Ziyosfera

Pir Gorachand

Аббāс ʿАлī ал-Маккīй (арабча: عباس علي المكي‎‎; тах. 1294–1374), эҳтиром билан Пир Горачанд (бенгалча: পীর গোরাচাঁদ) ёки Гора Пир (бенгалча: গোরা পীর) номи билан танилган, араб мусулмон даъватчиси бўлиб, унинг номи Исломнинг 24 Парганас ҳудудида ёйилиши билан боғланган, бу эса Яқин Шарқ, Марказий Осиё ва Жанубий Осиё ўртасидаги узоқ тарихий сафарларнинг бир қисмидир[1]. 1303-йилда Шоҳ Жалол бошчилигидаги Шилатнинг забт этилишида иштирок этгач, у жануби-ғарбга қараб динни тарғиб қилиш учун сафар қилди ва у ерда Маҳишялар подшоҳи, Ҳатиагарҳлик Чандракетунинг лашкарлари томонидан ўлдирилган[2][3].

Шоҳ Саййид

Пир Горачанд

Пир Горачанднинг даргоҳи
Шахсий маълумотлар
Таваллуди
Аббос Али

1294
Вафоти 1374 (ёши 79–80)
Ҳарова, Басирҳат, Туғлуқ султонлиги (замонавий Ғарбий Бенгал)
Дини Ислом
Фарзандлари 3
Мазҳаб Сунний
Қариндошлар Раушан Биби (опа-синглиси)

Ҳаёти

Аббос Али ҳижрий 693-йил 21-Рамазон куни (милодий 1294) араб мусулмон ота-онаси Каримуллоҳ ва Маймуна ас-Сиддиқа оиласида, Маккадаги Замзам булоғи яқинида, ўша пайтда Аббосийлар халифалиги таркибида бўлган ҳудудда туғилган. Баъзи манбаларга кўра, у ислом пайғамбари Муҳаммад ҳам туғилган Қурайш – араб қабиласига мансуб бўлган[4][5][6]. Ёшлигида у Шоҳ Жалол билан таништирилган ва унинг субконтинент томонга юришига қўшилишни истаган. Онаси ва синглиси қийналиб бўлса-да боришга розилик беришади ва уларга Маҳтабиддин, унинг фарзандликка олинган ўғли ҳам қўшилади[7]. Экспедиция Шамсуддин Фируз Шоҳ, яъни Лахнаути султони томонидан қабул қилинди ва унинг илтимосига биноан улар 1303-йилда Шилатнинг забт этилишида қатнашдилар[1].

