Plateya jangi
Платея жанги форсларнинг Грецияга иккинчи босқини пайтидаги охирги қуруқлик жанги. Милоддан аввалги 479-йилда Беотиядаги Платея шаҳри яқинида бўлиб ўтган. Юнон шаҳар-давлатлари иттифоқи (жумладан Спарта, Афина, Коринф ва Мегара) ва форс шоҳи Ксеркс И (Юнонистоннинг беотияликлар, салонияликлар ва македонияликлар билан иттифоқ тузган) ўртасидаги кураш.
| Платея жанги | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Форсларнинг Грецияга иккинчи юриши | |||||||
| |||||||
| Рақиблар | |||||||
| Греция шаҳар-давлатлари | |||||||
| Қўмондонлар | |||||||
| Павсаний Аримнест Амофарет† Аристид |
Мардоний† Масистий† Артабаз | ||||||
| Кучлар | |||||||
| 110,000 (Геродот) 100,000 (Диодор) 100,000 (Трог)[1] тахм. 80,000 (замонавий келишув) |
300,000 (Геродот) қўшимча 50,000 (Геродот томонидан келтирилган) Греция иттифоқчилари 500,000 (Диодор) 70,000–120,000 (замонавий келишув) | ||||||
Кейинги йили форс шоҳи бошчилигидаги Форс босқинчи кучлари Фермопил ва Артемисий жангларида ғалаба қозониб, Фессалия, Фокис, Беотия, Афина, Эвбея ва Аттикани забт этганлар. Бироқ, Саламин жангида иттифоқчи юнон флоти Пелопоннеснинг забт этилишига тўсқинлик қилиб, кутилмаган, аммо қатъий ғалаба қозонган. Кейин Ксеркс қўшинининг катта қисми билан орқага чекинган ва генерали Мардонийни юнон давлатларини тугатиш учун шу ерда қолдирган.
Милоддан аввалги 479-йилнинг ёзида юнонлар катта қўшин йиғиб, Пелопоннесдан чиқиб кетишган. Форслар Беотияга чекиниб, Платея яқинида мустаҳкам қароргоҳ қурадилар. Бироқ, юнонлар Форс лагери атрофидаги асосий отлиқ қўшинлар бу ҳудудда жанг қилишдан бош тортадилар, натижада 11 кун давом этган турғунлик юзага келади. Таъминот линиялари ишдан чиққанидан кейин чекинишга уринаётганда, юнон жанговар чизиғи бўлиниб кетади. Юнонлар тўлиқ чекинди деб ўйлаб, Мардоний ўз қўшинларига уларни таъқиб қилишни буюради, лекин юнонлар (айниқса, спарталиклар, тегейлар ва афиналиклар) тўхтаб, енгил қуролланган форс пиёдаларини йўқ қилиб, Мардонийни ўлдиришади.
Форс қўшинининг катта қисми ўз қароргоҳида қамалиб, қирғин қилинган. Ушбу армия ва Форс денгиз флотининг қолдиқ аскарлари худди ўша куни Микале жангида йўқ қилиниши босқинни қатъий якунланганни билдирарди. Платея ва Микаледан кейин юнон иттифоқчилари форсларга қарши ҳужумга ўтишади, бу юнон-форс урушларининг янги босқичини белгилаб беради. Платея ҳар жиҳатдан ажойиб ғалаба бўлган бўлса-да, Марафон жангидаги Афина ғалабаси ёки Фермопилдаги иттифоқчи юнонларнинг мағлубияти каби (ҳатто ўша пайтда ҳам) аҳамиятга эга бўлмаган.
Адабиётлар
Тарихий адбиётлар
- Ҳеродотус. Тҳе Ҳисториэс, wитҳ ан Энглиш транслатион бй А. Д. Годлей, Ҳарвард Университй Пресс, 1920. Ат тҳе Персеус Прожеcт оф тҳе Туфц Университй.
- Cтесиас, Персиcа (эхcерпт ин Пҳотиус'с эпитоме)
- Диодорус Сиcулус. Либрарй, ин Тwелве Волумес wитҳ ан Энглиш Транслатион бй C. Ҳ. Олдфатҳер, 1967. Ат тҳе Персеус Прожеcт оф тҳе Туфц Университй.
- Плутарч, Аристидес
- Хенопҳон, Анабасис
Замонавий адабиётлар
- Бурн, Андреw Роберт. Тҳе Пелиcан Ҳисторй оф Греэcе Пенгуин 1974
- Делбрücк, Ҳанс. Ҳисторй оф тҳе Арт оф Wар Вол И. ИСБН 978-0-8032-6584-4
- Ҳолланд, Том. Персиан Фире. Абаcус, 2005. ИСБН 978-0-349-11717-1
- Греэн, Петер. Тҳе Греcо-Персиан Wарс. Беркелей: Университй оф Cалифорниа Пресс, 1970; ревисед эд., 1996 (ҳардcовер, ИСБН 0-520-20573-1); 1998 (папербаcк, ИСБН 0-520-20313-5).
- Гиббон, Эдwард. Тҳе Деcлине анд Фалл оф тҳе Роман Эмпире. ИСБН 978-0-8095-9235-7
- Лазенбй, ЖФ. Тҳе Дефенcе оф Греэcе 490–479 БC. Арис & Пҳиллипс Лтд., 1993. ИСБН 0-85668-591-7
- Феҳлинг, Д. Ҳеродотус анд Ҳис „Соурcес“: Cитатион, Инвентион, анд Нарративе Арт. Транслатед бй Ж. Г. Ҳоwиэ. Арcа Cлассиcал анд Медиэвал Техц, Паперс, анд Монограпҳс, 21. Леэдс: Франcис Cаирнс, 1989. ИСБН 978-0-905205-70-0
- Cонноллй, П. Греэcе анд Роме ат Wар, 1981. ИСБН 978-1-84832-609-5
- Финлей, Мосес „Интродуcтион“, . Тҳуcйдидес – Ҳисторй оф тҳе Пелопоннесиан Wар (транслатед бй Рех Wарнер). Пенгуин, 1972. ИСБН 978-0-14-044039-3.
- Роисман, Жосепҳ; Wортҳингтон, Иан. А Cомпанион то Анcиэнт Маcедониа. Жоҳн Wилей анд Сонс, 2011. ИСБН 978-1-44-435163-7.
- Шепҳерд, Wиллиам (2012). Платаэа 479 Б. C.; Тҳе мост глориоус виcторй эвер сеэн. Оспрей Cампаигн Сериэс #239. Оспрей Публишинг. Иллустратор: Петер Деннис. ИСБН 978-1-84908-554-0
Манбалар
Ҳаволалар
| Викиомборда „Платея жанги“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
- Ливиус Пиcтуре Арчиве: тҳе баттле оф Платаэа (479 БC)
- Мардониус анд тҳе баттле оф Платаэа (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-03-06 санасида архивланган)