Подгорица аэропорти (Аеродром Подгорица, албанча: Аэропорти и Подгориcëс, cнр) (ИАТА: ТГД, ИCАО: ЛЙПГ) – Черногория пойтахти Подгорица шаҳри ва унинг атрофидаги ҳудудга хизмат кўрсатувчи халқаро аэропорт. Тиват аэропорти билан биргаликда мамлакатнинг икки халқаро аэропортидан бири. Иккала аэропортга ҳам давлатга тегишли Аирпорц оф Монтенегро (Аеродроми Црне Горе / Аэродроми Cрне Горе) компанияси эгалик қилади.

Подгорица аэропорти
Аэродром Подгориcа
Аэропорти и Подгориcëс
Аеродром Подгорица
ИАТА коди: ТГД – ИCАО коди: ЛЙПГ
Қисқача баён
Аэропорт тури Фуқаролик
Эгаси Черногория ҳукумати
Оператор Аирпорц оф Монтенегро
Хизмат доираси Подгорица
Жойлашуви Голубовcи, Черногория
Ҳаво йўли тугуни Аир Монтенегро
Денгиз сатҳидан баландлиги 141 фт / 43[1] м
Координаталари 42°21′34″Н 19°15′07″Э / 42.35944°Н 19.25194°Э / 42.35944; 19.25194
Вебсайти монтенегроаирпорц.cом
Харита
TGD (Chernogoriya)
ТГД
Аэропортнинг Черногория харитасидаги жойлашуви
Учиш/қўниш йўлаклари
Узунлиги Юзаси
фт м
18/36 8,202 2,500 Асфалт
Йўловчилар сони 1,757,522
Манба: Аирпорц оф Монтенегро

Аэропорт Подгорица шаҳар ҳудудидан 5 км (3 ми) жанубда ва Скадар кўлидан 8 км (5 ми) ғарбда, Зета текислигида, Зета муниципалитетининг Голубовcи шаҳарчаси маъмурий чегараларида жойлашган. Мамлакатнинг миллий флагман авиакомпанияси Аир Монтенегро ушбу аэропортда жойлашган.

Тарихи

Подгорицада фуқаролик авиацияси тарихи Ćэмовско полжедаги ўтли учиш-қўниш йўлагига Аэропут Потез 29/2 биплани қўнган 1928-йил 29-майдан бошланади. Бу парвоз Белградда бошланиб, Скопе, Подгорица, Мостар аэропорти ва Сараево орқали амалга оширилган экспериментал айланма йўлнинг иккинчи босқичи бўлиб, жанубий Югославия қироллигида мунтазам авиақатнов имкониятларини ўрганиш мақсадида амалга оширилган[2].

1930-йил 5-майда Белград – Сараево – Подгорица йўналишида йўловчиларни ташиган Аэропут Фарман Ф.300 Стара Вароš яқинидаги аэродромга қўнди, бу Подгорицадаги йўловчи авиақатновларининг бошланиш санаси ҳисобланади.

Иккинчи жаҳон уруши даврида Подгорица аэродроми Ўқ кучлари томонидан ишғол қилинади, натижада 1943- ва 1944-йилларда Иттифоқчиларнинг ҳалокатли бомбардимонлари учун нишонга айланган.

Аэропортда мунтазам йўловчи рейслари 1946-йил 8-апрелда Подгорица – Белград йўналиши бўйича ҳафтада уч марта парвозлар билан бошланди. Хизмат ЖАТ томонидан йўловчилар учун мослаштирилган Дуглас C-47 самолётларидан фойдаланган ҳолда амалга оширилган. 1957-йил апрел ойида ЖАТ Сараево орқали Белградга мунтазам юк рейсларини амалга ошира бошлади. Аэропортнинг жойлашуви янада кенгайиш учун чекловчи омил бўлди, натижада Подгорица шаҳар ҳудудидан жанубда ва узоқроқда янги аэропорт қуриш тўғрисида қарор қабул қилинди.

