Ziyosfera

Poʻlati: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Poʻlati
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Poʻlati]]
{{Bilgiquti aholi punkti
| oʻzbekcha nomi                      = Poʻlati <br /> {{lang-ru|Пулаты}}
| mavqe = Shaharcha
| mamlakat = Oʻzbekiston
| mintaqa turi = viloyat
| mintaqa = Qashqadaryo viloyati
| jadvalda mintaqa =
| tuman turi = tuman
| tuman = Koson tumani
| jadvalda tuman =
| jamoat turi =
| jamoat =
| jadvalda jamoat =
| qaram =
| gerb =
| bayroq =
  |lat_dir = N|lat_deg= 39|lat_min= 2|lat_sec=2
  |lon_dir = E|lon_deg= 65|lon_min= 43|lon_sec=45
  |CoordAddon                        =
  |CoordScale                        =         
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami =
| tuman xaritasi oʻlchami =
| mamlakat xaritasi =
| mintaqa xaritasi =
| tuman xaritasi =
| ichki bolinishi =
| rahbar turi =
| rahbar =
| asos solingan =
| ilk eslatilishi =
| avvalgi nomlari = Baladi,Poʻloti
| qachondan beri = 2009
| maydon =
| balandlik turi =
| AP markazi balandligi =
| iqlim =
| rasmiy til =oʻzbek, arab
| aholi =
| sanalgan yil =
| zichlik =
| aglomeratsiya =
| milliy tarkib =
| konfessiyaviy tarkib =
| etnoxronim =
| vaqt mintaqasi = +5
| DST =
| telefon kodi =
| pochta indeksi =
| pochta indekslari =
| sayt =
| avtomobil kodi =
| identifikator turi =
| raqamli identifikator =
| Commons turkumi =
}}
'''Poʻlati''' ({{lang-ru|Пулаты}}) – [[Oʻzbekiston Respublikasi]] [[Qashqadaryo viloyati]] [[Koson tumani]]ga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan<ref>[http://static.norma.uz/documents/15.12.08/68.rtf POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN]</ref>.
 
Poʻlati shaharchasidan viloyat markazigacha 25 km, tuman markazigacha esa 20 kmni tashkil etadi. Aholisi 4,3 ming kishini tashkil etadi (1986)<ref>[http://www.g151.ru/content/maps/disk2/J/J-41%20%20%20143%20%D0%BB%20%20(%D0%A3%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20(%D0%91%D0%A3%D0%A5%D0%90%D0%A0%D0%90),%20%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%20%D0%90%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD,%20%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD)/J41-036%20%20%20%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%90%D0%9D%20%2083-86%20%20(+).jpg Xarita varaqasi J-41-36]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Koson . Masshtab: 1:100 000. Hududning 1983-yildagi holati. 1986-yil nashri (ruscha)</ref>. 2009-yilda Poʻlati qishlogʻiga shahar posyolkasi maqomi berilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://lex.uz/acts/1486855 |sarlavha=Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 13-martdagi “Oʻzbekiston Respublikasi aholi punktlarining maʼmuriy-hududiy tuzilishini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi 68-son qarori (ruscha)}}</ref>.
 
Poʻlati soʻzi arabcha soʻz „baladi“ soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, shaharliklar degan maʼnoni anglatadi. Keyinchalik talaffuzda Poʻlati nomiga oʻzgarib ketgan. Bu yerda asosan arablar yashaydi. Arab xalifaligi Oʻrta Osiyoni bosib olgandan soʻng, Samarqand, Buxoro, Surxondaryo hududlariga arablarni koʻchirib kelib shaharning markazi va serhosil yerlardan arablarga ajratib beradi. Bundan asosiy maqsad aholi orasida islom dinini yoyish edi. Xalifalik davrida ilm-fan ancha ravnaq topdi. Dunyoga tanilgan bir qancha allomalarimiz yetishib chiqdi. Xalifalik zaiflashgandan soʻng shahar markazida yashagan aholi bilan arablar kelisholmay qoladi va shahar yonidagi unumdor yerlarga koʻchib kelib joylasha boshlaydi. Bu asosan X asr oʻrtalariga toʻgʻri keladi. Shu davrda Buxoro va Surxondaryo hududidan bir qancha arablar Poʻlatiga kelib oʻrnashadi. Baʼzi manbalarda Bu yerga arablar [[Amir Temur]] tomonidan bosib olingan arab shaharlardan ([[Suriya]], [[Iroq]], [[Shom]] va [[Bagʻdod]]) mohir usta va hunarmandlarni koʻchirib kelganligi haqida manbalar ham oʻchraydi. Xonliklar davrida ham arablar xususiy yerlarga ega boʻlgan va soliq toʻlamay yashagan, [[Chor Rossiyasi]] davrida ruslashtirish siyosati orqali bu yerda maktablarda arab tilida dars oʻtishni taqiqlab qoʻygan shu tufayli arab tilini bilish darajasi ancha pasayib ketgan.
 
