Podagra
Подагра (қадимги юнонча сўз бўлиб – оёқ тузоғи; пжос туркумидан – оёқ ва ἄгра – овлаш) [1] – метаболик касаллик бўлиб, организмдаги турли шаклдаги урат кристалларининг, моноурат ёки сийдик кислотаси шаклида, ҳар хил тўқималарда чўкиши билан тавсифланган.
| Подагра | |
|---|---|
| КХК-10 | М10 |
| КХК-9 | 274.0 274.1 274.8 274.9 |
| ОМИМ | 138900 300323 |
| эМедиcине | эмерг/221 мед/924 мед/1112 опҳ/506 ортҳопед/124 радио/313 |
Ушбу ҳодиса сийдик кислотасининг тўпланишига ва унинг буйраклар томонидан чиқарилишининг пасайишига асосланади, бу эса қонда иккинчисининг концентрациясининг ошишига олиб келади (гиперурикемия).
Клиник жиҳатдан подагра такрорий ўткир артрит ва подагра тугунлари – тофи шаклланиши билан намоён бўлади. Буйракнинг шикастланиши ҳам артрит билан бирга подагранинг асосий клиник кўринишларидан биридир.
Кўпинча касаллик эркакларда учрайди, аммо сўнгги пайтларда аёллар орасида касалликнинг тарқалиши ортиб бормоқда. Даволаш учун касалликнинг патогенетик механизмига таъсир қилувчи препаратлар, шунингдек симптоматик даволаш учун препаратлар қўлланади.
Тарих

Подагра- қадим замонлардан бери маълум. Касалликнинг биринчи ҳужжатли далиллари қадимги Мисрдан маълум ва милоддан аввалги 2600 йилга тўғри келади. э. Улар бош бармоғининг подагра артритининг тавсифига асосланади [1] . Милоддан аввалги В асрда қадимги юнон табиби ва шифокори Гиппократ . э. ўзининг „Афоризмлари“ да подагра артритининг клиник белгиларини тасвирлаб берди, у ерда касаллик менопаузадан олдин амалдорлар ва аёлларда содир бўлмаслигини таъкидлади [2] . Рим файласуфи ва шифокори Аулус Корнелий Cелсус подагра ривожланиши ва спиртли ичимликларни истеъмол қилиш ва унга боғлиқ бўлган буйрак касалликлари ўртасидаги муносабатни тасвирлаб берди [3] . 150-йилда Гален таъкидлаганидек, подагра „нотўғрилик, бепарволик ва ирсият“ [4] туфайли юзага келади.
ХВИИ асрнинг охирида 30 йилдан ортиқ вақт давомида подагра билан оғриган инглиз клинисти Томас Сиденҳам уни алоҳида касаллик сифатида таснифлади ва ўзининг „Гут ҳақида рисола“ да подагра артритининг ўткир хуружининг клиник кўринишини жуда аниқ тасвирлаб берди. (лотинча: «Траcтатус де подагра эт ҳйдропе»). Унда у подаградаги оғриқ синдромини „оёқ-қўлни босиш билан боғлаш“ оғриғи билан солиштирди ва беморнинг ҳис-туйғуларини „баҳайбат ит тишларини бармоғига қазиб олгани“ билан таққосланганини тасвирлаб берди . 1679-йилда голланд олими Антони ван Леувенгук биринчи марта сийдик кислотаси кристалларининг микроскопик тузилишини тасвирлаб берди .
1848-йилда инглиз физиологи Алфред Баринг Гаррод (1819-1906) подагра билан оғриган беморнинг қонига туширилган ипдан фойдаланиб [5] ушбу касалликда қонда сийдик кислотаси миқдори кўпайиши фактини аниқлади ва тавсифлади.[5] .
