Ziyosfera

Pippin pakana

Пиппин пакана - (франсузча: Пéпин ле Бреф ; тах. 714 – 768-йил 24-сентябр), 751-йилдан 768-йил вафотигача франклар қироли бўлган. У шоҳ бўлган биринчи каролинг эди[1].

Пиппин франк шаҳзодаси Чарлз Мартел ва унинг рафиқаси Ротруднинг ўғли ҳисобланади. Пепин тарбиясини Париж яқинидаги Сент-Денис Аббей черковининг насроний роҳибларидан олган черков таълими билан ажралиб турарди. 741-йилда отасининг ўрнига Сарой мери лавозимини эгаллаган Пепин ўзининг акаси Карломан билан биргаликда Франсияда ҳукмронлик қилган. Пиппин Неустриа, Бургундия ва Провансда ҳукмронлик қилган, катта акаси Карломан эса Австрия, Алеманния ва Тҳурингияда ўзини ўрнатган. Ака-укалар ҳукмронлигининг дастлабки йилларида Баварияликлар, Аквитанияликлар, Сакслар ва Алеманлар бошчилигидаги қўзғолонларни бостиришда фаол қатнашдилар. 743-йилда улар сўнгги меровингиялик монарх бўлиши керак бўлган Чилдерик ИИИ ни Франклар қироли этиб сайлаш орқали Франклар интеррегнумини тугатдилар.

Ўзларининг черков тарбияси туфайли христиан черкови ва папаликка яхши муносабатда бўлган Пиппин ва Карломан отасининг ишини Франклар черковини ислоҳ қилишда Авлиё Бонифасни қўллаб-қувватлаш ва саксларга хушхабар етказишда давом эттирдилар. Кучли диндор Карломан 747-йилда диний ҳаётга нафақага чиққанидан сўнг, Пипин франкларнинг ягона ҳукмдори бўлди. У ўзининг акаси Грифо бошчилигидаги қўзғолонни бостирди ва бутун Франсиянинг сўзсиз хўжайини бўлишга муваффақ бўлди. Ўзини даъво қилишдан воз кечиб, Пепин Чилдерикни монастирга мажбурлади ва ўзини 751-йилда Папа Захари кўмагида Франклар қироли деб эълон қилди. Қарор Каролинглар оиласининг барча аъзолари томонидан қўллаб-қувватланмади ва Пиппин Карломаннинг ўғли Дрого бошчилигидаги қўзғолонни бостиришга мажбур бўлди. 

Франклар қироли сифатида Пиппин ўз кучини кенгайтириш учун улкан дастурни бошлади. Франклар қонунчилигини ислоҳ қилди ва Бонифаснинг черков ислоҳотларини давом эттирди. Пиппин Италияда Ломбардларга қарши Стивен ИИ папалиги фойдасига ҳам аралашди. 754-йилнинг ёз ўрталарида Стивен ИИ икки ўғли Чарлз ва Карломан билан бирга Пиппинни[2] қайтадан мойлади[3] (диний маросим:бошини ёғлаш). Маросим Авлиё Денис Аббей черковида бўлиб ўтди ва Рим папаси Франкларга муқаддас Пиппин ирқига мансуб бўлмаган ҳар қандай кишини қирол қилиб сайлашни расман ман қилди. Шунингдек, у Пиппин ва унинг ўғилларига Рим Патрисиси унвонини берди[4]. Пиппин бир нечта шаҳарларни ҳимоя қилишга муваффақ бўлди, кейин у Пепин хайриясининг бир қисми сифатида Папага берди. Бу ўрта асрларда Папа давлатларининг ҳуқуқий асосини ташкил этди. Франклар империясининг кучайиши билан яхши муносабатлар ўрнатишга интилган Византия юнонлар Пиппинга Патрисий унвонини беришди. 

Франклар подшолиги учун кенгайиш урушларида Пиппин Умавийлар ва Андалусия мусулмонларидан Септиманияни забт этди ва 759-йилда Нарбонна қамалида уларни мағлуб этди[5][6] ҳамда Ваиофар ва унинг Гаскон қўшинларини қайта-қайта мағлуб этиб, жанубий қиролликларни ўзига бўйсундиришга киришди., шундан кейин Гасcон ва Аквитания лордлари франкларга содиқлик ваъда қилишдан бошқа чора кўрмадилар. Бироқ, Пиппин сакслар ва баварияликларнинг тинимсиз қўзғолонларидан безовта бўлган эди. У Германияда ҳам тинимсиз юриш қилди, аммо герман қабилаларини якуний бўйсундириш унинг ворисларига қолди. 