Подгорица аэропорти ҳозирги жойида 1961-йилдан бери фаолият кўрсатиб келаётган бўлиб, Подгорица авиабазаси билан 2,500 м × 45 м (8,202 фт × 148 фт) асфалт учиш-қўниш йўлагини бўлишади, эски аэропорт эса умумий авиацияга берилган[2]. 1977-йилда аэропорт иншоотлари сезиларли даражада кенгайтирилди.

1996-йил Подгорица аэропорти авиапаркида биттагина Фоккер Ф28 самолёти бўлган Монтенегро Аирлинес авиакомпаниясининг базасига айланди.

Подгорица авиабазаси обектлари яқинлиги туфайли аэропортнинг йўловчи терминали 1999-йилда НАТОнинг Югославияни бомбардимон қилиши пайтида кичик зарар кўрган.

1961-йилда қурилганидан 2003-йилгача Подгорица аэропорти Белграднинг ЖАТ Аирwайс компанияси томонидан эгалик қилинади ва бошқарилади. Авиакомпания Подгорица аэропортини ўзининг Белград марказига фидер сифатида бошқарган, Подгорица – Белград рейслари йўловчи ташишнинг катта қисмини ташкил қилади. Ушбу амалиёт, асосан, 2003-йил 23-апрелда бўлиб ўтган аэропорт эгалик ҳуқуқини Аирпорц оф Монтенегро давлат компаниясига ўтказиш билан якунланди.

2006-йилда аэропорт обектлари тубдан модернизация қилинди, жумладан, янги йўловчи терминали биноси, перронни кенгайтириш, такси йўллари тизимини капитал таъмирлаш ва аэродром ёритиш тизими янгиланди.

Инфратузилмаси

Терминаллари

Подгорица аэропортида 2006-йил 14-майдан бери фойдаланиб келинаётган ягона йўловчи терминал биноси бор. 5,500 м2 (59,000 кв фт) майдонни эгаллаган бир қаватли бино қуйидагиларни ўз ичига олади:

  • 8 та рўйхатга олиш столи;
  • 2 та учиб кетиш йўлаги (2 бортга чиқиш чипталарини текшириш пункти, кейин 2 та чегара назорати ва 2 та хавфсизлик назорати пункти);

8 та чиқиш дарвозаси; 2 та кириш дарвозаси; 6 та учиб келиш чегара назорат пункти; 2 та юк ташиш конвеери.

Йўловчилар одатда дарвоза ва самолёт ўртасида юради, аэропорт автобуслари эса асосан ёзги тирбандлик ёки кучли ёмғир пайтида фойдаланилади. Кўчма зинапоялар йўловчиларни чиқариш ва тушириш учун ишлатилади, чунки терминал биносида телетраплар мавжуд эмас. Эски терминал биноси маъмурий мақсадларда фойдаланиш учун ўзгартирилди ва йўловчилар кириши мумкин эмас. Аэропортда 300 та машинага мўлжалланган, умумий фойдаланиш мумкин бўлган автотураргоҳ мавжуд. Терминал йилига бир миллион йўловчига хизмат кўрсатишга мўлжалланган бўлиб, 2017-йилдан бери сиғимдан ташқари ишламоқда, ёзги тирбандлик даврида эса ҳаддан ташқари гавжум.

Учиш-қўниш йўлаги

Подгорица аэропортида шимол/жанубга мослашганлиги туфайли 18/36 деб белгиланган ягона учиш-қўниш йўлаги мавжуд. Учиш-қўниш йўлаги узунлиги 2,500 метр (8,200 фт) ва кенглиги 45 метр (148 фт) бўлиб, учиш-қўниш йўлагининг бутун узунлиги учун параллел такси йўли мавжуд.

