Podiatriya
Подиатрия (шунингдек подиатрик тиббиёт ва жарроҳлик деб ҳам аталади) — тиббиётнинг оёқ панжаси, тўпиқ ва оёқнинг пастки қисми касалликларини ўрганиш, уларга ташхис қўйиш ҳамда уларни даволашга бағишланган тармоғидир. Ушбу соҳа мутахассиси подиатр деб аталади[1].
|
Файл:Др Камран Жамшидиниа Перформинг Бунион Сургерй.жпг Тикловчи жарроҳлик амалиётини бажараётган подиатр жарроҳ | |
| Касб | |
|---|---|
| Ном |
|
Фаолият соҳалари |
Тиббиёт, спорт тиббиёти, ортопедия, пластик жарроҳлик, эндокринология, ортопедик жарроҳлик, дерматология, радиология, биомеханика, ревматология, неврология |
| Таʻриф | |
| Малака | Тиббиёт соҳасидаги чуқур билим, жарроҳлик кўникмалари, ахлоқ, танқидий фикрлаш, таҳлил қилиш кўникмалари, касбий маҳорат, бошқарув ҳамда мулоқот кўникмалари |
Талаб этилувчи та'лим |
Подиатрия тиббиёти доктори |
Меҳнат соҳалари |
шифохоналар, хусусий клиникалар |
АҚШдаги подиатрия тиббиёт мактаблари ўқув дастури оёқнинг пастки қисми анатомияси, умумий инсон анатомияси, физиология, умумий тиббиёт, жисмоний ҳолатни баҳолаш, биокимё, нейробиология, патофизиология, генетика ва эмбриология, микробиология, гистология, фармакология, аёллар саломатлиги, жисмоний реабилитация, спорт тиббиёти, илмий тадқиқот, ахлоқ ва ҳуқуқшунослик, биомеханика, ортопедик жарроҳлик, пластик жарроҳлик ҳамда оёқ ва тўпиқ жарроҳлигининг умумий тамойилларини ўз ичига олади.
Подиатрия кўплаб мамлакатларда алоҳида тиббий мутахассислик сифатида амалиётга татбиқ этилган. Австралияда тан олинган академик дастурлар битирувчилари Австралия подиатрия кенгаши орқали „подиатр“ сифатида рўйхатдан ўтишлари мумкин, қўшимча тан олинган тайёргарликни ўтаганлар эса чекланган дори воситаларини буюриш ёки қўллаш ҳуқуқини берувчи тасдиқни олишлари ҳамда „подиатр жарроҳ“ сифатида мутахассислик рўйхатидан ўтишга даъвогарлик қилишлари мумкин.
Тарих
Оёқларни профессионал даражада парваришлаш қадимги Мисрда ҳам мавжуд бўлган; буни тахминан милоддан аввалги 2400-йилга оид Анкмахор мақбараси кираверишидаги барелеф ўймакорлик тасвирлари кўрсатиб турибди[2].
ХХ аср бошларига қадар подиатрлар уюшган тиббиётнинг қолган қисмидан ажралган ҳолда мустақил лицензияга эга шифокорлар бўлган. 1823-йилда Британия қироллик саройига жарроҳ-подиатр этиб тайинланган Леwис Дурлачер подиатрияни ҳимояланган касб сифатида эътироф этишга чақирган.
Наполеон ва франсуз қироллари каби таниқли шахслар шахсий подиатрларни иш билан таъминлаган. Президент Авраам Линколн АҚШ фуқаролар уруши даврида ўзининг шахсий подиатри Исачар Зачриэни Конфедерация раҳбарлари билан музокара олиб бориш учун махфий топшириқлар билан юборган[3][4].
Биринчи подиатрия жамияти 1895-йилда Ню-Ёркда ташкил этилган ҳамда у бугунги кунда ҳам ўша ерда НЙСПМА номи билан фаолият юритмоқда[5]. Биринчи подиатрия мактаби 1911-йилда очилган. Бир йил ўтгач, британияликлар Лондон оёқ шифохонасида подиатрия жамиятини тузган; 1919-йилда унга мактаб ҳам қўшилган. Биринчи америкалик подиатрия журнали 1907-йилда, унинг ортидан 1912-йилда Британия журнали чиқа бошлаган. Австралияда касбий подиатрия уюшмалари 1924-йилдаёқ ташкил этилган, 1939-йилда эса подиатрия ўқув маркази ва касбий подиатрия журнали пайдо бўлган.
