Plutos
Плутос (қадимги юнонча: Πλοῦτος „бойлик“, лотинча: Плутус) — юнон мифологиясидаги бойлик худоси[1], Деметра ва Иасионнинг ўғли[2], Критдаги Триполда туғилган[3]. Гомернинг „Одиссея“сида Деметра ва Иасион афсонаси эслатиб ўтилган, унга кўра улар Плутни уч марта шудгорланган мевали Крит даласида туғадилар; Деметрани рашк қилган Зевс эса Иасионни чақмоқ билан ўлдиради. Гесиоднинг фикрига кўра, Плутос (бойлик) туғилиши тимсолида Деметранинг Иасион билан уч марта ҳайдалган ерларда қўшилиши билан унинг одамларни деҳқончиликка ўргатгани кўрсатилган[4]. Кўпинча мўл-кўлчилик шоҳи билан тасвирланган — унумдорлик ва бойлик рамзи[5].
Унинг исми по-ро-у-те-у, по-ро-у-те-wо Микен исмлари билан боғлиқ бўлиши мумкин[6].
Плутос Деметра ва Персефона билан боғлиқ. Деметра Гармониянинг тўйида бойлик — буғдой совға қилади[7]. Бу маъбудаларнинг севгисига сазовор бўлган ҳар бир киши, одамларга мўл-кўл заҳиралар ва подалар берган Плутоснинг ҳомийлиги остига тушган. Иккала маъбудага сиғиниш билан бирлашиш, шунингдек, Плутус (Πλοῦτος) ва Плутон (Πλούτων) ёки Ҳадес (ᾍδης) ни тенглаштиришга олиб келди, чунки ўликларнинг худоси сон-саноқсиз ер ости бойликлари хўжайини деб ҳисобланган.
Плутос кўр дейилади[8], Зевс у ҳалол одамларни ноинсофлардан ажрата олмаслиги учун уни кўр қилиб қўяди[9], Асклепий кўриш қобилиятини тиклайди[10].
Адабиёт ва санъатда
У ҳақда Орфиклар[11] эслатиб ўтган. Аристофаннинг „Плутос“ комедиясининг бош қаҳрамони. Афинада унинг болалигидаги ҳайкали бўлган[12]. У Тиханинг қўлларида тасвирланган[13].
Аристофаннинг „Плутос“ комедиясида Худо бойликни адолатли тақсимлашга қодир бўлмаган кўр чол сифатида тасвирланган. Кейин Асклепий ибодатхонасида шифо топган Плутос бойликни бойлардан тортиб олиб камбағалларга беради, бу эса кулгили вазиятларга олиб келади: ҳеч ким ишлашни хоҳламайди ва худолар бойиган камбағалларга кунлик ишчи сифатида ёлланади.
Дантенинг „Илоҳий комедия“ асаридаги Плутос (Плуто) (Дўзахнинг ВИИ қўшиғи) ҳайвонга ўхшаш иблис бўлиб, жаҳаннамнинг тўртинчи доирасига киришни қўриқлайди, у ерда бахиллар ва исрофгарлар қатл қилинади.
Плутус қаҳрамони Гётенинг Фауст асарида гавдалантирилган ва асардаги бойлик худоси ҳисобланади. Плутос, Аҳмоқлик мақтовида, Роттердам Эразмга ўзини худолар ва одамларнинг ягона ва ҳақиқий отаси деб тамиштиради. „Қадим замонларда, ҳозирги каби, ҳамма нарса амалга ошган ва амалга ошмоқда — муқаддас нарсалар ҳам ва дунёвий нарсалар ҳам“. „Уруш, тинчлик, давлат ҳокимияти, кенгашлар, судлар, халқ мажлислари, никоҳлар, иттифоқлар, қонунлар, санъат, ўйин — кулгу, илмий ишларнинг барчаси унинг ҳукмларига боғлиқ, нафас ҳам етмайди — қисқаси, тирик жоннинг барча жамоат ва хусусий ишлари“. „Унинг ёрдамисиз барча мана шу шеърий худолар, — ҳатто олий худолар ҳам умуман дунёда бўлмаган бўларди ёки улар энг даҳшатли тарзда мақсадсиз яшаган бўлар эдилар. У кимга ғазабланса (Плутос), унга Паллада ҳам ёрдам бермайди. Аксинча, унга ким ёқса, Юпитернинг ўз момақалдироқлари билан унинг иши бўлмайди“.
Манбалар
- ↑ Мифи народов мира. М., 1991-92. В 2 т. Т. 2. С. 317, Любкер Ф. Реалний словар классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т. 3. С. 108
- ↑ Гесиод. Теогония 969—974; Гигин. Астрономия ИИ 4, 7
- ↑ Диодор Сицилийский. Историческая библиотека В 77, 1
- ↑ „Греческая мифология. ДЕМЕТРА“. 2014-йил 18-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 27-март.
- ↑ Δημήτηρ // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб., 1885.
- ↑ Предметно-понятийний словар греческого язика. Микенский период. Л., 1986. С. 116
- ↑ Диодор Сицилийский. Историческая библиотека В 49, 4
- ↑ Гиппонакт, фр. 36 Уэст
- ↑ Аристофан. Плутос 90
- ↑ Аристофан. Плутос 738
- ↑ Орфическиэ гимни ЛХВИИИ 9
- ↑ Павсаний. Описаниэ Эллади И 8, 3
- ↑ Павсаний. Описаниэ Эллади ИХ 16, 1