Bugʻdoydoshlar: Versiyalar orasidagi farq

Bugʻdoydoshlar
Biologik klassifikatsiya
Olam:	Oʻsimlik;

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Bugʻdoydoshlar (gʻalladoshlar) (Poaceae yoki Gramineae) — bir urugʻ pallali oʻsimliklar oilasi. Bir yillik, ikki yillik yoki koʻp yillik oʻt, baʼzan buta yoki daraxtlardan tashkil topgan. Poyasi silindrsimon tik yoki yonboshlab koʻtarilib oʻsadi, boʻgʻimlarga boʻlingan, ichi gʻovak, shuning uchun u poxol yoki somon deb ham ataladi. Boʻyi 1 sm dan bir nechta 10 m gacha; baʼzilarining poyasi yogʻochlanib baland boʻlib oʻsadi (mas, bambukning boʻyi 40 m, diametri 30 sm gacha). Barglari oddiy, ipsimon, qalami, bandsiz, navbatlashib joylashgan, qinli. Poyaning bir qismi shu barg qini ichida joylashadi. Gullari ikki jinsli, baʼzan bir jinsli, mayda, koʻrimsiz, oddiy toʻpgullarga (boshoqchalarga) yigʻilgan; bular esa murakkab toʻpgullar, shingil, roʻvak va boshqa hosil qiladi. Boshoqchalari bitta yoki bir nechta, baʼzan koʻp gulli. Mevasi don, baʼzan danaksimon, yongʻoqsimon yoki rezavor. Urugʻining koʻp qismi kraxmalli endospermdan iborat. B.ning koʻpchiligi uzun ildiz poyali va popuk ildizli. B.ning 600 turkumi, 10000 turi maʼlum. Oʻzbekistonda 91 turkumi (270 turi) usadi. Kupincha B. uchta kenja oilachaga bulinadi. B. yer sharining hamma qismida keng tarqalgan, koʻpchilik turlari tropik mamlakatlarda uchraydi. B. qalin oʻtzorlar, pichanzorlar, oʻtloqlar, savanna, preriy va boshqa hosil qiladi. B.ga muhim madaniy don oʻsimliklaridan — bugʻdoy, sholi, makka, suli, arpa, javdar, tariq, oq joʻxori va boshqa (qarang Donli ekinlar) hamda shakarqamish kiradi, shuning uchun ham kishilar hayotida ularning ahamiyati katta. Yovvoyi holda oʻsuvchi — oqsoʻxta, raygras, bugʻdoyiq va boshqa koʻpchilik turlari qishloq xoʻjaligi hayvonlari uchun yemxashak (qarang Yem-xashak ekinlari) hisoblanadi.

B.ning baʼzi turlaridan texnik oʻsimlik sifatida foydalanib, ulardan kraxmal, spirt, qogʻoz, xushboʻy va yeyiladigan moy olinadi va qurilish materiallari, arqon, chutka va boshqa tayyorlashda foydalaniladi. Koʻpchilik turlari dorivor, baʼzilari manzarali. Kuchma qumlarni mustahkamlash uchun ekiladigan turlari ham bor. Baʼzilari begona oʻt.

Oʻktam Pratov.

Adabiyotlar

OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan.

Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin.
Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak.

-#YOʻNALTIRISH [[Bugʻdoydoshlar]]
+{{Taxobox
+| color = lightgreen
+| name = Bugʻdoydoshlar
+| image =
+| image_width = 240px
+| image_caption =
+| regnum = [[Oʻsimlik]]
+| divisio =
+| classis =
+| ordo =
+| familia =
+| subfamilia =
+| genus =
+| species =
+| binomial =
+| binomial_authority =
+}}
+[[Fayl:Grass in spring nature grass.jpg|thumb]]
+'''Bugʻdoydoshlar''' (gʻalladoshlar) ({{lang|la|Poaceae}} yoki {{lang|la|Gramineae}}) — [[bir pallali oʻsimliklar|bir urugʻ pallali oʻsimliklar]] [[oila (biologiya)|oila]]si. [[Bir yillik oʻsimliklar|Bir yillik]], ikki yillik yoki [[koʻp yillik oʻtlar|koʻp yillik oʻt]], baʼzan buta yoki [[daraxt]]lardan tashkil topgan. [[Poya]]si silindrsimon tik yoki yonboshlab koʻtarilib oʻsadi, boʻgʻimlarga boʻlingan, ichi gʻovak, shuning uchun u poxol yoki somon deb ham ataladi. Boʻyi 1 sm dan bir nechta 10 m gacha; baʼzilarining poyasi yogʻochlanib baland boʻlib oʻsadi (mas, [[bambuk]]ning boʻyi 40 m, diametri 30 sm gacha). [[Barg]]lari oddiy, ipsimon, qalami, bandsiz, navbatlashib joylashgan, qinli. Poyaning bir qismi shu barg qini ichida joylashadi. [[Gul]]lari ikki jinsli, baʼzan bir jinsli, mayda, koʻrimsiz, oddiy [[toʻpgul]]larga (boshoqchalarga) yigʻilgan; bular esa murakkab toʻpgullar, shingil, [[roʻvak]] va boshqa hosil qiladi. Boshoqchalari bitta yoki bir nechta, baʼzan koʻp gulli. Mevasi [[don (urugʻ)|don]], baʼzan danaksimon, yongʻoqsimon yoki rezavor. [[Urugʻ (oʻsimliklar)|Urugʻ]]ining koʻp qismi [[kraxmal]]li [[endosperm]]dan iborat. B.ning koʻpchiligi uzun [[ildizpoya|ildiz poya]]li va popuk ildizli. B.ning 600 [[turkum]]i, 10000 [[tur (biologiya)|tur]]i maʼlum. Oʻzbekistonda 91 turkumi (270 turi) usadi. Kupincha B. uchta kenja oilachaga bulinadi. B. yer sharining hamma qismida keng tarqalgan, koʻpchilik turlari tropik mamlakatlarda uchraydi. B. qalin [[oʻtzor]]lar, pichanzorlar, [[oʻtloq]]lar, [[savanna]], [[preriyalar|preriy]] va boshqa hosil qiladi. B.ga muhim madaniy don oʻsimliklaridan — [[bugʻdoy]], [[sholi]], makka, [[suli]], [[arpa]], [[javdar]], [[tariq]], [[oq joʻxori]] va boshqa (qarang [[Donli ekinlar]]) hamda [[shakarqamish]] kiradi, shuning uchun ham kishilar hayotida ularning ahamiyati katta. Yovvoyi holda oʻsuvchi — [[oqsoʻxta]], [[raygras]], [[bugʻdoyiq]] va boshqa koʻpchilik turlari qishloq xoʻjaligi hayvonlari uchun yemxashak (qarang [[Yem-xashak ekinlari]]) hisoblanadi.
+B.ning baʼzi turlaridan texnik oʻsimlik sifatida foydalanib, ulardan kraxmal, spirt, [[qogʻoz]], xushboʻy va yeyiladigan moy olinadi va qurilish materiallari, arqon, chutka va boshqa tayyorlashda foydalaniladi. Koʻpchilik turlari dorivor, baʼzilari manzarali. Kuchma qumlarni mustahkamlash uchun ekiladigan turlari ham bor. Baʼzilari [[Begona oʻtlar|begona oʻt]].
+Oʻktam Pratov.
+== Adabiyotlar ==
+* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
+{{OʻzME}}
+[[Turkum:Bir pallali oʻsimliklar]]
+[[Turkum:Bugʻdoydoshlar| ]]
+{{chala}}