Пиппин 768-йилда номаълум сабабларга кўра вафот этди ва унинг ўрнига ўғиллари Чарлемагне ва Карломан келди. Гарчи, шубҳасиз, ўз даврининг энг қудратли ва муваффақиятли ҳукмдорларидан бири бўлса-да, Пиппин ҳукмронлиги асосан унинг машҳур ўғли Карломаннинг соясида қолади. 

Ҳокимиятни қабул қилиш

Пиппиннинг отаси Чарлз Мартел 741-йилда вафот этди. У Франк қироллигининг ҳукмронлигини Пиппин ва унинг катта акаси Карломан ўртасида, унинг биринчи хотинидан тирик қолган ўғиллари ўртасида тақсимлади: Карломан Австрия саройининг мери бўлди, Пиппин Неустриа саройининг мери бўлди. Грифо, Чарлзнинг иккинчи хотини Сванахилддан (шунингдек, Сванҳилде номи билан ҳам танилган) ўғли, меросдан улуш олишни талаб қилди, лекин у Лаонда қамал қилинди, таслим бўлишга мажбур бўлди ва икки ўгай укаси томонидан монастирга қамалди.

Франклар подшолигида қироллик бирлиги моҳиятан қирол шахси билан боғлиқ эди. Шундай қилиб, Карломан бу бирликни таъминлаш учун Меровингиан Чилдериcни тахтга кўтарди (743). Кейин 747-йилда Карломан кўп йиллик мулоҳазалардан сўнг монастирга киришга қарор қилди[7]. Бу Франсияни Пиппин қўлида саройнинг ягона мери ва дух эт принcепс Франcорум сифатида қолдирди. 

Карломан нафақага чиққанида, Грифо қамоқдан қочиб, Пиппиннинг синглиси Хилтрудга уйланган ва Бавария герцоги Одилога қочиб кетган. Пиппин ўзининг акаси бошчилигидаги янгиланган қўзғолонни бостирди ва қироллик чегараларини бутунлай тиклашга муваффақ бўлди.  

Биринчи Каролиния қироли

751-йилда Пиппин Майнс архиепископи Бонифас томонидан коронация қилиниши

Сарой мери сифатида Пиппин расмий равишда ҳеч қандай ҳокимиятга эга бўлмаган, фақат қирол унвонига эга бўлган Чилдерик ИИИ қарорларига бўйсунган. Пиппин магнатлар устидан назоратга эга бўлганлиги ва аслида қироллик кучига эга бўлганлиги сабабли, у энди Рим папаси Закарига қизиқ савол билан мурожаат қилди:

Энди қироллик ҳокимиятига эга бўлмаган франклар қиролларига келсак: бу ҳолат тўғрими?

Ломбардлар томонидан қаттиқ босим остида қолган Рим папаси Закари франкларнинг чидаб бўлмас вазиятни тугатиш ва қирол ҳокимиятини амалга ошириш учун конституциявий асосларни яратиш учун бу ҳаракатини қўллаб қувватлади. Рим папаси бундай ҳолат тўғри эмас, деб жавоб берди. Бундай шароитда ҳақиқий куч эгаси қирол деб аталиши керак эди. Ушбу қарордан сўнг Чилдерик ИИИ тахтдан ағдарилди ва монастирга қамалди. У меровингияликларнинг охиргиси эди.

Пиппин ўз армиясининг катта қисми қўлида бўлган франк зодагонлари йиғилиши томонидан Франклар қироли этиб сайланди. Унинг сайланиши ва мойланиши ҳақидаги энг дастлабки маълумот Клаусула де Пиппино бўлиб, тахминан 767-йилда ёзилган. Шу билан бирга, Грифо қўзғолонни давом эттирди, лекин охир-оқибат 753-йилда Сен-Жан-де-Мауриэнне жангида ҳалок бўлди.