== Tarixi ==
Poʻlati – arab qavmiga mansub boʻlgan aholi yashaydigan manzil. XX asr boshlarida bu qishloq aholisi 2,5 mingga yetar-yetmas edi, endilikda, bu maʼvoda 25 mingdan ortiq odam yashamoqda. Poʻlati qishlogʻidan X-XI asrlarda [[Muhammad al-Baladiy|Muhammad ibn Ahmad al-Baladiy]], Muhammad ibn Umar ibn Xorun al-Baladiy singari Sharq ilm-fanida oʻrin tutgan allomalar yashab, ijod qilganlar. Baladiylar – Poʻlatiylar toʻgʻrisida arab va Movarounnahr olimlari maʼlumot keltirganlar. Moʻjaz bir qishloqning oʻziga xos ilm-fan, madaniyat oʻchoqlaridan biriga aylanishi bejiz emas, albatta. Bu qishloq aholisining VIII asr boshlarida [[Buxoro]] shahrida oʻrnashuvi va X asr boshlariga kelib, [[Somoniylar]] tomonidan shahardan chiqarilishi oqibatida Koson hududiga kelib joylashishi davomida va keyingi asrlarda ham oldingi anʼanalarini saqlab qolganligi bilan chambarchars bogʻliq hol edi, desak oʻrinli boʻladi<ref name=":0">Poyon Ravshanov''. Poʻlati tarixi'' (oʻzbek). Yangi nashr, 2019 – 376 bet. [[Maxsus:BookSources/978-9943-22-176-5|ISBN 978-9943-22-176-5]].</ref>.
 
Poʻlati shaharchasi XX asr boshlarida ham Qashqadaryo vohasidagi yirik qishlolardan biri boʻlib kelgan. Oʻsha davrda [[Qashqadaryo okrugi]]da aholisi soni 3 mingga yetgan birorta qishloq boʻlmagan. Jon soni 3 mingga yaqinlashib boradigan aholi manzillari asosan Qashqadaryoning quyi qismida, faqat bittasi [[Kitob tumani]]da mavjud boʻlgan. Masalan, [[Qovchin]] (Qarshi tumani) qishlogʻida 2860, [[Beshkent]]da 2698, [[Jeynov]]da 2518, [[Varganza]]da 2322, [[Maymanoq]]da 2225, Poʻlatida 2223, Dasht qishlogʻida 2221 va [[Pomuq (shaharcha)|Pomuqda]] 2044 ta jon soni boʻlgan. Poʻlati qishlogʻi Qashqadaryo vohasidagi 1300 ga yaqin qishloqlar orasida aholi soni koʻrsatkichi boʻyicha 6-oʻrinda sanalgan<ref name=":0" />.
 
== Manbalar ==
{{Manbalar}}
 
{{Koson tumani aholi punktlari}}
{{Uzbekistan-geo-stub}}
{{Qashqadaryo-stub}}
 
[[Turkum:Koson tumani shaharchalari]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Poʻlati
ruscha: Пулаты
Shaharcha
39°2′2″N 65°43′45″E / 39.03389°N 65.72917°E / 39.03389; 65.72917
Mamlakat Oʻzbekiston
viloyat Qashqadaryo viloyati
tuman Koson tumani
Avvalgi nomlari Baladi,Poʻloti
Qachondan beri shaharcha 2009
Rasmiy til(lar)i oʻzbek, arab
Vaqt mintaqasi UTC+5
Poʻlati ruscha: Пулаты xaritada
Poʻlati ruscha: Пулаты
Poʻlati
ruscha: Пулаты

Poʻlati (ruscha: Пулаты) – Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Koson tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan[1].

Poʻlati shaharchasidan viloyat markazigacha 25 km, tuman markazigacha esa 20 kmni tashkil etadi. Aholisi 4,3 ming kishini tashkil etadi (1986)[2]. 2009-yilda Poʻlati qishlogʻiga shahar posyolkasi maqomi berilgan[3].

