Platonik sevgi
Платоник севги — замонавий маънода маънавий жозиба ва романтик шаҳвонийликка асосланмаган юксак муносабатлар ҳисобланади[1].
Бу ибора қадимги юнон файласуфи Платон (Афлотун, милоддан аввалги 427-348) номидан келиб чиққан. „Байрам“ деб номланган диалог кўринишидаги композициясида Паусаниас исмли қаҳрамонни бундай севгиси ҳақида мулоҳаза юритган. Охирида у билан „идеал“ соф маънавий севгини тушунади.
Паусаниас „Байрам“ асарида янги бошланган севгини ҳис қилиш имкониятларини ва унинг икки томонлама табиатида қандай ривожланишини тушунтиради: жинсий истак ва асексуаллик . Платоник севги ғояси билан боғлиқ бўлган Сократ монологининг қисман маъносини пайғамбар аёл Диотима билан боғлаш мумкин, у ўз маъносини илоҳий тафаккурга кўтарилиш сифатида кўрсатди. Диотима ва Платон учун, қоида тариқасида, бошқа одамларнинг севгисидан фойдаланишнинг энг тўғри усули — бу сизнинг фикрингизни илоҳий севгига йўналтиришдир.
Мухтасар қилиб айтганда, чинакам платоник севги билан гўзаллик ёки бошқа одамни севган киши унинг ақли ва қалбини илҳомлантиради ва диққатини руҳий дунёга қаратади. Сократ Платоннинг Симпозиумини тушунтиради, севгининг икки тури мавжуд: Эрос — оддий ёки дунёвий севги ва илоҳий севги. Оддий севгида жисмоний завқ ва кўпайиш учун гўзал тананинг жисмоний жозибасидан бошқа ҳеч нарса йўқ. Илоҳий ишқ жисмонан жозибадан, яъни тана гўзаллигининг жозибадорлигидан бошланади, лекин аста-секин Олий Гўзаллик муҳаббатига ўтади. Илоҳий севгининг бу таърифи кейинчалик платоник севгининг таърифига айланди. Бу атама сўфийликда ҳам мавжуд, гарчи бу сўз кўпинча уни Ҳақиқий ишқ деб таърифлаш учун ишлатилади [2] .
Ўрта асрларда Афлотунга, унинг фалсафасига ва севги ҳақидаги қарашларига янги қизиқиш пайдо бўлди. Бу 1438-1439 йилларда Платон ғояларини фаол равишда тарғиб қилган Феррара-Флоренсия собори пайтида Плетҳо туфайли содир бўлди. Кейинчалик, 1469 йилда Марсилио Фиcино неоплатоник севги назариясини ишлаб чиқди, у ерда севгини унинг руҳини космик жараёнларга ва юксак маънавий қадриятларга ва жаннат ғоясига олиб борадиган индивидуал инсон қобилияти сифатида белгилайди [3] .
Инглизча атама Уилям Девинантнинг „Афлотунни севувчилар“ (1635 йилда нашр этилган) танқидидан келиб чиққан; Платон севгиси фалсафасини танқид қилиш Чарлз И (Карл И) саройида машҳур эди. У Афлотуннинг „Симпозиум“ асаридаги севги тушунчасидан келиб чиққан бўлиб, меҳрибонлик ғояси сифатида эзгулик ва ҳақиқатнинг илдизида ётади. Қисқа вақт ичида платоник севги инглиз қироллик саройида, айниқса қирол Чарлз И нинг рафиқаси қиролича Генриэтта Мариянинг ижтимоий доираларида урфга кирди (мода) . Платоник севги Қироллик даврида пайдо бўлган баъзи мулойим ниқобларнинг мавзуси эди, гарчи мода тез орада ижтимоий ва сиёсий ўзгаришлар босими остида йўқ бўлиб кетган бўлсада [4].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Д. Н. Ушаков „Платонический“, . Толковый словарь Ушакова, 1935—1940.
- ↑ Далл'Орто, Гиованни. 'Соcратиc Лове' ас а Дисгуисе фор Саме-Сех Лове ин тҳе Италиан Ренаиссанcе. — 1989.
- ↑ Тҳе Пурсуит оф Содомй: Мале Ҳомосехуалитй ин Ренаиссанcе анд Энлигҳтенмент Эуропе. Андоза:Нп3, 1989. ИСБН 978-0-918393-49-4.
- ↑ К. Шарпе, Cритиcисм анд Cомплимент (Cамбридге, 1987), ч. 2.