Pirometr

Пирометр (юн. руг — олов ва ...метр) — спектрнинг оптик соҳасида шаффофмас жисмларнинг нурланишига қараб уларнинг температурасини ўлчаш учун ишлатиладиган асбоб. П. ёрдамида температураси ўлчанадиган жисм иссикдик мувозанатида туриши ва ёруғлик ютиш коэффициенти 1 га яқин бўлиши ке-рак. П. ёрдамида юқори температуралар ўлчанади. Иш принсипига қараб, равшан, рангли ва радиацион П. мавжуд. Равшан П. кенгтарқалган, улар 103—104°К соҳасидаги температураларни аниқ ўлчайди.

Спектрнинг оптик соҳасида ^"cонст ли жисмлар температурасини ўлчашда рангли П.дан фойдаланилади. Бунда спектрнинг кўк ва қизил соҳаларидаги равшанликлар нисбати бл(Хл Т)/2(Х2Т) аниқланади. Асбоб шкаласи °С ларга бўлинган, у жисмнинг ранг температураси (Ц)ни кўрсатади. Рангли П. равшан П.дан мураккаброқ, лекин сезгирлиги ва ўлчаш аниклиги ундан паст. Рангли П. ҳам 103—104 °К соҳасидаги температураларни ўлчайди.

Жисмнинг тўлиқ нурланишини ифодаловчи радиацион П. сезгир, лекин ўлчаш аниқлиги пастроқ. Уларнинг иши Стефан—Болсман нурланиш қонуни ва Кирхгоф нурланиш қонунита асосланган. Радиацион П. кузатилаётган нурланишни кабул килгич (термоустун ёки болометр) да фокуслайди. Бунда сигнал мутлақ қора жисмнинг нурланиши бўйича тақсимланган ва радиацион температура (Т^ни кўрсатадиган асбобда қайд қилинади. Жисмнинг ҳақиқий температураси куйидаги формула билан ифодаланади: Т=ат1/4Т|, бунда ат — жисмнинг тўла ёруғлик ютиш коэффициенти. Радиацион П. 200° температурадан бошлаб ўлчайди. Саноатда П. турли технологик жараёнларни температура бўйича назорат қилиш ва бошқариш тизимида кенг қўлланади.