Ziyosfera

Pilorostenoz

Пилоростеноз — ошқозондан ингичка ичакнинг бошланувчи қисмига (пилорус) ўтувчи тешикнинг торайиши билан кечадиган касаллик[1]. Касалликнинг дастлабки белгилари сафро аралашмасдан, „фавворасимон“ қусиш ҳисобланади[1]. Бу белги асосан чақалоқни овқатлантиришдан кейин содир бўлади[1]. Симптомлари аниқ юзага чиқиши чақалоқнинг икки ҳафталигидан ўн икки ҳафталигигача бўлган даврга тўғри келади[1].

Пилоростеноз
Ошқозон анатомик қисмларининг схематик кўриниши
Мутахассислик Умумий жарроҳлик
Асоратлари Сувсизланиш, Электролитлар балансининг бузилиши[1]
Бошланиш вақти 2 ҳафталикдан 12 ҳафталикгача[1]
Сабаблари Аниқ эмас[2]
Ташхис усуллари Обектив текширувлар[1], Ултратовуш текшириш усули[4], рентгенограмма
Дифференсиал ташхис Гастроэзофагиал рефлюкс[1], ичаклар инвагинацияси[5], пилороспазм[5].
Даволаш Хирургик
Прогноз Яхши
Такрорланиши 1000 чақалоққа 1,5

Пилорик стенознинг келиб чиқиш сабаби аниқ эмас[2]. Хавф омилларига чақалоқларнинг "Кесар кесиш" йўли орқали туғилиши, муддатига етмай туғилиши, сунъий йўл билан озиқлантирилиши киради[3]. Диагностикасида ошқозон пилорик канали деворларининг қалинлашиши натижасида зайтун шаклидаги зич тоғайсимон мустаҳкамликка эга бўлган ҳосила аниқланиши мумкин[1]. Бу ҳосила кўпинча ултратовуш текшируви билан тасдиқланади[4].

Даволаш дастлаб сувсизланиш ва электролитлар билан боғлиқ муаммоларни тузатиш билан бошланади[1]. Кейинчалик, касаллик кечишига қараб жарроҳлик амалиёти ёки атропин ёрдамида консерватив даво чоралари кўрилади[1].

Ҳар 1000 та чақалоқдан 1-2 таси ушбу касалликка чалинади ва ўгил болаларда қизларга қараганда тўрт баравар кўпроқ учрайди[1]. Катта ёшлиларда бу ҳолат жуда кам кузатилади[6]. Пилорик стенозга биринчи марта 1888-йилда таъриф берилган бўлиб, хирургик давоси биринчи марта 1912-йилда Cонрад Рамстедт томонидан амалга оширилган[1][2]. Хирургик давоси кашф қилинишида олдин кўпчилик чақалоқлар вафот этган[1].

Клиник манзараси

Пилоростеноз белгилари асосан, касалликка чалинган чақалоқлар ҳаётининг биринчи ҳафтасидан 6 ойликгача бўлган даврида тобора кучайиб борувчи қусиш белгиси орқали намоён бўлади. Ушбу касаллик ўғил болаларда қиз болаларга нисбатан 4 баравар кўпроқ кузатилади[7]. Кўпинча қусиш ўт суюқлигисиз бўлади ва „фавворасимон қусиш“ деб таърифланади, чунки ушбу белги бу ёшда кузатилган одатдаги қусишдан (гастроэзофагиал рефлюкс) кескин фарқ қилади. Баъзи чақалоқларда кам овқатланиш ва вазн йўқотиш кузатилса, бошқаларида эса нормал вазн ортиши билан намоён бўлади. Бундан ташқари сувсизланиш пайдо бўлиши, чақалоқларнинг кўз ёшларисиз йиғлашига ва бир неча соат ёки бир неча кун давомида сийдик ажратмаслигига олиб келиши мумкин[8]. Яққол кўзга кўринадиган белгиларидан яна бири, чақалоқ ошқозонининг перисталтика маҳалида қум соат шаклига кириб қолиши ҳисобланади.

Этиологияси

Камдан кам ҳолларда чақалоқларда пилорик стеноз аутосомал доминант ҳолат сифатида пайдо бўлиши мумкин[9]. Бундай нуқсон билан туғилган чақалоқлар ошқозонининг пилорик қисми, сфинктер мушаклари туғма анатомик торайган ёки функционал гипертрофияланган кўринишларда намоён бўлиши мумкин.

Патофизиологияси

Гипертрофияга учраган пилорик қисм туфайли ошқозон пилорик қисмининг обструкцияси кузатилади ва ошқозонга тушган озуқа маҳсулотларининг ўн икки бармоқли ичакка ўтиши бузилади. Натижада, барча ютилган озиқ-овқат маҳсулотлари ва ошқозон секрецияси фақат қусиш орқали ташқи муҳитга чиқарилади. Кўпинча қусиш „фавворасимон“ кўринишда бўлади[10]. Гипертрофиянинг аниқ сабаби номаълум бўлиб қолсада, бир неча тадқиқотлар чақалоқларнинг неонатал даврида гиперацидлик пилоростеноз патогенезида иштирок этиши мумкинлигини кўрсатди[11].

Доимий қайт қилиш меъда ширасининг (хлорид кислотаси) йўқолишига олиб келади. Қусиқ массаси таркибида сафро бўлмайди, чунки пилорик обструкция натижасида ўн икки бармоқли ичак ферментлари (таркибида сафро мавжуд) ошқозонга ўта олмайди. Хлориднинг йўқолиши қондаги хлорид даражасининг пасайишига олиб келади, бу эса буйракнинг бикарбонатларни чиқариш функсиясини бузади. Бунинг натижасида чақалоқ организмида метаболик алкалоз келиб чиқиши мумкин[12].

Бундан ташқари, қон ҳажмининг пасайиши туфайли иккиламчи гипералдостеронизм ривожланади. Алдостероннинг юқори консентрацияси буйракларда На+ ни ушланиб қолишига ва кўп миқдорда К+ ни сийдик билан чиқариб юборилишига олиб келади. Метаболик алкалозга организмнинг компенсацион жавоби гиповентилия бўлиб, артериал қонда пCО2 консентрациясининг кўтарилишига олиб келади[13].

Диагностикаси

6 ҳафталик боланинг ошқозони ултратовуш текшируви ёрдамида текширилганда аниқланган пилоростеноз[14].

Ташхислаш касаллик ҳақида анамнез йиғиш, физик текширувларни амалга ошириш орқали амалга оширилади ва рентгенологик текширувлар билан мустаҳкамланади. Кучли қусиш билан оғриган ҳар қандай ёшдаги чақалоқда пилорик стенозга шубҳа қилиш керак. Обектив текширувда, қоринни палпация қилиш орқали эпигастрал соҳада ноодатий ҳосилани аниқлаш мумкин. Катталашган пилорик қисмдан ташкил топган бу ҳосила „зайтунсимон ҳосила“ деб аталади[15]. Ошқозон ютилган озуқаларни торайган пилорик қисм орқали ўн икки бармоқли ичакка ўтказишга ҳаракат қилганлиги сабабли, камдан-кам ҳолларда сезилиши ёки кўриниши мумкин бўлган перисталтик тўлқинлар ҳам аниқланади (НЕЖМ-даги видео).

Пилорик стеноз касаллиги кўп ҳолатларда ултратовуш текшируви ёрдамида тасдиқланади. Ултратовуш текширувида пилорик қисм қалинлашганлигини ва ошқозондаги массанинг ўн икки бармоқли ичакка ўтмаётганлигини кўриш мумкин. 30 кунгача бўлган чақалоқларда мушак деворининг қалинлиги 3 мм ёки ундан кўп ва пилорик канал узунлиги 15 мм ёки ундан кўп бўлса, ғайритабиий ҳисобланади. Агарда ошқозон ичидаги массанинг пилорик қисм орқали ўн икки бармоқли ичакка ўтиши кузатилса, бундай ҳолларда пилоростеноз ва пилороспазм ўзаро таққослама диагностика қилинади. Таққослама диагностика мақсадида юқори тутқич артерияси ва юқори тутқич венасининг ҳолатига эътибор бериш керак, чунки бу икки томирнинг ўзгариши пилорик стенозни инкор этиб, ўрнига ичакнинг малротациясидан далолат беради[7].

Чақалоқ нурланиш олишига қарамасдан, ошқозон ичак трактининг юқори қисмини контраст моддалар ёрдамида рентгенограмма қилиб текширилади[7]. Пилоростенозда контраст берилгандан кейин рентгенограмма қилинса „торли белги“ ёки „темир йўл / қўш йўл белгиси“ кўринади. Қорин бўшлиғининг оддий рентгенограммасида эса ошқозоннинг кенгайганлигини кўриш мумкин[16].