Франсуз шифокори Жан Мартин Шарконинг биринчи илмий ишлари подагра соҳасига тегишли: „Подаграда хафтага зарари“ (франсузча: Лес алтéратионс дес cартилагес данс ла гоуите, 1858), „Подаграли одамларнинг ташқи қулоғидаги подагра конлари (топҳи)“ (Лес cонcрéтионс топҳаcéэс де л’ореилле эхтерне чез лес гоуттеух, 1860), „Буйраклардаги ўзгаришлар“ Лес алтéратионс ду реин чез лес гоуттеух, 1864), „Подагра ва қўрғошин билан заҳарланиш ҳақида“ (Лес раппорц де ла гоутте эт де л’интохиcатион сатурнине, 1864).
1899-йилда қўшма суюқликда урат кристаллари мавжудлиги гут артрити ҳужуми пайтида аниқланган. 1961-йилда Маккарти ва Олландер подагра яллиғланишининг бошланиши ва ривожланишида урат кристалларининг ролини аниқладилар [6] .
Эпидемиология
Гиперурикемия аҳолининг 4-12 фоизида аниқланади, Россия аҳолисининг 0,1 фоизи подаградан азият чекади [7] . АҚШ ва Европада аҳолининг 2 фоизи, 55-65 ёшдаги эркакларда 4-6 фоизи подаградан азият чекади.
Эркак ва аёл нисбати 7:1 дан 19:1 гача. Касалликнинг энг юқори даражаси эркакларда 40-50 ёшда, аёлларда 60 ёш ва ундан катталарда кузатилади. Менопаузадан олдин аёллар камдан-кам ҳолларда касал бўлиб қолишади, эҳтимол эстрогеннинг сийдик кислотаси чиқарилишига таъсири туфайли [7] .
Этиология
Баъзи одамларда подагранинг бошланиши ва ривожланишига ёрдам берадиган бир қатор хавф омиллари мавжуд.
Подагра ривожланишининг хавф омиллари орасида артериал гипертензия, гиперлипидемия, шунингдек:
- пурин асосларини кўпайтириш, масалан, кўп миқдорда қизил гўшт (айниқса, сакатат), баъзи балиқ турлари, какао, чой, шоколад, нўхат, ясмиқ, фруктоза, алкогол (айниқса, кўп гуанозин ва пиво ўз ичига олган пиво) истеъмол қилиш. ксантин – сийдик кислотасининг прекурсорлари);
- умумий катаболизм пайтида пурин нуклеотидлари сонининг кўпайиши (масалан, антитумор терапияси билан; отоиммüн касалликлари бўлган одамларда массив апоптоз);
- сийдикда сийдик кислотаси чиқарилишини инҳибе қилиш (масалан, буйрак этишмовчилигида);
- сийдик кислотаси синтезининг кучайиши, унинг танадан чиқарилишини камайтириш (масалан, спиртли ичимликларни суиистеъмол қилиш, шок ҳолатлари, глюкоза-6-фосфатаза этишмовчилиги билан гликогеноз);
- ирсий мойиллик (мероснинг табиати ҳали ҳам тўлиқ тушунилмаган).
Патогенези
Касаллик патогенезининг асоси қондаги сийдик кислотаси даражасининг ошиши ҳисобланади.
Аммо бу аломат касалликнинг синоними эмас, чунки гиперурикемия бошқа касалликларда (қон касалликлари, ўсмалар, буйрак касалликлари ва бошқалар) ҳам кузатилади. д.), жуда юқори жисмоний ортиқча юк ва ёғли овқатларни истеъмол қилиш.
Подагранинг келиб чиқиш элементлари 3 та бўлиб, булар:
- организмда сийдик кислотаси бирикмаларининг тўпланиши;
- бу бирикмаларнинг органлар ва тўқималарда чўкиши;
- бу лезёнларда яллиғланишнинг ўткир хуружларининг ривожланиши, подагра грануломалари ва подагра „бўғимлари“ – тофи, одатда бўғимлар атрофида шаклланиши.
Касалликнинг белгилари ва кечиши
Подагранинг тўлиқ табиий эволюцияси тўрт босқичдан ўтади:
- асемптоматик гиперурикемия;
- ўткир подагра артрити ;
- критиклараро давр;
- бўғимларда сурункали подагра конлари.