Айрим мамлакатлардаги амалиёт
Австралия
Австралияда подиатрия ёрдамчи тиббиёт касби ҳисобланади ҳамда у билан Австралия подиатрия кенгаши томонидан лицензия берилган шахслар шуғулланади[6].
Австралия касбий аккредитациянинг икки даражасини (умумий подиатр ва подиатр жарроҳ) тан олади, бошқа қуйи мутахассисликларни эътироф этиш учун эса лоббичилик ишлари давом этмоқда. Баъзи Ҳамдўстлик мамлакатлари Австралия малакаларини тан олади ва бу австралиялик подиатрларга чет элда фаолият юритиш имконини беради.
Рўйхатга олиш ва тартибга солиш
Австралиялик подиатрлар Австралия подиатрия кенгашида рўйхатдан ўтишлари шарт; кенгаш подиатрлар ва подиатр жарроҳлар фаолиятини тартибга солади. Кенгаш, шунингдек, Австралия ва Янги Зеландия подиатрия аккредитация кенгаши (АНЗПАC) билан ҳамкорликда чет элда таълим олган номзодларни ҳам баҳолайди[7]. У подиатр жарроҳ сифатида мутахассислик рўйхатидан ўтишнинг учта йўлини тан олади[8]:
- Австралазия подиатр жарроҳлар коллежи аъзолиги (Феллоwшип)[9]
- Ғарбий Австралия университетининг Подиатрия жарроҳлиги доктори дастури[10]
- Австралазия подиатр жарроҳлар коллежи аъзолигига даъвогарлик ҳуқуқи
2019-йил 21-ноябрга қадар АНЗПАC Ғарбий Австралия университети таклиф этган Подиатрия жарроҳлиги доктори дастурини подиатр жарроҳ сифатида мутахассислик рўйхатидан ўтиш учун малака берувчи дастур сифатида тасдиқлаб келган[11].
Таълим ва тайёргарлик
Бакалавриат босқичидаги подиатрия тиббиёти дастурига кириш учун номзодлар Австралия олий таълимга қабул рейтинги (АТАР) билан бирга 12-синф сертификатини олган бўлишлари шарт. Университетларга қабул маркази (УАC) белгилаган ўтиш баллари одатда 70,00 дан 95,00 гача оралиқда бўлади; 21 ёш ва ундан катта бўлган бўлғуси талабалар эса бевосита университетга ариза топширишлари мумкин. Ғарбий Австралия университетининг ДПМ дастурига қабул талаблари қуйидагилардан иборат: ушбу университет бакалавр даражаси ёки унга тенглаштирилган даражага эга бўлиш, охирги уч йиллик (тўлиқ ставкадаги) таҳсил давомида камида 5,0 ГПА кўрсаткичи, ГАМСАТ имтиҳонининг мос балли ҳамда инглиз тилини билиш даражаси. Ушбу университетнинг ДПМ дастурида суҳбат талаби мавжуд эмас (аризалар университет орқали кўриб чиқилади).
Австралиялик подиатрлар 3 йилдан 4 йилгача давом этадиган бакалавриат даражасини тамомлайдилар. Ушбу дастурнинг дастлабки 2 йили, тиббиёт ўқув дастурига ўхшаб, асосан турли биотиббиёт фанларига — функсионал анатомия, микробиология, биокимё, физиология, патофизиология, фармакология, далилларга асосланган тиббиёт, социология ва бемор психологиясига қаратилган[манба керак]. Кейинги йил эса подиатрияга хос йўналишларга — подиатрик анатомия ва биомеханика, инсон юриши, подиатрик ортопедия (оёқ нуқсонларини жарроҳликсиз даволаш), подопедиатрия, спорт тиббиёти, ревматология, қандли диабет, қон томир тиббиёти, руҳий саломатлик, яраларни парваришлаш, нейрофанлар ва неврология, фармакология, умумий тиббиёт, умумий патология, маҳаллий ва умумий анестезия, тирноқни қисман ҳамда тўлиқ олиб ташлаш, матриксектомия, криотерапия, ярани тозалаш, энуклеация, тикув қўйиш каби кичик ва йирик подиатрик жарроҳлик амалиёт усуллари, бошқа тери ва электро-жарроҳлик муолажалари ҳамда ортопед ва подиатр жарроҳлар бажарадиган амалиётларни назарий жиҳатдан тушунишга бағишланади.
