393-йилда император Феодосий И бутпараст ибодатхоналарни йўқ қилишни буюргунича давом этган. Унинг мавжудлиги давомида жуда обрўли эди ва бутун Юнонистондан одамлар ва ҳаттоки, Искандар Зулқарнайн бу ерга башоратларини сўраш учун келишган.
Қадимги таърифларга кўра, қадимги даврларда Делфий ибодатхонасида оракулга мурожаат қилганларида, чамаси, йилига бир марта, иккита пифия — уларнинг бири ўрнини босувчиси бўлган. Кейинчалик, оракулга бундай мурожаатлар давомида фақат битта Пифия бўлган. Пифия сезгир пастки қатламлардан[2] танлаб олиниб, ибодатхонага жойлаштирилган ва у ерда дунёвий ҳаётдан ажралиб, коҳин сифатида башорат қилиш қобилиятини ривожлантирган[3]. У Кастал булоғида уч кунлик рўза ва покланиш билан башоратчиликка тайёрланди. Башорат қилишдан олдин у ҳашаматли кийимларни кийиб, бошига дафна гулчамбарини қўйган, Кассотида булоғининг сувини ичган ва муқаддас дафна баргини чайнаган. Кейин у қоя ёриғи устида турган улкан уч оёқли курсига (сариқ мисдан[3], бошқа вариантда — олтиндан[4] ясалган) ўтирди ва гангитувчи буғлардан ҳаяжонга тушиб, башорат қилган. Бу буғлар зарарли эди. Маълум бўлган бир ҳолатга кўра, Пифия уч оёқли курсидан сакраб туриб, ҳушидан кетиб, вафот этган. Л. П. Крисиннинг изоҳли луғат тавсифига кўра, „маст қилувчи буғлар кўтарилган қоя ёриғи устида ўтириб, уларнинг таъсири остида руҳонийлар тушунарсиз нутқларни фолбинлик, башорат сифатида талқин қилишган“[5].
Баъзи замонавий олимлар бундай таърифларга шубҳа билан қарашган.
Пифия кўпинча бир-бирига боғлиқ бўлмаган сўзларни талаффуз қилган ва бу Делфи коҳинлари томонидан Аполлон башорати шаклида ифодаланган ёки гекзаметрда[6][7] қайта тартибга солинган ва талқин қилинган, сўнгра ноаниқ, тушунарсиз ёки мужмал ибораларни оракулга мурожаат қилганларга етказишган[8]. Шундан, „пифия каби гапиради“ ибораси (эскирган ибора) тарқалган, бунинг маъноси тушунарсиз, мужмал гапиришдир[8].
Унинг турли қаҳрамонлар ҳақидаги башоратлари мифларда қайта-қайта тилга олинади[9].
Мифлардан бирига кўра, у Гераклга жавоб беришдан бош тортган, лекин кейин рози бўлган[10].
Эсхилнинг „Эвменидлар“ трагедиясининг, Еврипиднинг „Ион“ трагедиясининг бош қаҳрамони.
Қизиқ фактлар
- 1897-йилда кашф этилган астероид (432) Пифия номи билан аталган.
- Ариэка — Уилям Голдингнинг „Қўш тил“ романининг бош қаҳрамони пифияга айланади.
- Вебстер луғатига кўра, „фолбинлик қобилиятига эга деб ҳисобланган ҳар қандай аёл жодугардир“ деган кенг маънода эскирган ва нотўғри ифодадир[3].
- Пифия Матрица филм трилогияси таржимасининг русча версиясида оракул қаҳрамонининг номи сифатида ишлатилади.
- СЖИТИ ходимлари — Пифияларда Стругацкий ака-укалари ҳикоясида Душанба куни шанба кунидан бошланади. Институтда пифиялик қўлланилмайди. Улар жуда кўп чекадилар ва башорат қилишнинг умумий назарияси билан шуғулланадилар.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Пифия / Введенский Б. А. // Печь — Польцин. — М. : Советская энциклопедия, 1955. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 33).
- ↑ „сенситиве“, Новый большой англо-русский словарь: в 3-х т. Около 250000 слов, 2-е изд., испр., М.: Русский язык, 1997. ИСБН 5-200-02373-4.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Мид Дж. „Пифия“, . Теософский словарь.
- ↑ „Пифия“, Атеистический словарь, 3-е изд., М.: Политиздат, 1986.
- ↑ Крысин, Л. П. „Пифия“, . Толковый словарь иноязычных слов, 15000 экз, Библиотека словарей русского языка, М.: Русский язык, 1998. ИСБН 5-200-02517-6.
- ↑ „Пифия“, Словарь античности. М.: Прогресс, 1989.
- ↑ Гладкий В. Д. „Пифия“, . Древний мир. Энциклопедический словарь в 2-х томах. М.: Центрполиграф, 1998. ИСБН 5-218-00724-2.
- ↑ 8,0 8,1 Павленков, Ф. „Пифия“, . Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка, 2-е изд., Типография Ю. Н. Эрлих, 1907.
- ↑ Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека ИИ 4, 12; ИИИ 15, 6; См. Нонн. Деяния Диониса ИИ 698
- ↑ Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека ИИ 6, 2
Адабиётлар
- Щукарев А. Н. Пифия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Пифия / Стрелков А. В. // Перу — Полуприцеп. — М. : Большая российская энциклопедия, 2014. — С. 302. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 26). — ИСБН 978-5-85270-363-7.