Аэропорт ИCАО таснифи бўйича 4Э ИЛС Cат И тоифасига эга, бироқ ИЛС бўйича қўниш фақат 36-йўналишли учиш-қўниш йўлагида мумкин; 18-йўналишдаги шимолдан ёндашув эса фақат визуал тарзда, фақат идеал ВМC (кўриниш шароитлари яхши бўлган) ҳолатида амалга оширилади, чунки шимолда Динара тоғлиги яқинида жойлашган. Стандарт 36-йўналишли ёндашув вақтида йўловчи самолётлари учиш-қўниш йўлагига мосланиш учун Скадар кўли юзасидан 530 метр (1,740 фт) баландликда ҳайратланарли 200° ўнг бурилишни бажаради.

Ҳарбий мақсадда фойдаланилиши

1999-йилда НАТОнинг Югославияни бомбардимон қилганидан кейин Подгорица аэропортига этказилган зарар.

Подгорица аэропорти Черногория ҳарбий-ҳаво кучларининг Подгорица авиабазаси билан учиш-қўниш йўлагини бўлишади. Ҳарбий обектларга тегишли ва қўшни перрондан ташқари, Шипчаник мажмуаси – шу номдаги тепаликка туннел қилинган ер ости самолётлари бошпанаси, шунингдек мажмуани асосий учиш-қўниш йўлаги билан боғлайдиган 6-километр-лонг (20,000 фт) узунликдаги такси йўли киради. Фавқулодда вазиятда бошпанада сақланган самолётлар такси йўлининг кенгроқ, шимолий қисмидан фойдаланиб урилиши мумкин. Черногория ҳарбий-ҳаво кучлари стационар қанотли самолётларни ишлатмаганлиги сабабли, бутун Шипчаник комплекси 2000-йилларнинг бошларида фойдаланишдан чиқарилди ва фуқаролик мақсадларида фойдаланадиганга айлантирилди.

Авиабаза обектлари НАТОнинг Югославияни тез-тез бомбардимон қилиш нишонига айланган. Ҳарбий техника ва инфратузилма жиддий зарар кўрган бўлса-да, аэропорт терминали ва учиш-қўниш йўлаги нишонга олинмаган.

1999-йил 9-декабрда аэропорт Югославия армияси ва Черногория хавфсизлик кучлари ўртасидаги кескин қарама-қаршилик жойи бўлиб, Черногория ва федерал ҳукумат ўртасидаги аэропорт устидан назорат учун кураш авжига чиққан[3].

Авиакомпаниялар ва йўналишлар

Қуйидаги авиакомпаниялар Подгорица аэропортидан мунтазам ва мавсумий рейсларни амалга оширади[4]:

Авиакомпания Манзиллар Манбалар
Аэгеан Аирлинес Мавсумий: Афина[5] [6][7]
Аир Астана Мавсумий: Олмаота, Остона
Аир Монтенегро Белград, Франкфурт, Истанбул[8], SloveniyaЛюбляна, Рим–Фиумичино[9], ShveysariyaСюрих[10]
Мавсумий: Боку[11], ChexiyaБрно[12], FransiyaЛион[13], FransiyaНант[13], Париж–Шарл де Голл[14], Прага[11]
Мавсумий чартер: SlovakiyaБратислава[15], DaniyaКопенгаген, SlovakiyaКошице, FransiyaЛилл[12], TurkiyaМерсин, Тбилиси, Ереван
[16][17]
Аир Сербиа Белград [18][19]
Аустриан Аирлинес Вена [4][20]
Энтер Аир Мавсумий чартер: PolshaПознан [21]
Флй Кҳива Мавсумий: Тошкент [22]
ФлйОне Мавсумий чартер: Ереван [23] -->
Ибериа Мавсумий чартер: Мадрид [24]
ЛОТ Полиш Аирлинес Варшава–Шопен[25]
Пегасус Аирлинес Анқара, Измир [26][27]
Петролеум Аир Сервиcес Мавсумий чартер: Қоҳира [28]
Рянаир Birlashgan QirollikЛондон–Станстед
Мавсумий: GermaniyaБерлин, PolshaГнаск[29], PolshaКраков, PolshaWроcłаw
[30], BelgiyaШарлеруа[31]
Смартwингс, Chexiya bayrogʻi Чехия Мавсумий чартер: PolshaГнаск, PolshaКатовица [32]
Трансавиа Франcе Мавсумий: FransiyaПариж–Орлй[33]
Туркиш Аирлинес Истанбул [34]
Wизз Аир Будапешт, GermaniyaДортмунд, GermaniyaМемминген, Милан–Малпенса
Мавсумий: PolshaКатовица, Лондон–Гатвик, Вена, Варшава–Шопен
[35]

Статистикаси

Йўловчилар оқими

Йўловчилар сони бўйича статистикаси
Йиллар Йўловчилар сони Ўзгариши, %да
2004 327 616 8%
2005 319 665 Decrease2%
2006 400 040 25%
2007 465 234 16%
2008 544 907 17%
2009 455 642 Decrease16%
2010 661 575 45%
2011 619 676 Decrease6%
2012 639 354 3%
2013 690 009 8%
2014 701 594 2%
2015 748 905 7%
2016 872 655 17%
2017 1 054 276 21%
2018 1 208 527 15%
2019 1 297 367 7%
2020 343 187 Decrease74%
2021 652 683 90%
2022 1 266 893 94%
2023 1 657 522 31%
2024 1 757 522 6%

Йўналишлар частотаси

Подгорица аэропортидаги йўналишлар частотаси
Шаҳар Аэропорт Ҳафталик парвозлар сони
(2024/2025 қиш мавсуми)
Авиакомпаниялар
Serbiya Белград Белград аэропорти 35 Аир Сербиа, Аир Монтенегро
Turkiya Истанбул Истанбул аэропорти, Сабиҳа Гўкчен аэропорти 26 Туркиш Аирлинес, Аир Монтенегро
Avstriya Вена Вена аэропорти 7 Аустриан Аирлинес
Polsha Варшава Варшава Шопен аэропорти 5 ЛОТ Полиш Аирлинес, Аир Монтенегро
Birlashgan Qirollik Лондон Лондон Станстед аэропорти 4 Рянаир
Sloveniya Любляна Любляна аэропорти 3 Аир Монтенегро
Turkiya Измир Измир Аднан Мендерес аэропорти 3 Пегасус Аирлинес
Italiya Милан Милан Малпенса аэропорти 3 Wизз Аир
Germaniya Франкфуртмайн Франкфурт аэропорти 2 Аир Монтенегро
Germaniya Дортмунд Дортмунд аэропорти 2 Wизз Аир
Turkiya Анқара Анқара Эсенбоға аэропорти 2 Пегасус Аирлинес
Germaniya Мемминген Мемминген аэропорти 2 Wизз Аир
Italiya Рим Рим Фиумичино аэропорти 2 Аир Монтенегро

Энг гавжум йўналишлар

Подгорица аэропортидан энг гавжум йўналишлар (2023)
Ўрни Аэропорт Йўловчилар сони, 2023
1  Сербиа, Никола Тесла номидаги халқаро аэропорт 314 226
2  Туркей, Истанбул аэропорти 214 505
3  Аустриа, Вена халқаро аэропорти 176 327
4  Поланд, Варшава Шопен аэропорти 79 655
5  Унитед Кингдом, Лондон Станстед аэропорти 56 932
Манба: эc.эуропа.эу

Ер усти транспорти

Подгорица аэропортига Подгорица–Бар автомагистрали (Э65/Э80) орқали кириш мумкин. Аэропорт йўловчи терминалини Подгорица шаҳри билан боғлайдиган автомагистралнинг 8 километр (5.0 ми) узунликдаги қисми икки йўналишли автомобил йўли ҳисобланади ва шаҳарнинг марказидан аэропортгача автомобил билан бориш одатда 15 дақиқадан кам вақт олади. 2006-йилда Созина туннелининг ва 2021-йилда Жанубий Подгорица айланма йўлининг қурилиши аэропорт билан Черногория соҳил минтақаси ўртасидаги йўл вақтини сезиларли даражада қисқартирди.