Юқори ошқозон-ичак трактини эндоскопик текширувлар ёрдамида текширилганда пилорик стенозни аниқлаб бўлишига қарамасдан, бу стенознинг сабабини мушаклар гипертрофияси ёки пилороспазм эканлигини фарқлаб бўлмайди[16].

Қон анализларида, доимий қайт қилиш натижасида ошқозон кислотаси (таркибида хлорид кислотаси мавжуд) ташқи муҳитга кўп чиқиб кетиши туфайли қонда пҲ миқдори кўтарилиши, калий ва хлоридларнинг миқдорининг камайиши кузатилади[16][17]. пҲ мувозанатини тузатиш учун ҳужайрадан ташқари калийнинг, ҳужайра ичидаги водород ионлари билан алмашинуви содир бўлади[18].

Даволаш

Бир ойлик чақалоқда вертикал пилоромиётомия операцияси ўтказилгандан 30 соат ўтгач, операция қилинган соҳадаги чандиқнинг кўриниши.
Бир ойлик чақалоқда горизонтал пилоромиётомия операцияси ўтказилгандан 10 кун ўтгач, операция қилинган соҳадаги чандиқнинг кўриниши.

Пилорик стеноз одатда жарроҳлик йўли билан даволанади[19] ва жуда кам ҳолатларда консерватив даво чоралари ёрдам бериши мумкин.

Пилоростенознинг хавфлилиги пилорик қисмнинг ёпилиши эмас, балки унинг асорати сувсизланиш ва электролитлар балансининг бузилиши ҳисобланади. Шунинг учун дастлаб чақалоқ сувсизланишига қарши ва қондаги пҲ миқдорини нормаллаштириш қаратилган ёрдам кўрсатиш керак. Одатда бундай ёрдамни кечиктирмаган ҳолатда, дастлабки 24-48 соат ичида амалга ошириш керак[20].

Пилорик стенозни даволаш учун томир ичига ва оғиз орқали атропин қўллаш мумкин. Пилоромиотомия жарроҳлик амалиёти 85-89% муваффақиятли якун топади. Аммо бу амалиёт учун беморлар шифохонада узоқ муддат қолишлари ва малакали ҳамширалик ёрдамини олишлари талаб қилинади[21].

Хирургик давоси

Пилорик стенозни хирургик давоси '''Рамстедт''' усулидаги (ошқозоннинг пилорик қисми ўтказувчанлигини тиклаш учун пилорик қисм мушакларини кесиш) жарроҳлик амалиёти ҳисобланади. Ушбу операция жарроҳнинг тажрибасига қараб битта кесма (одатда 3-4 см узунликдаги) ёки лапароскопик (бир нечта майда кесмалар орқали) йўл орқали амалга оширилади[22].

Бугунги кунда лапароскопик усул (киндик атрофидаги кичик думалоқ кесма) орқали пилоромиотомия амалиёти сезиларли даражада ривожланди ва очиқ усулда бажариладиган жарроҳлик амалиётлари сонини камайишига олиб келди. Чунки эски „Рамстедт“ усулида қилинган очиқ жарроҳлик амалиётларидан фарқли равишда, лапароскопик амалиётларда яра инфексиялари ва бошқа асоратларнинг ривожланиш хавфи паст ҳисобланади[23]. АҚШдаги кўпгина болалар шифохоналарида пилоростенозни даволаш стандарти сифатида лапароскопик пилоромиотомия амалиёти қўлланилаётганига қарамасдан, айрим давлат жарроҳлари томонидан очиқ усулдаги Рамстедт усулидан фойдаланилмоқда.

Эпидемиологияси

Ўғил болалар қизларга қараганда кўпроқ касалланади, айниқса тўнғич ўғил бола фарзандларда кўпроқ учрайди ва бунга генетик мойиллик сабаб қилиб кўрсатилади[24]. Генетик мойиллик одатда Скандинавия аждодларида кўпроқ учрайди ва ирсийликка таъсир этувчи бир нечта факторлар ҳам мавжуд[9]. Пилорик стеноз Кавказликларда испанлар, қора танлилар ва осиёликларга қараганда кўпроқ учрайди. Кавказликларда 1000 та тирик туғилган чақалоққа 2,4, испанларда 1,8, қора танлиларда 0,7, осиёликларда 0,6 тани ташкил қилади. Шунингдек, аралаш ирқли ота-оналарнинг болалари орасида камроқ учрайди[24]. Қон гуруҳи И ёки ИИИ бўлган кавказлик ўғил бола чақалоқлар бошқа чақалоқларга қараганда кўпроқ касалланади.