Чандракету билан жанг

Ғалабадан кўп ўтмай, Шоҳ Жалол ўз издошларига бутун минтақага тарқалишни буюрди. Аббос Али жануби-ғарб томонга йўл олган 21 нафар мусулмон гуруҳининг бошлиғи этиб тайинланди. Гуруҳнинг машҳур аъзоларидан баъзилари: Пандуада исломни ёйган Шоҳ Суқий, Трибенида Дарафхон Ғози, Сисинийда Шоҳ Абдуллоҳ, Барасатда (Қозипара) Экдил Шоҳ, Хамарпарада Шоҳ Шафиқул Алам (Чоку Девон) ва Соҳаида Шоҳ Сайид Акбар эди. Аббос Али Маҳтаб билан бирга Баланда парганаси (ҳозирги Берачампа ва Басирҳат ҳудудларини қамраб олади)даги Бҳатимуллук деб аталган жойда ўрнашди. Бу ҳудуд Ҳатиагарҳлик Маҳишялар подшоҳи Чандракету томонидан бошқарилар эди[8]. У охир-оқибат Маҳтабиддинга (Шоҳ Сондал) хилофат (ворислик) берди ва уни Бирбҳумда исломни ёйишга ваколатлантирди, у у ерда Шоҳ Сондал номи билан шуҳрат қозонди. Уларнинг кўплаб қабрларини Райкола қишлоғидаги Баиш Авлиё даргоҳида кўриш мумкин[7]. Аббос Али маҳаллий ҳиндулар орасида ислом ҳақида ваъз қила бошлади ва Пир Горачанд (Оқ ойли пир) сифатида шуҳрат қозонди. У Чандракетуни ҳам исломни қабул қилишга чақирди, бироқ подшо бундан бош тортди ва Горачанднинг ростгўйлигини текшириш учун турли ҳийлалар ишлата бошлади. Горачанднинг руҳий қудрати ҳақида кўплаб ривоятлар бор. Улардан бири Чандракетунинг темир бананини ҳақиқий бананга айлантириб қўйганлиги, яна бири эса саройи атрофидаги темир панжараларни (бера) қатор-қатор чампа гулларига айлантириб юборгани ҳақидадир. Берачампа шаҳри номи ҳам айнан шу воқеадан келиб чиққани айтилади. Горачанднинг тинч йўл билан қилган уринишларига қарамай, Чандракету барибир исломни қабул қилишни истамади. Паст кастали кўплаб ҳиндулар исломни қабул қила бошладилар ва улар ҳар йили қуёш худосига бағишлаб бир ёш ўғил болани қурбон қилиш ҳақидаги Чандракетунинг сиёсатини танқид қилган Горачандни қўллаб-қувватладилар[4][9]. Чандракету бундан қаттиқ ғазабланиб, малика ва фуқароларига Аббос Али ва унинг сафдошлари билан урушга отланишини очиқ эълон қилди. У, шунингдек, агар ғалаба қозонса пойтахт томон оқ кабутарлар учириб юборилишини, агар мағлуб бўлса, қора кабутарлар учирилишини айтиб қўйди. Лахнаути султони Пир Горачанд тарафини олиб, унга ёрдам учун бир гуруҳ аскар юборди. Жанг Чандракетунинг Ҳама ва Дама исмли ўғиллари жанг қилиш машқини ўтказадиган Чампаталадаги Ранахела (Жанг майдони) деб аталган жойда бўлиб ўтди. Чандракету деярли ғалабага эришаётган эди. Бироқ Горачанд пойтахт томонга қора кабутарларни учириб юборди. Бу хабар фуқароларни шу қадар ларзага солди-ки, малика Падмадаҳага ўзини ташлаб чўкиб кетди. Бу хабар Чандракетуга етиб боргач, унинг руҳияти синди ва мағлуб бўлди. У имкон қадар тезроқ подшолигига қайтиб, хотинига бўлган муҳаббати туфайли Падмадаҳага ўзини ташлаб ҳалок бўлди[7].

Ўлими

গোরাচাঁদ একদিল রহিল অনেক দূর।
Горачãд Экдил рôҳилô ôнек дūр
গোরা গেল বালাণ্ডায়, একদিল আনারপুর।।
Гора гелô Балаṇḍаẏ, Экдил Анарпур
হেতেগড়ে যেতে গোরার মা দিয়েছে বাধা।
Ҳетегôṛэ жете Горар ма диẏэче бадҳа
হেতেগড়ে যায় না গোরা আছে হারামজাদা।।
Ҳетегôṛэ жай на Гора аче ҳарамзада
মায়ের বাধা গোরাচাঁদ না শুনিল কাণে।
маẏэр бадҳа Горачãд на шунилô каṇэ
আকনের সঙ্গে যুদ্ধ হইল হেনকালে।।
Акôнер śôнге жуддҳô ҳôилô ҳенкале
আকানন্দ বাকানন্দ রাবণের শালা।
Аканôндô Баканôндô Рабôṇэр шала
তার সঙ্গে যুদ্ধ হইল আড়াইপক্ষ বেলা।।
тар śôнге жуддҳô ҳôилô аṛаипоккҳо бела
কি জানি আল্লার মর্জি নসিবের ফের।
ки жани Аллар мôрзи нôсибер пҳер
চেকোবাণে গোরাচাঁদের কাটা গেল ছের।।
cекобаṇэ Горачãдер каṭа гелô сер

—[10]