Нефролитиаз биринчидан ташқари ҳар қандай босқичда ривожланиши мумкин. Қон плазмасида ва сийдикда сийдик кислотасининг доимий юқори консентрацияси мавжуд; қаттиқ оғриқ ва иситма билан кечадиган моноартрит туридаги бўғимларнинг яллиғланиши; нефросклероз ва буйрак этишмовчилиги билан тугайдиган уролитиёз ва такрорий пиэлонефрит.
Диагностика
Подагра артритининг диагностикаси ревматик касалликларни ўрганиш бўйича учинчи халқаро симпозиумда қабул қилинган эпидемиологик диагностика мезонлари асосида ўрнатилиши мумкин, Ню-Ёрк, 1966 йил .
- Синовиал суюқликда сийдик кислотаси кристалларини кимёвий ёки микроскопик ёки тўқималарда уратнинг чўканиқлашиши билан.
2. Агар ушбу мезонлардан иккитаси ёки бир нечтаси бажарилса:
- бўғимларнинг оғриқли шишишининг камида иккита ҳужумини кузатиш (хуружлар, ҳеч бўлмаганда, дастлабки босқичларда, кучли оғриқ синдроми билан тўсатдан бошланиши керак; тўлиқ клиник ремиссия 1-2 ҳафта ичида содир бўлиши керак.);
- подагра хуружининг аниқ тарихи ва/ёки кузатилиши – бош бармоқнинг шикастланиши билан;
- клиник жиҳатдан тасдиқланган тофи; аниқ тарих ва / ёки колхицинга, яъни терапия бошланганидан кейин 48 соат ичида яллиғланишнинг об’эктив белгиларининг пасайиши.
Подагра диагностикаси мезонлари (ВОЗ 2000)
И. Буғим суюқлигида характерли кристалли уратларнинг мавжудлиги.
ИИ. Кимёвий ёки поларизация микроскопияси билан тасдиқланган кристалли уратларни ўз ичига олган тофусларнинг мавжудлиги.
ИИИ. Қуйидаги 12 хусусиятдан камида 6 тасининг мавжудлиги:
- тарихда бир нечта ўткир артрит хуружи;
- биринчи кунида аллақачон бўғимнинг максимал яллиғланиши;
- артритнинг моноартикуляр табиати;
- таъсирланган бўғим устидаги терининг гиперемияси;
- И метатарсофалангеал бўғимда локализация қилинган шиш ёки оғриқ;
- оёқ камарининг бўғимларига бир томонлама зарар этказиш;
- тофига ўхшаш нодуллар;
- гиперурикемия;
- И метатарсофалангеал бўғимнинг бир томонлама лезёни;
- таъсирланган қўшимчанинг ассиметрик шишиши;
- эрозиясиз субкортикал кистларнинг рентгенограммаларида аниқлаш;
- қўшма суюқликда флоранинг этишмаслиги.
Энг ишончли белгилар – ўткир ёки камроқ тез-тез ўткир давридан кейинги артрит, синовиал суюқликда кристалли уратларнинг аниқланиши ва тасдиқланган тофи мавжудлиги. Урат кристаллари тахминан 10 микрон узунликдаги синган ёки юмалоқ учлари бўлган таёқчалар ёки ингичка игналар шаклида бўлади. Синовиал суюқликдаги урат микрокристаллари ҳам эркин, ҳам нейтрофилларда топилади.
Дифференсиал диагностика
Подагра сепсис билан ажралиб туради, у билан параллел равишда юзага келиши мумкин бўлган бошқа микрокристалли артрит (кристал билан боғлиқ синовит, биринчи навбатда хондрокалсиноз билан (биринчи навбатда, калций пирофосфатнинг чўкиши билан – айниқса кексаларда); реактив, псориатик ва артрит . .