Эритромицин таъсирида чақалоқларда гипертрофик пилоростеноз ривожланиш хавфи янада ортади[25]. Айниқса препарат ҳомиладорликнинг кеч даврларида ва чақалоқ ҳаётининг биринчи икки ҳафтасида чақалоқ учун жуда хавфли ҳисобланади[26].

Манбалар

  1. ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 "Инфантиле ҳйпертропҳиc пйлориc стеносис: эпидемиологй, генетиcс, анд cлиниcал упдате". Адванcес ин Педиатриcс 58 (1): 195–206. 2011. дои:10.1016/ж.япд.2011.03.005. ПМИД 21736982. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 "Пйлориc стеносис а 100 еарс афтер Рамстедт". Арчивес оф Дисеасе ин Чилдҳоод 97 (8): 741–5. Аугуст 2012. дои:10.1136/арчдисчилд-2011-301526. ПМИД 22685043. 
  3. ↑ 3,0 3,1 "Перинатал риск фаcторс фор инфантиле ҳйпертропҳиc пйлориc стеносис: А мета-аналйсис". Жоурнал оф Педиатриc Сургерй 52 (9): 1389–1397. Септембер 2017. дои:10.1016/ж.жпедсург.2017.02.017. ПМИД 28318599. 
  4. ↑ 4,0 4,1 "Пйлориc стеносис ин педиатриc сургерй: ан эвиденcе-басед ревиэw". Тҳе Сургиcал Cлиниcс оф Нортҳ Америcа 92 (3): 527–39, вии-виии. Жуне 2012. дои:10.1016/ж.суc.2012.03.006. ПМИД 22595707. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_сургиcал-cлиниcс-оф-нортҳ-америcа_2012-06_92_3/паге/527. 
  5. ↑ 5,0 5,1 "Интестинал Интуссусcептион: Этиологй, Диагносис, анд Треатмент". Cлиниcс ин Cолон анд Реcтал Сургерй 30 (1): 30–39. Фебруарй 2017. дои:10.1055/с-0036-1593429. ПМИД 28144210. ПМC 5179276. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=5179276. 
  6. ↑ "Диагносис анд тҳерапй оф примарй ҳйпертропҳиc пйлориc стеносис ин адулц: cасе репорт анд ревиэw оф литературе". Жоурнал оф Гастроинтестинал Сургерй 10 (2): 265–9. Фебруарй 2006. дои:10.1016/ж.гассур.2005.06.003. ПМИД 16455460. 
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 "Имагинг Аcуте Нон-Трауматиc Абдоминал Патҳологиэс ин Педиатриc Патиэнц: А Пиcториал Ревиэw". Жоурнал оф Радиологй Cасе Репорц 13 (7): 29–43. Жулй 2019. дои:10.3941/жрcр.в13и7.3443. ПМИД 31558965. ПМC 6738493. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=6738493. 
  8. ↑ „Пйлориc стеносис: Сймптомс“. МаёCлиниc.cом (2010-йил 21-август). 2012-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 21-феврал.
  9. ↑ 9,0 9,1 "Пробабле аутосомал доминант инфантиле пйлориc стеносис ин а ларге киндред". Cлиниcал Генетиcс 20 (5): 328–30. Новембер 1981. дои:10.1111/ж.1399-0004.1981.тб01043.х. ПМИД 7333028. 
  10. ↑ Рогерс, Иан. Тҳе Cонсеқуэнcе анд Cаусе оф Пйлориc Стеносис оф Инфанcй. Море Боокс Лемберт Аcадемиc Публишерс, 2014-02-26. ИСБН 978-3-659-52125-6. 
  11. ↑ "Пйлориc стеносис оф инфанcй анд примарй ҳйпераcидитй--тҳе миссинг линк". Аcта Паэдиатриcа 103 (12): э558-60. Деcембер 2014. дои:10.1111/апа.12795. ПМИД 25178682. 
  12. ↑ Бҳатт, Биной; Реддй, Срижая К. (2016), Фреэман, Бриан С.; Бергер, Жеффрей С. (муҳ.), „Пйлориc Стеносис“, Анестҳесиологй Cоре Ревиэw: Парт Тwо Адванcед Эхам, Неw Ёрк, НЙ: МcГраw-Ҳилл Эдуcатион, қаралди: 2023-08-23