Ғалабадан сўнг Горачанд маҳаллий аҳолини тинч йўл билан исломга даъват қилишда давом этди ва дадил равишда жануброққа қараб юрди[5][10]. Сундарбонларнинг Ҳатиягарҳ парганасида яна бир шаивист подшо Маҳидананда ҳам яшар эди. Унинг Акананда ва Бакананда исмли икки ўғли бўлиб, улар бир гуруҳ деҳқон ва балиқчиларнинг бошлиқлари эдилар[5][4]. Саксон ёшга кирган Горачанд бу оилани ҳам исломга чақиришга қарор қилди. Бироқ икки ака-ука бунга жавобан уруш бошлашди ва уларнинг ўртасида қаттиқ жанг бўлиб ўтди. Жанг чоғида Акананда Горачанднинг бўйнининг ярмигача кесиб юборган ўткир ўқ билан уни яралади. Шунга қарамай Горачанд дубулғасининг матоси билан жароҳатини боғлаб, жангни давом эттирди. У Баланда парганасидаги Бхаргабпур ўрмонида вафот этган.

Мероси

Ҳинду чўпони Калу Ғош кейинчалик ўрмонда сигирини қидирар экан, унинг чириётган жасадини топди ва уни Шайх Дара Моликнинг олдига олиб боради. Жасад Горачанднинг ярим қурилган масжиди ёнида, Бидядҳари дарёси бўйида дафн қилинди. Бу ҳудуд, дафн этиш вақтидаги исломий маросимларга кўра Горачанднинг танаси чириган ҳолатда бўлгани сабабли, ҳар – яъни суяк сўзидан келиб чиққан Ҳарова номи билан танила бошлади[11][12]. Мақбаранинг соқчилари ҳозирга қадар Шайх Дара Моликнинг авлодлари бўлиб қолмоқда. Улар орасида қишлоқ номи берилган Пеяр Баҳш (Пеера қишлоғи) ҳамда Муҳаммад Шоҳидхоннинг отаси Мафизуддин Аҳмед ҳам бор. Шоҳидхон мақбарада хизмат қилмаган[13]. Лахнаути султони Ҳаровадаги Пир Горачанд мақбарасини сақлаш учун 1500 бигҳа ер ҳадя қилган[1]. Мақбара Басирҳатда ва бутун Ғарбий Бенгал бўйлаб машҳур бўлиб, ҳар куни юзлаб мусулмон ва ҳинду зиёратчилар бу ерга ташриф буюрадилар[14]. Калу Ғош шарафига, ҳар йили унинг урси – 11-Фалгун (феврал) куни ҳинду сутфурушлар зиёратгоҳга сут олиб келадилар[1]. У Бенгалияда мусулмонлар ҳам, ҳиндулар ҳам барака олишни истайдиган кўплаб сўфий авлиёлардан биридир[15][16]. Ҳар йили унинг хотирасига қишлоқда ярмарка ўтказилади[17].

Пир ҳақида бенгал тилида ёзилган кўплаб путҳилар ва китоблар мавжуд[1]. Калкуттада унинг номи билан аталган кўча ҳам бор[1].

Ҳарова ва Бҳерачампадан ташқари, Горачанд билан боғлиқ яна кўплаб жойлар мавжуд:[4].

  • Шерпур даргоҳи (Ашокнагар яқинида)
  • Барасатдаги Чанданҳати қишлоғининг эски Тетулталаси (Горачанд бу ерга Экдил Шоҳ билан учрашиш учун от миниб келган)
  • Камдевпур мандири (Горачанд шарафига ҳинду хизматкор томонидан қурилган)
  • Харур қишлоғидаги Назаргоҳ, Ҳаснабад
  • Гҳорараш ва Неҳалпурдаги Назаргоҳ
  • Баманпукурдаги Назаргоҳ (ҳинду хизматкор томонидан ҳар йили Горачанднинг урси – 11 Фалгун куни ферни тарқатиш учун барпо этилган)
  • Дегангадаги бошқа назаргоҳлар: Гангулия, Нараянпур, Хасия, Гангдулот, Сатхатия, Ғосойпур, Язпур, Соҳаи ва Бҳасалия
  • Калкуттадаги Парк Cирcусда, Горачанд Даргаҳ йўлида жойлашган даргоҳ
  • Горачанд кўчаси, Колката
  • Горачанд кўчаси-тор кўча (Лане), Колката
  • Горачанд кутубхонаси, Ҳарова