Аэропортга темир йўл орқали ҳам етиб бориш мумкин – Белград–Бар темир йўл линиясидаги Аэродром бекати орқали. Бироқ, бу бекат йўловчи терминалидан 1.2 километр (0.75 ми) узоқликда жойлашганлиги ва поездлар жадвалидаги тартибсизлик сабабли марказий Подгорицага трансфер учун қулай вариант ҳисобланмайди.

Бахциз ҳодисалар ва фалокатлар

  • 1973-йил 11-сентябр куни ЖАТ Аирwайс авиакомпаниясининг 769-рейси (Суд Авиатион СЕ-210 Cаравелле 6-Н самолёти) Подгорица аэропортига йўл олган ва Подгорицанинг шимолида жойлашган Маганик тоғидаги Бабин Зуб чўққисига урилган. Самолёт бортида бўлган 41 киши ҳалок бўлган[манба керак].
  • 2005-йил 25-январ куни Монтенегро Аирлинес авиакомпаниясининг Фоккер 100 самолёти (ЙУ-АОМ) қорли кечада қўниш вақтида учиш-қўниш йўлагидан чиқиб кетганидан сўнг олд шассиси букилиб тушган. Самолёт тахминан 700 метр (2,300 фт) сирғалиб, қўнганидан 1,180 метр (3,870 фт) ўтиб тўхтаган. Учувчи, иккинчи учувчи ва икки йўловчи енгил тан жароҳати олган. Ушбу кечада бошқа авиакомпаниялар муздан тозалаш технологиясининг етарли эмаслиги сабабли рейсларини бекор қилган, бироқ Монтенегро Аирлинес парвозни амалга оширган – натижада баъзи йўловчилар авиакомпанияни судга берган[манба керак].
  • 2008-йил 7-январ, соат тахминан 21:30 да Монтенегро Аирлинес авиакомпаниясининг Фоккер 100 самолёти (4О-АОК) Подгорица аэропортига қўнганида енгил шикаст олган. Самолётнинг текшируви вақтида дум қисмида ўқ изи аниқланган. Самолёт бортида 20 йўловчи бўлган, ҳеч бири жароҳат олмаган. Ўқнинг Православ Рождество байрами давомида нишонлаш пайтида отилган бўлиши эҳтимол қилинади[манба керак].