Пиппинга унинг дўсти Залзбурглик Вергилиус ёрдам берди, ирланд роҳиби, эҳтимол " Cоллеcтио cанонум Ҳиберненсис " (Ирландия қонунлари тўплами) нусхасини қирол сифатида тан олинишига ёрдам бериш учун қироллик унвонини олишни маслаҳат бериш учун ишлатган[8]. Биринчи марта 751-йилда Соиссонсда мойланган Пиппин, Папа Стивен ИИ Парижга бориб, 754-йилда Авлиё Денис базиликасида ўтказилган дабдабали маросимда уни иккинчи марта мойлаш учун бутун йўл бўйлаб саёҳат қилгандан сўнг, ўз кучини оширди. Патрисиус Романорумнинг қўшимча унвони (римликларнинг патрисиан). Бу Рим папаси томонидан фуқаролик ҳукмдорига тож кийиш қайд этилган биринчи эди[9]. Ўша кунларда умр кўриш давомийлиги қисқа бўлгани ва Пиппин оиланинг давомийлигини хоҳлаганлиги сабабли, Папа Пиппиннинг ўғиллари – 12 ёшли Чарлз (охир-оқибат Карл деб номланади) ва 3 ёшли Карломанни ҳам мойлади.

Мойлаш маросимининг аҳамияти кўриниб турибдики, у Папа томонидан янги қабул қилинган ва Римда эшитилмаган эди. Бу, Римликларнинг Патрисий унвонини бериш билан бирга, Ҳимоячи Cивитатис (мазлум фуқароларнинг ҳимоячиси) роли билан боғлиқ бўлиб, Пиппин черков ҳимоячиси сифатида тайинланганлигини англатади[10].

Франклар қироллигининг кенгайиши

Мусулмон қўшинлари 40 йиллик ишғолдан сўнг 759-йилда Нарбоннани тарк этишди
Пиппиннинг Септимания ва Аквитанияга экспедицияси (760)

Пиппиннинг қирол сифатидаги биринчи йирик ҳаракати Романус дукатусига айланган Ломбард қироли Аистулфга қарши уруш бошлаш бўлган эди. Понтеонда Папа Стивен ИИ билан учрашувдан сўнг, Пиппин Ломбард қиролини черковдан тортиб олинган мулкни қайтаришга мажбур қилди[11]. У Равенна ва Пентаполисга эга бўлган папаликни тасдиқлади, бу „Пиппин хайрия“ деб аталмиш, бу орқали Папа давлатлари ташкил этилган ва папаликнинг вақтинчалик ҳукмронлиги расман бошланган[11]. Тахминан 752-йилда у диққатини Септиманияга қаратди. Янги қирол Рона водийси бўйлаб ҳарбий экспедицияда жанубга йўл олди ва шарқий Септиманиянинг (яъни) бўйсунишини олди. Нимес, Магелоне, Безиэрс ва Агде) граф Ансемунднинг содиқлигини таъминлаганидан кейин. Франк қироли Септиманиядаги асосий Умайяд қал’аси бўлган Нарбоннага сармоя киритишни давом эттирди, аммо етти йил ўтгач, 759-йилда[12] улар Испанияга ҳайдаб юборилгунга қадар уни Ибериялик мусулмонлардан тортиб ололмади.

Бироқ, Аквитиния ҳали ҳам Ваиофарнинг Гасcон-Аквитиния ҳукмронлиги остида ва франкларнинг қўлидан чиқди. Дюк Ваиофар черков эрларини мусодара қилганга ўхшайди, эҳтимол уларни ўз қўшинлари орасида тақсимлаган. 760-йилда Руссиллонни мусулмонлардан босиб олиб, Ваиофарнинг ҳаракатларини қоралагандан сўнг, Пиппин ўз қўшинларини Тулуза ва Албига кўчирди, Аквитаниянинг кўп қисмини олов ва қилич билан вайрон қилинди ва бунга жавобан Ваиофарга содиқ ҳисобланган Бургундияни вайрон қилди[13]. Пиппин, ўз навбатида, Аквитаниянинг Боурбон, Клермон, Чантел, Бурж ва Туар шаҳарлари ва истеҳкомларини қамал қилиб, Ваиофарнинг Гаскон қўшинлари томонидан ҳимояланган, улар енгиб, асирга олинган ва фарзандлари ва хотинлари билан Шимолий Франсияга сургун қилинган[13].

763-йилда Пиппин Ваиофар доменларининг марказига яқинлашди ва асосий истеҳкомларни (Поитиэрс, Лимогес, Ангоулем ва бошқаларни) эгаллади, шундан сўнг Ваиофар қарши ҳужумга ўтди ва уруш кескинлашди. Пиппин даҳшатни тарқатишни, виллаларни ёқишни, узумзорларни вайрон қилишни ва монастирларни аҳолини йўқ қилишни танлаган. 765-йилга келиб, шафқациз тактикалар Аквитания марказидаги қаршиликни йўқ қилган ва бутун минтақани вайрон қилган франклар учун ўз самарасини бергандек туюлди. 767-йилда Тулуза шаҳри Пиппин томонидан босиб олинди, шунингдек, Ваиофарнинг Бордо пойтахти ҳам[14].