Даволаш
Биринчи марта аниқланган ёки касалликнинг кучайиши даврида подагра билан оғриган беморлар вилоят ёки шаҳар шифохоналарининг ихтисослаштирилган ревматология бўлимларида стационар даволанади. Гут билан оғриган беморлар касалликнинг ремиссия даврида, тегишли терапияни тайинлаш шарти билан, туман клиникаларида яшаш жойида ревматолог, нефролог назорати остида бўлиши мумкин. Касалхонада даволашнинг тахминий давомийлиги (ихтисослаштирилган ревматология бўлимлари) 7-14 кун, адекват самарали терапияни танлаш, касалликнинг клиник ва лаборатория белгиларини яхшилаш шарти билан.
Подаграни даволаш қуйидагиларни ўз ичига олади:
- иложи бўлса, ўткир ҳужумни тезда ва эҳтиёткорлик билан бартараф этиш;
- ўткир гут артритининг такрорланишининг олдини олиш;
- бўғимларда, буйракларда ва бошқа тўқималарда моносубституцияланган натрий урат кристалларининг чўкиши натижасида келиб чиққан касалликнинг асоратини олдини олиш ёки регрессия қилиш;
- семизлик, ҳипертриглисеридемия ёки гипертония каби боғлиқ семптомларıн олдини олиш ёки регрессия;
- сийдик кислотаси буйрак тошлари шаклланишининг олдини олиш.
Подагранинг ўткир хуружини даволаш
Ўткир подагра артритида яллиғланишга қарши даволаш амалга оширилади.
Энг кўп ишлатиладиган колхисиндир . Оғиз орқали юбориш учун, одатда, ҳар соатда 0,5 мг ёки ҳар 2 соатда 1 мг дозада буюрилади ва даволаш қуйидагиларга қадар давом эттирилади: 1) беморнинг аҳволи энгиллашгунча; 2) ошқозон-ичак трактидан ножўя реакциялар бўлмайди ёки 3) таъсир кўрсатмаслик фонида препаратнинг умумий дозаси 6 мг га этмайди. Агар даволаниш семптомлар пайдо бўлганидан кейин дарҳол бошланган бўлса, колхисин энг самарали ҳисобланади. Даволашнинг дастлабки 12 соатида беморларнинг 75% дан кўпроғида ҳолат сезиларли даражада яхшиланади. Бироқ, беморларнинг 80% да препарат ошқозон-ичак трактидан салбий реакцияларни келтириб чиқаради, бу клиник яхшиланишдан олдин ёки у билан бир вақтда содир бўлиши мумкин. Оғиз орқали қабул қилинганда, колхициннинг максимал плазма даражасига тахминан 2 соатдан кейин эришилади, шунинг учун уни ҳар 2 соатда 1,0 мг дозада қўллаш терапевтик таъсирнинг намоён бўлишидан олдин токсик дозани тўплаш эҳтимоли камроқ деб тахмин қилиш мумкин. . Бироқ, терапевтик таъсир плазмадаги эмас, балки лейкоцитлардаги колхицин даражасига боғлиқ бўлгани сабабли, даволаш режимининг самарадорлиги қўшимча баҳолашни талаб қилади.
Колхицинни томир ичига юбориш билан ошқозон-ичак трактидан ножўя таъсирлар юзага келмайди ва беморнинг аҳволи тезроқ яхшиланади. Бир марталик инъэкциядан сўнг, лейкоцитларда препаратнинг даражаси ошади, 24 соат давомида доимий бўлиб қолади ва ҳатто 10 кундан кейин ҳам аниқланиши мумкин. Вена ичига 2 мг ни бошланғич доза сифатида юбориш керак, кейин керак бўлганда 1 мг дан 6 соатлик интервал билан икки марта такрорий юбориш керак. Колхисинни томир ичига юборишда алоҳида эҳтиёт чораларини кўриш керак. Бу тирнаш хусусияти берувчи таъсирга эга ва агар у томирни ўраб турган тўқималарга кирса, кучли оғриқ ва некрозга олиб келиши мумкин. Шуни эсда тутиш керакки, томир ичига юбориш усули эҳтиёт бўлишни талаб қилади ва препарат 5-10 ҳажмдаги оддий шўр сувда суюлтирилиши ва инфузионни камида 5 дақиқа давом эттириш керак. Оғиз орқали ва парентерал равишда колхицин суяк илиги фаолиятини сусайтиради ва алопесия, жигар ҳужайралари этишмовчилиги, руҳий тушкунлик, конвулсиялар, кўтарилган фалаж, нафас олиш депрессияси ва ўлимга олиб келиши мумкин. Жигар, суяк илиги ёки буйрак касалликлари билан оғриган беморларда ва колхициннинг сақловчи дозаларини қабул қиладиган беморларда токсик таъсир кўпроқ учрайди. Барча ҳолатларда препаратнинг дозасини камайтириш керак. Нейтропения билан оғриган беморларга берилмаслиги керак.