Poʻlati soʻzi arabcha soʻz „baladi“ soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, shaharliklar degan maʼnoni anglatadi. Keyinchalik talaffuzda Poʻlati nomiga oʻzgarib ketgan. Bu yerda asosan arablar yashaydi. Arab xalifaligi Oʻrta Osiyoni bosib olgandan soʻng, Samarqand, Buxoro, Surxondaryo hududlariga arablarni koʻchirib kelib shaharning markazi va serhosil yerlardan arablarga ajratib beradi. Bundan asosiy maqsad aholi orasida islom dinini yoyish edi. Xalifalik davrida ilm-fan ancha ravnaq topdi. Dunyoga tanilgan bir qancha allomalarimiz yetishib chiqdi. Xalifalik zaiflashgandan soʻng shahar markazida yashagan aholi bilan arablar kelisholmay qoladi va shahar yonidagi unumdor yerlarga koʻchib kelib joylasha boshlaydi. Bu asosan X asr oʻrtalariga toʻgʻri keladi. Shu davrda Buxoro va Surxondaryo hududidan bir qancha arablar Poʻlatiga kelib oʻrnashadi. Baʼzi manbalarda Bu yerga arablar Amir Temur tomonidan bosib olingan arab shaharlardan (Suriya, Iroq, Shom va Bagʻdod) mohir usta va hunarmandlarni koʻchirib kelganligi haqida manbalar ham oʻchraydi. Xonliklar davrida ham arablar xususiy yerlarga ega boʻlgan va soliq toʻlamay yashagan, Chor Rossiyasi davrida ruslashtirish siyosati orqali bu yerda maktablarda arab tilida dars oʻtishni taqiqlab qoʻygan shu tufayli arab tilini bilish darajasi ancha pasayib ketgan.

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Poʻlati – arab qavmiga mansub boʻlgan aholi yashaydigan manzil. XX asr boshlarida bu qishloq aholisi 2,5 mingga yetar-yetmas edi, endilikda, bu maʼvoda 25 mingdan ortiq odam yashamoqda. Poʻlati qishlogʻidan X-XI asrlarda Muhammad ibn Ahmad al-Baladiy, Muhammad ibn Umar ibn Xorun al-Baladiy singari Sharq ilm-fanida oʻrin tutgan allomalar yashab, ijod qilganlar. Baladiylar – Poʻlatiylar toʻgʻrisida arab va Movarounnahr olimlari maʼlumot keltirganlar. Moʻjaz bir qishloqning oʻziga xos ilm-fan, madaniyat oʻchoqlaridan biriga aylanishi bejiz emas, albatta. Bu qishloq aholisining VIII asr boshlarida Buxoro shahrida oʻrnashuvi va X asr boshlariga kelib, Somoniylar tomonidan shahardan chiqarilishi oqibatida Koson hududiga kelib joylashishi davomida va keyingi asrlarda ham oldingi anʼanalarini saqlab qolganligi bilan chambarchars bogʻliq hol edi, desak oʻrinli boʻladi[4].

Poʻlati shaharchasi XX asr boshlarida ham Qashqadaryo vohasidagi yirik qishlolardan biri boʻlib kelgan. Oʻsha davrda Qashqadaryo okrugida aholisi soni 3 mingga yetgan birorta qishloq boʻlmagan. Jon soni 3 mingga yaqinlashib boradigan aholi manzillari asosan Qashqadaryoning quyi qismida, faqat bittasi Kitob tumanida mavjud boʻlgan. Masalan, Qovchin (Qarshi tumani) qishlogʻida 2860, Beshkentda 2698, Jeynovda 2518, Varganzada 2322, Maymanoqda 2225, Poʻlatida 2223, Dasht qishlogʻida 2221 va Pomuqda 2044 ta jon soni boʻlgan. Poʻlati qishlogʻi Qashqadaryo vohasidagi 1300 ga yaqin qishloqlar orasida aholi soni koʻrsatkichi boʻyicha 6-oʻrinda sanalgan[4].

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ POSTANOVLYeNIYe KABINYeTA MINISTROV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN 13.03.2009 g. N 68 O DOPOLNITYeLNIX MYeRAX PO SOVYeRShYeNSTVOVANIYu ADMINISTRATIVNO-TYeRRITORIALNOGO USTROYSTVA NASYeLYeNNIX PUNKTOV RYeSPUBLIKI UZBYeKISTAN
  2. ↑ Xarita varaqasi J-41-36[sayt ishlamaydi] Koson . Masshtab: 1:100 000. Hududning 1983-yildagi holati. 1986-yil nashri (ruscha)
  3. ↑ „Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 13-martdagi “Oʻzbekiston Respublikasi aholi punktlarining maʼmuriy-hududiy tuzilishini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi 68-son qarori (ruscha)“.
  4. ↑ 4,0 4,1 Poyon Ravshanov. Poʻlati tarixi (oʻzbek). Yangi nashr, 2019 – 376 bet. ISBN 978-9943-22-176-5. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Po%CA%BBloti?oldid=710392" dan olindi