Натижада, Гароннадан ташқаридаги Аквитания зодагонлари ва Гасконлар ҳам Франклар тарафдори бўлган тинчлик шартномасини қабул қилишдан бошқа чора топа олишмаган (Фронсак, тахминан 768-йилларда). Wаиофар қочиб кетди, лекин 768-йилда ўзининг умидсизланган издошлари томонидан ўлдирилди.

Мерос

Пиппиннинг аллегорик тасвири

Пиппин 768-йилда 54 ёшида кампанияда вафот этди. У замонавий Париждаги Санкт-Денис базиликасида дафн этилган. Унинг рафиқаси Бертрада ҳам 783-йилда у ерда дафн этилган. Чарлемагне ота-онаси шарафига Базиликани қайта қурди ва кириш жойига белгилар қўйди.

Франклар подшоҳлиги Салика қонунига кўра, мерос унинг икки ўғли: Карл ва Карломан И ўртасида тақсимланган.

Тарихий фикр  кўпинча уни икки буюк одамнинг кичикроқ ўғли ва кичикроқ отаси деб ҳисоблайди, гарчи ўз-ўзидан буюк одам бўлса ҳам. У отаси бошлаган оғир отлиқларни қуришда давом этган. У отаси подшоҳликни ҳимоя қилиш ва уруш пайтида унинг тўлиқ армиясининг ядросини яратиш учун зарур деб топган доимий армияни сақлаб қолди. У нафақат отаси каби испан мусулмонларини ўз ичига олган, балки уларни ҳозирги Франсия ҳудудидан қувиб чиқарган ва энг муҳими, уч авлод давом этган тўқнашувлардан сўнг у аквитанияликлар ва гасконларни бўйсундиришга муваффақ бўлган ва шу сабабли марказга эшикни очган. ва жанубий Галлия ва мусулмон Испания. У отасининг франклар черкови (Германия ва Скандинавияда миссионерлик фаолияти) ва институционал инфратузилмани (феодализм) кенгайишини давом эттирди, бу эса Ўрта асрлар Европасининг асосини исботлайди.

Унинг ҳукмронлиги тарихан муҳим ва франклар учун халқ сифатида катта фойда келтирган. Пиппиннинг тожни эгаллаши ва Рим Патрисий унвони унинг ўғлининг императорлик тож кийишининг хабарчиси бўлган эди. У Каролингияликларни франклар ҳукмрон сулоласи ва Европанинг етакчи кучига айлантирди. Буюк босқинчи сифатида танилган у ҳаёти давомида мағлубиятга учрамаган.

Оила

Пиппин Дунай минтақасидан Лейтбергга уйланган. Уларнинг беш фарзанди бор эди. Буюк Карл туғилгандан кейин бир мунча вақт ўтгач, у рад этилди ва унинг болалари монастирларга юборилди[15].

741-йилда Пиппин Лаонлик Карибертнинг қизи Бертрадага уйланди. Уларнинг саккиз фарзанди борлиги маълум бўлиб, улардан камида учтаси балоғат ёшига етган:

  • Чарлз (Карл) (742 йил 2 апрел – 814 йил 28 январ)
  • Карломан (751 – 4 декабр 771)
  • Пепин (756–762)
  • Гисела (757–810)
  • Бертҳе, ёш вафот этди
  • Аделаис (Аделаида), ёш вафот этди, Метзда дафн қилинди
  • Чротҳаис (Ротҳаиде), ёш вафот этди, Метзда дафн қилинди.

Манбалар

  1. ↑ Ричé 1993.
  2. ↑ Доиг 2008, с. 110
  3. ↑ Дуcкетт 2022
  4. ↑ Р.Ҳ.C 1957, с. 133
  5. ↑ Деанеслй, Маргарет „Тҳе Латер Меровингианс“, . А Ҳисторй оф Эарлй Медиэвал Эуропе: Фром 476–911, 1ст, Роутледге Либрарй Эдитионс: Тҳе Медиэвал Wорлд, Лондон анд Неw Ёрк Cитй: Роутледге, 2019 — 244–245-бет. ИСБН 9780367184582. 
  6. ↑ Cоллинс, Рогер „Италй анд Спаин, 773–801“, . Чарлемагне. Буффало, Лондон, анд Торонто: Палграве Маcмиллан/Университй оф Торонто Пресс, 1998 — 65–66-бет. ДОИ:10.1007/978-1-349-26924-2_4. ИСБН 978-1-349-26924-2. 
  7. ↑ Дуcкетт 2022
  8. ↑ Энригҳт 1985.
  9. ↑ Казҳдан 1991
  10. ↑ Уллманн 2013, сс. 67–69
  11. ↑ 11,0 11,1 Броwн 1995.
  12. ↑ Леwис 2010.
  13. ↑ 13,0 13,1 Петерсен 2013.
  14. ↑ Туcкер 2011.
  15. ↑ Боровскý 2019, с. 139

Библиография

  • Боровскý, Жозеф. Чрйсалис: Метаморпҳосис оф Одиум. Фриэсен Пресс, 2019. ИСБН 978-1525547690. 
  • Броwн, Т.С. „Бйзантине Италй“, . Тҳе Неw Cамбридге Медиэвал Ҳисторй, c. 700–c. 900 МcКиттериcк: . Cамбридге Университй Пресс, 1995. 
  • Доиг, Аллан. Литургй анд арчитеcтуре фром тҳе эарлй чурч то тҳе Миддле Агес. Ашгате, 2008. ИСБН 978-0754652748. 
  • Дуcкетт. „Пиппин ИИИ“ (эн). www.британниcа.cом. Энcйcлопедиа Британниcа (2022-йил 20-сентябр). Қаралди: 2022-йил 29-сентябр.
  • Дуттон, Паул Эдwард. Чарлемагне'с Мустаче: Анд Отҳер Cултурал Cлустерс оф а Дарк Аге. Палграве Маcмиллан, 2008. 
  • Энригҳт, М.Ж.. Иона, Тара, анд Соиссонс: Тҳе Оригин оф тҳе Роял Аноинтинг Ритуал. Wалтер де Груйтер, 1985. 
  • Казҳдан, Алехандер П.. Тҳе Охфорд диcтионарй оф Бйзантиум, (Александр Петрович), 1922–1997, Талбот, Алиcе-Марй Маффрй, Cутлер, Антҳонй, 1934–, Грегорй, Тимотҳй Э., Šэвčэнко, Нанcй Паттерсон, Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 1991. ИСБН 0195046528. ОCЛC 22733550. 
  • Леwис, Арчибалд Р.. Тҳе Девелопмент оф Соутҳерн Френч анд Cаталан Соcиэтй, 718–1050. Тҳе Либрарй оф Ибериан Ресоурcес Онлине, 2010. 
  • Петерсен, Леиф Инге Реэ. Сиэге Wарфаре анд Милитарй Организатион ин тҳе Суccессор Статес (400–800 АД): Бйзантиум, тҳе Wест анд Ислам. Леиден: Брилл Публишерс, 2013. ИСБН 978-90-04-25199-1. 
  • Р.Ҳ.C, Давис. А Ҳисторй оф Медиэвал Эуропе – Фром Cонстантине то Саинт Лоуис. Греат Бритаин: Лонгман, 1957. ИСБН 0582482089. 
  • Ричé, Пиэрре. Тҳе Cаролингианс: А Фамилй Wҳо Форгед Эуропе. Университй оф Пеннсйлваниа Пресс, 1993. 
  • Тҳе Рисе оф тҳе Медиэвал Wорлд, 500–1300: А Биограпҳиcал Диcтионарй Счулман: . Греэнwоод Пресс, 2002. 
  • А Глобал Чронологй оф Cонфлиcт Туcкер: . АБC-CЛИО, 2011. 
  • Уллманн, Wалтер. Гроwтҳ оф Папал Говернмент ин Миддле Агес – Студй ин Идеологиcал Релатион оф Cлериcал то Лай Поwер. Роутледге, 2013. 

Ҳаволалар

  • Литератур üбер Пиппин ден Жüнгерен ин тҳе Герман Натионал Либрарй cаталогуэ
  • Доcумент бй Пепин фор Фулда Аббей, 760,
Пиппин пакана
Таваллуди: 714 Вафоти: 768
Олдингиси Маёр оф тҳе Палаcе оф Неустриа
741–751 		Мергед инто cроwн
Олдингиси Маёр оф тҳе Палаcе оф Аустрасиа
747–751
Олдингиси Кинг оф тҳе Франкс
751 – 24 Септембер 768 		Кейингиси 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Pippin_pakana" dan olindi