  13. ↑ Сcотт, Жонатҳан Ҳ.; Меноуар, Моҳаммед А.; Дунн, Роберта Ж. (2023), „Пҳйсиологй, Алдостероне“, СтатПеарлс, Треасуре Исланд (ФЛ): СтатПеарлс Публишинг, ПМИД 29261963, қаралди: 2023-08-23
  14. ↑ Даwес, Лаугҳлин „Пйлориc стеносис | Радиологй Cасе | Радиопаэдиа.орг“ (эн). радиопаэдиа.орг. 2017-йил 20-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 20-апрел.
  15. ↑ "Cлиниcал пресентатион оф пйлориc стеносис: тҳе чанге ис ин оур ҳандс". Тҳе Исраэл Медиcал Ассоcиатион Жоурнал 6 (3): 134–7. Марч 2004. ПМИД 15055266. ҳттп://www.има.орг.ил/ФилесУплоад/ИМАЖ/0/51/25944.пдф. 
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 Риггс, Wебстер; Лонг, Ларрй (Май 1971). "Тҳе Валуэ оф тҳе Плаин Филм Роэнтгенограм ин Пйлориc Стеносис" (эн). Америcан Жоурнал оф Роэнтгенологй 112 (1): 77–82. дои:10.2214/ажр.112.1.77. ИССН 0361-803Х. ПМИД 5582036. ҳттп://www.ажронлине.орг/дои/10.2214/ажр.112.1.77. 
  17. ↑ „Пйлориc Стеносис - Cлиниcал Праcтиcе Гуиделинес“. Тҳе Роял Чилдрен'с Ҳоспитал Мелбоурне. 2022-йил 31-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-март.
  18. ↑ Бҳатт. „Чаптер 140: Пйлориc Стеносис“. Аccесс Анестҳесиологй. 2022-йил 17-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-март.
  19. ↑ "Ан овервиэw оф инфантиле ҳйпертропҳиc пйлориc стеносис". Паэдиатриc Нурсинг 22 (8): 27–30. Оcтобер 2010. дои:10.7748/паэд.22.8.27.с27. ПМИД 21066945. 
  20. ↑ Гарфиэлд, Карен; Сергент, Шане Р. (2023), „Пйлориc Стеносис“, СтатПеарлс, Треасуре Исланд (ФЛ): СтатПеарлс Публишинг, ПМИД 32310391, қаралди: 2023-08-23
  21. ↑ "Cуррент манагемент оф ҳйпертропҳиc пйлориc стеносис". Семинарс ин Педиатриc Сургерй 16 (1): 27–33. Фебруарй 2007. дои:10.1053/ж.семпедсург.2006.10.004. ПМИД 17210480. 
  22. ↑ „Медиcал Неwс:Лапаросcопиc Репаир оф Педиатриc Пйлориc Стеносис Май Спеэд Реcоверй – ин Сургерй, Тҳораcиc Сургерй фром“. МедПаге Тодай (2009-йил 16-январ). 2012-йил 23-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 21-феврал.
  23. ↑ "Лапаросcопиc вс опен пйлоромётомй: а сйстематиc ревиэw анд мета-аналйсис". Жоурнал оф Педиатриc Сургерй 44 (8): 1631–7. Аугуст 2009. дои:10.1016/ж.жпедсург.2009.04.001. ПМИД 19635317. 
  24. ↑ 24,0 24,1 Доwшен. „Пйлориc Стеносис“. Тҳе Немоурс Фоундатион (2007-йил 1-ноябр). 2008-йил 12-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 30-декабр.
  25. ↑ "Треатмент оф аcне вулгарис дуринг прегнанcй анд лаcтатион". Другс 73 (8): 779–87. Жуне 2013. дои:10.1007/с40265-013-0060-0. ПМИД 23657872. 
  26. ↑ "Аре ёунг инфанц треатед wитҳ эрйтҳромйcин ат риск фор девелопинг ҳйпертропҳиc пйлориc стеносис?". Арчивес оф Дисеасе ин Чилдҳоод 92 (3): 271–3. Марч 2007. дои:10.1136/адc.2006.110007. ПМИД 17337692. ПМC 2083424. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=2083424.  


"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Pilorostenoz" dan olindi