Piroksenlar
Пироксенлар (юн. руг — олов ва хенос — бегона) — занжирли силикат лар кичик гуруҳига мансуб тоғ жинсларини ҳосил қилувчи минераллар гу-рухи. Кимёвий таркиби Ме[Си2О6], бунда Ме — магний, калсии, темир ва бошқа металлар катионлари. Кристаллографик белгиларига қараб ромбик ва моноклин П. бўлади. Ромбик П. магний, темир метасиликатларидан иборат узлуксиз изоморф аралашма Мг2 [Си2О6] Фе2[Си2О6] қаторини ҳосил қилади. Магнийли энстатит — Мг2[Си2О6] ва маг-ний-темирли гиперстен — (МгФе2) [Си2О6] кўп тарқалган. Моноклин П.нинг таркибида магний ва темирдан ташқари калсий ҳам бўлиб, бу гуруҳга диопсид, геденбергит, авгит, жадеит, эгирин ва сподумен минераллари киради. Моноклин П. асосан, скарнларда ва эффузив жинсларда учрайди. Қаттикдиги 5—6,5; зичлиги 3100–3600 кг/м3.
Ромбик ва моноклин П. моно-минералли ўта асосли тоғ жинслари (пироксенитлар)ни ташкил қила-ди, шунингдек, бошқа ўта асосли тог жинслари (перидотитлар, гарс-бургитлар ва бошқалар) таркибига киради. Моноклин П. кенг тарқалган. Диопсид — геденбергитлар — контакт метасоматик скарнларнинг одатдаги минералларидир; авгитлар магма-тик тоғ жинслари (базалт, андезит, габбро, диорит ва бошқалар)да учрайди; эгирин — ишқорий сиенитларнинг одатдаги минерали; жадеит айрим ме-таморфик тоғ жинсларида бўлади; сподумен фақат литийли пегматитлардагина мавжуд. Моноклин П. (авгитлар) ойдаги базалтларнинг асосий минерали ҳисобланиди.
Гидротермал эритмалар таъсирида П. серпентин, шох алдамчиси (уралит), хлорит, эпидот ва бошқаларга ўтади. Сиртқи нураш жараёнида эса П. монтмориллонит ва бошқаларга айланади. Сподумен — Ли ажратиб олинадиган қимматли руда, унинг тиниқ, шаффоф турлари қимматбаҳо тош сифатида ишлатилади; жадеит — ясама тош.[1]
Манбалар
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |