Pita
Пита (юнонча: πίτα,туркча: пиде[1], ибронийча: פיתא ) — думалоқ, ясси нон бўлиб, у ҳам кепакли ундан, ҳам юқори сифатли буғдой унидан пиширилади. Ўрта ер денгизи соҳилида ва Яқин Шарқда жуда машҳур.
Бундай нон ҳақида биринчи эслатма Эски Аҳдда ибронийча бўлиб, „катта нонли пита“, „нон“ деб таржима қилиниши мумкин бўлган пат лéҳем деб аталади. Ушбу ибора рус тилига оддийгина „нон“ деб таржима қилинган. Пита „Пат“ сўзининг қисқартмаси. Замонавий маънода сўзи 1950-йиллардан бери иброний тилида ишлатилган[2].
Анъанавий араб питасининг ўзига хос хусусияти шундаки, пита пиширишда хамирда ҳосил бўлган сув буғлари нонинг ўртасида пуфакчада тўпланиб, хамир қатламларини ажратиб туради. Шундай қилиб, ясси ноннинг ичида „чўнтак“ ҳосил бўлади, у ўткир пичоқ билан питанинг четини кесиш орқали очилади ва унда салатлар ёки гўшт қўйилади. Анъанавий араб питасининг ўртача диаметри одатда 15-20 сантиметрни ташкил қилади.
Араб питасидан ташқари яна бир нечта пита навлари мавжуд; масалан, бундай навларга арман лаваши (бу навларга арман лаваши (чўнтаксиз катта ям-яшил нонлар), ироқ лаваши, друз питаси (жуда юпқа,), ҳинд чапати ва турк пидеси киради.
Анъанавий равишда пита печда ёки тандирда пиширилади. Ва хамир хамиртурушни ўз ичига олади. Бугунги кунда пита рецептларининг хамиртурушсиз вариантлари ҳам мавжуд[3], бу ерда хамир фақат ун, сув, ўсимлик мойи ва туздан иборат.
Тарих
Пита тарихи Яқин Шарқнинг тарихдан олдинги ясси нонларига асосланади. Тахминан 14500 йил муқаддам тош асрида ҳозирги Иордания ҳудудидаги натуфийлар ёввойи бошоқли донлардан бир хил ясси нон тайёрлаганликлари ҳақида далиллар мавжуд[4][5]. Қадимги буғдой ва арпа Неолит даврида, тахминан 10 000 йил олдин, унумдор ярим ой даврида биринчи хонакилаштирилган экинлардан эди. Тўрт минг йил муқаддам нон Бобил Месопотамияси каби жамиятлар учун марказий ўрин тутган, бу ерда энг қадимги ёзма ёзувлар ва нон рецептлари пайдо бўлган[6] ва лавашга ўхшаш ясси нонлар тандирда тайёрланади. Бироқ, қадимий матнларда ёки ҳар қандай ўрта аср араб ошхона китобларида икки қаватли буғда пиширилган „чўнтакли пита“ ҳақида ҳеч қандай гап йўқ ва Чарлз Перри ва Гил Маркс каби ошпазлик тарихчиларининг фикрига кўра, бу кейинчалик ихтиро қилинган.
Манбалар
- ↑ „питта“ (эн). Охфорд Диcтионариэс. Охфорд Университй Пресс (2018). Қаралди: 2018-йил 25-декабр.[сайт ишламайди]
- ↑ Жеwиш Лангуаге Ревиэw. Ҳаифа: Ассоcиатион фор тҳе Студй оф Жеwиш Лангуагес, 1984 — 65-бет. „Пита (ин оур сенсе) ис неw ин Ҳебреw. … тҳе олдест wриттен примарй соурcе… 1955“
- ↑ Алех Баев. „Питы без Дрожжей на Сковороде: пошаговый рецепт с фото“ (ру-РУ). баевскитчен.cом (2022-йил 21-май). Қаралди: 2022-йил 21-май.
- ↑ „Wорлд'с олдест бреад фоунд ат преҳисториc сите ин Жордан“. Тҳе Жерусалем Пост | ЖПост.cом. 2020-йил 13-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 26-август.
- ↑ „Арчаэологисц финд wорлд'с олдест бреад анд неw эвиденcе оф сопҳистиcатед cоокинг датинг баcк 14,000 еарс“ (эн). Тҳе Индепендент (2018-йил 16-июл). 2020-йил 9-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 26-август.
- ↑ Пресс, Тҳе Ассоcиатед. „Мастеринг тҳе Арт оф Бабйлониан Cоокинг“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1988-йил 3-январ). 2020-йил 15-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 26-август.