Галерея

  • Gorachand dargohidagi poster
    Горачанд даргоҳидаги постер
  • Gorachand ursi
    Горачанд урси
  • Gorachandning qabri, Harova piri
    Горачанднинг қабри, Ҳарова пири

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Ислом, Сиражул; Миаҳ, Сажаҳан; Кҳанам, Маҳфуза эт ал., эдс (2012). "Гора Пир". Банглапедиа: тҳе Натионал Энcйcлопедиа оф Бангладеш (Онлине нашри). Дҳака, Бангладеш: Банглапедиа Труст, Асиатиc Соcиэтй оф Бангладеш. ИСБН 984-32-0576-6. ОCЛC 52727562. ҳттп://эн.банглапедиа.орг/индех.пҳп?титле=Гора_Пир. <!--->
  2. ↑ Жана, Маниндранатҳ. Сундарбанер Самаж О Санскрити, 1944 — 26-бет. 
  3. ↑ „Чандракетугарҳ: Тҳе Cитй Тҳат Невер Wас“ (эн). Тҳе Индиан Эхпресс (2017-йил 19-феврал). Қаралди: 2021-йил 23-ноябр.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Гҳош, Биной. পশ্চিমবঙ্গের সংস্কৃতি, 1 (бн), Пракаш Бҳабан — 164–168-бет. 
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Митра, Сатиш Чандра. যশোর-খুলনার ইতিহাস. Дейс Публишинг — 482-бет. 
  6. ↑ Босе, Нирмал. „উন্নতমানের সংগ্রহশালা চান স্থানীয় মানুষ“ (бн). Анандабазар Патрика (2015-йил 19-май). Қаралди: 2017-йил 27-феврал.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 ; Дей, Проф. Субҳрадипপ্রসঙ্গ: প্রত্ন-প্রান্তর চন্দ্রকেতুগড়, 1 (бн), Сcалāра, 2013. ИСБН 978-93-82435-00-6. 
  8. ↑ Жана, Маниндранатҳ. Сундарбанер Самаж О Санскрити, 1944 — 26-бет. 
  9. ↑ বঙ্গীয় লোকসংস্কৃতি কোষ (бн) Чакрабортй, Др. Барун Кумар: . Апарна Боок Дистрибуторс (Публишинг Дивисион), 2007 — 143-бет. 
  10. ↑ 10,0 10,1 Дас, Гириндранатҳ. বাংলা পীর-সাহিত্যের কথা (бн), Барасат, 1976. 
  11. ↑ Чанда, С. Н.. Саинц ин Индиан Фолклоре: Талес оф Саинц Кноwн ин Вариоус Парц оф Индиа (эн). Конарк Публишерс, 1998 — 54-бет. ИСБН 978-81-220-0523-3. 
  12. ↑ Дас, Жойдеб. Тоурист Гуиде Боок оф Сундарбанс (эн). Жойдеб Дас, 2015-05-02 — 27-бет. 
  13. ↑ Садуддин, Моҳаммад.. „ভাষাতত্ত্ববিদ জ্ঞানতাপস ড. মুহম্মদ শহীদুল্লাহ ও কিছু কথা“ (бн). Кҳулна Газетте (2021-йил 9-июл).[сайт ишламайди]
  14. ↑ „Лал Масжид - Тҳе Ред Мосқуэ“. Ҳисторй оф Бенгал. 2011-йил 8-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 23-март.
  15. ↑ Сенгупта, Нитиш К.. Ланд оф Тwо Риверс: А Ҳисторй оф Бенгал фром тҳе Маҳабҳарата то Мужиб (эн). Пенгуин Боокс Индиа, 2011 — 113-бет. ИСБН 978-0-14-341678-4. 
  16. ↑ Бенгал (Индиа), Wест. Wест Бенгал Дистриcт Газеттеэрс: Надīа (эн). Стате эдитор, Wест Бенгал Дистриcт Газеттеэрс, 1965 — 185-бет. 
  17. ↑ Саркар, Сутапа Чаттержеэ. Тҳе Сундарбанс: Фолк Деитиэс, Монстерс анд Морталс (эн). Соcиал Сcиэнcе Пресс, 2010 — 28-бет. ИСБН 978-81-87358-35-0.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Pir_Gorachand" dan olindi