Манбалар

  1. ↑ „Аирпорт ПОДГОРИCА“. 2017-йил 15-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 22-июн.
  2. ↑ 2,0 2,1 „Ҳисторй оф Подгориcа Аирпорт“. 27 Новембер 2024.
  3. ↑ „Армед Югослав Троопс Таке Овер Монтенегро'с Маин Аирпорт“ (1999-йил 9-декабр).
  4. ↑ 4,0 4,1 „Ред летенжа и сезонски летови“ (cнр). 2022-йил 11-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 11-декабр.
  5. ↑ Лиу, Жим „Аэгеан Аирлинес НС23 Интернатионал Сервиcе Упдате – 25СЕП22“ (эн-cа). Аэророутес.cом (2022-йил 26-сентябр). Қаралди: 2025-йил 2-январ.
  6. ↑ „Аэгеан то эхпанд ЭХ-ЙУ оператионс, адд тҳреэ неw роутес“. эхюавиатион.cом (2022-йил 15-феврал). Қаралди: 2022-йил 15-феврал.
  7. ↑ „Аэгеан то эхит Подгориcа овер wинтер, боост Загреб анд Белграде“. эхюавиатион.cом (2024-йил 23-август). Қаралди: 2024-йил 23-август.
  8. ↑ „Аир Монтенегро то лаунч неw роуте“. ЭХ-ЙУ Авиатион Неwс (2022-йил 25-май).
  9. ↑ „Аир Монтенегро то лаунч неw Подгориcа сервиcе“. ЭХ-ЙУ Авиатион Неwс (2023-йил 6-октябр).
  10. ↑ „Аир Монтенегро то адд тwо море роутес“. ЭХ-ЙУ Авиатион Неwс (2022-йил 4-феврал).
  11. ↑ 11,0 11,1 Лиу, Жим. „Аир Монтенегро НС25 Нетwорк Аддитионс“ (эн-CА). АэроРоутес (2025-йил 10-январ). Қаралди: 2025-йил 10-январ.
  12. ↑ 12,0 12,1 „Аир Монтенегро НС25 Нетwорк Аддитионс – 04МАЙ25“. Аэророутес. Қаралди: 2025-йил 8-май.
  13. ↑ 13,0 13,1 „Аир Монтенегро то лаунч тҳреэ неw роутес“. ЭХ-ЙУ Авиатион Неwс (2022-йил 1-феврал).
  14. ↑ „Аир Монтенегро Суммер 2022 Нетwорк Аддитионс“. Аэророутес.
  15. ↑ „Аир Монтенегро аддс тwо неw роутес“. ЭХ-ЙУ Авиатион Неwс (2022-йил 5-декабр). Қаралди: 2022-йил 11-декабр.
  16. ↑ „Дестинатионс“. Аир Монтенегро.
  17. ↑ „Дестинаcиже“.
  18. ↑ „Флигҳт Счедуле“.
  19. ↑ ҳттпс://www.аэророутес.cом/энг/240131-журоcодешаре
  20. ↑ „Аустриан НW24 Эуропе Фреқуэнcй Чангес – 26МАЙ24“. Аэророутес.
  21. ↑ „ПРВИ ОБЖАВЛЖУЖЕМО-НАЖАВЕ: Энтер отвара летове за Подгориcу“.
  22. ↑ „Узбекистан’с Флй Кҳива то энтер ЭХ-ЙУ маркет“ (2025-йил 14-июн).
  23. ↑ „ПРВИ ОБЖАВЛЖУЖЕМО – НАЖАВЕ: ФлйОне лети за Тиват и Подгориcу“.
  24. ↑ „Дестинаcиже“.
  25. ↑ „ЛОТ счедулес Подгориcа флигҳц фор мост оф wинтер“. эхюавиатион.cом (2023-йил 28-август). Қаралди: 2023-йил 28-август.
  26. ↑ „Пегасус Аирлинес счедулес Подгориcа лаунч“ (2023-йил 3-июл).
  27. ↑ „Пегасус Аирлинес ин мажор ЭХ-ЙУ эхпансион, аддс неw роутес“ (2023-йил 25-декабр).
  28. ↑ „Дестинаcиже“.
  29. ↑ Лиу, Жим „Рянаир НС23 Нетwорк Аддитионс Суммарй – 26МАР23“ (эн). Аэророутес.cом (2023-йил 30-март). Қаралди: 2025-йил 30-март.
  30. ↑ "Подгориcа, Монтенегро" (эн). ОАГ Флигҳт Гуиде Wорлдwиде (Лутон, Унитед Кингдом: ОАГ Авиатион Wорлдwиде Лимитед) 25 (2): 866. Аугуст 2023. ИССН 1466-8718. 
  31. ↑ [1] ЭХ-ЙУ Авиатион Неwс: Рянаир то энд алл бут оне Подгориcа роуте овер wинтер. 26 Жулй 2024. Ретриэвед 15 Жуне 2025.
  32. ↑ „Смартwингс то cомменcе Монтенегро оператионс“ (2024-йил 26-март).
  33. ↑ „Трансавиа Франcе то рун сеасонал Лжублжана, Подгориcа флигҳц“ (2022-йил 31-август). Қаралди: 2022-йил 11-декабр.
  34. ↑ „Туркиш Аирлинес Инcреасес Подгориcа Сервиcе ин НW23“.
  35. ↑ „WИЗЗ – Дреам море. Ливе море. Бе море“.

Ҳаволалар

Викиомборда „Подгориcа Аирпорт“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.