Ўткир подагра артритида бошқа яллиғланишга қарши дорилар ҳам самарали бўлади, жумладан индометазин, фенилбутазон, напроксен, эторикоксиб ва бошқалар.
Индометазинни 75 мг дозада оғиз орқали юбориш мумкин, шундан сўнг ҳар 6 соатда бемор 50 мг ни қабул қилиши керак; ушбу дозалар билан даволаш семптомлар йўқолганидан кейинги кун давом этади, сўнгра доз ҳар 8 соатда 50 мг га (уч марта) ва ҳар 8 соатда 25 мг га (шунингдек, уч марта) камаяди. Индометазиннинг ножўя таъсири ошқозон-ичак трактининг бузилиши, организмдаги натрийни ушлаб туриши ва марказий асаб тизимининг аломатларини ўз ичига олади. Ушбу дозалар беморларнинг 60% гача ножўя таъсирларни келтириб чиқариши мумкин бўлса-да, индометазин одатда колхицинга қараганда яхшироқ муҳосаба қилинади ва эҳтимол ўткир подагра артритида танланган дори ҳисобланади. Гутнинг ўткир ҳужумида сийдик кислотаси ва аллопуринолнинг чиқарилишини рағбатлантирадиган дорилар самарасиздир. Ўткир подаграда, айниқса, колхицин ва стероид бўлмаган яллиғланишга қарши препаратлар контрендикедир ёки самарасиз бўлса, глюкокортикоидларни тизимли ёки маҳаллий (яъни, бўғим ичига) юбориш фойдали бўлади. Тизимли қабул қилиш учун, оғиз орқали ёки томир ичига, ўртача дозаларни бир неча кун давомида қўллаш керак, чунки глюкокортикоидларнинг концентрацияси тез пасаяди ва уларнинг таъсири тўхтайди. Узоқ муддатли таъсир қилувчи стероид препаратни (масалан, триамсинолон гексасетонид 15–30 мг дозада) бўғим ичига юбориш моноартрит ёки бурсит хуружини 24-36 соат ичида тўхтатиши мумкин. Ушбу даволаш, айниқса, стандарт дозалаш режимидан фойдаланиш мумкин бўлмаганда фойдалидир.
Манбалар
- ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намедЛанcет2010 - ↑ „архив нусхаси“. 2010-йил 7-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-май.
- ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“. - ↑ Зилва Дж. Ф., Пэннелл П. Р.. Клиническая химия в диагностике и лечении. М.: Медицина, 1988. ИСБН 5-225-00220-Х.
- ↑ 5,0 5,1 Гаррод А. Б.. Тҳе натуре анд треатмент оф гоут анд рҳеуматиc гоут. Лондон: Wалтон анд Маберлй, 1859.
- ↑ МcCартҳй Д. Ж., Ҳолландер Ж. Л. Идентифиcатион оф урате cрйсталс ин гоутй сйновиал флуид. // Анналс оф Интернал Медиcине. – 1961. – Вол. 54. – П. 452.
- ↑ 7,0 7,1 Под ред. С.Л. Насонова. Клинические рекомендации. Ревматология. ГЭОТАР-Медиа, 2008 — 112—119-бет. ИСБН 978-5-9704-0698-4.
Ҳаволалар
- Урик кислотаси бошга урилади Архивная копия // Дунё бўйлаб