Австралиялик подиатр жарроҳлар — тиббиёт ва фармакология бўйича қўшимча илғор тайёргарликка ҳамда оёқ жарроҳлиги бўйича махсус тайёргарликка эга мутахассис подиатрлардир. Подиатрия жарроҳлиги бўйича ихтисослашишни истаган подиатрлар Австралазия подиатр жарроҳлар коллежи аъзолиги талабларига жавоб беришлари шарт. Улар 2 йиллик назарий таҳсил ва 2 йиллик клиник амалиётни ўз ичига олувчи 4 йиллик даражани, ундан сўнг биомеханика, тиббиёт, жарроҳлик, умумий жарроҳлик, илғор фармакология, илғор тиббий тасвирлаш ҳамда клиник патологияга йўналтирилган магистратура даражасини тамомлашлари лозим. Шундан кейин улар Австралазия подиатр жарроҳлар коллежида регистратор мақомига эга бўладилар. Подиатр жарроҳ раҳбарлигидаги жарроҳлик тайёргарлиги (3–5 йил), бошқа тиббиёт ва жарроҳлик йўналишларидаги ротациялар, чет элдаги клиник ротациялар ҳамда оғзаки ва ёзма имтиҳонларни топширгач, регистраторлар аъзолик (Феллоwшип) мақомига даъвогарлик қилишлари мумкин[12]. Аъзолик олганларга сўнгра Соғлиқни сақлаш суғуртаси тўғрисидаги қонун доирасида Ҳамдўстлик аккредитацияси берилади, бу эса уларни тиббий суғурта қопламалари мақсадида касбий ёрдам кўрсатувчилар сифатида тан олади.
Австралиядаги подиатрия тиббиёт мактаблари
Қуйидаги подиатрия ўқув марказлари Австралия ва Янги Зеландия подиатрия аккредитация кенгаши (АНЗПАC) томонидан аккредитациядан ўтган:
- Ғарбий Австралия университети
- Чарлз Стурт университети
- Ла Тробе университети
- Ғарбий Сидней университети
- Жанубий Австралия университети
- Нюкасл университети (Австралия)
- Квинсленд технология университети
- Марказий Квинсленд университети
- Сазерн Кросс университети
- Окленд технология университети (Янги Зеландияда)
Уларнинг баъзилари, жумладан Чарлз Стурт университети ва Ғарбий Сидней университети подиатрия тиббиёти бакалаври даражасини таклиф этади; бошқалари эса магистратура даражаларини, масалан, Ғарбий Австралия университети Подиатрия тиббиёти доктори, Ла Тробе университети эса Подиатрия амалиёти магистри даражасини тақдим этади[13].
Яна иккита подиатрия мактаби — Австралия католик университети ва Балларат университетида ташкил этилмоқда.
Реэстрга киритилган дориларни буюриш ва йўлланма бериш ҳуқуқлари
Австралиялик подиатрларнинг дори буюриш ҳуқуқлари штатларга қараб фарқ қилади. Барча штатлар рўйхатдан ўтган подиатрларга кичик жарроҳлик амалиётлари учун маҳаллий анестезиядан фойдаланишга рухсат беради[14].
Виктория, Ғарбий Австралия, Квинсленд, Жанубий Австралия ва Янги Жанубий Уэлс штатларида: реэстрга киритилган дорилар бўйича тасдиққа эга рўйхатдан ўтган подиатрлар ҳамда подиатр жарроҳлар тегишли 4-жадвал заҳарли моддаларини буюришлари мумкин.
Ғарбий Австралия ва Жанубий Австралияда подиатрия бўйича магистр даражасига ҳамда фармакология соҳасида кенг тайёргарликка эга подиатрлар 2-, 3-, 4- ёки 8-жадвал дориларини буюришга ваколатли ҳисобланади (Австралия соғлиқни сақлаш амалиётчиларини тартибга солиш агентлиги).
Квинслендда Австралазия подиатр жарроҳлар коллежи аъзолари бир қатор 4-жадвал дориларини ҳамда битта 8-жадвал дорисини буюришга ваколатли.
Подиатрлар томонидан ёзилган рецептлар, буни ўзгартириш учун лоббичилик қилинаётганига қарамай, Фармацевтика имтиёзлари дастури доирасига кирмайди[15].
Подиатрлар берадиган айрим йўлланмалар (оёқ, болдир, тизза ва сон суягининг оддий рентген тасвирлари ҳамда оёқ юмшоқ тўқималари ҳолатини ултратовуш орқали текшириш) Медиcаре томонидан қопланади, бошқалари эса (КТ, МРТ, суяк сканерлаши, патологик таҳлиллар ва бошқа мутахассис шифокорларга йўлланмалар) Медиcаре қопламаларига тўғри келмайди.
Канада
Канадада подиатрия амалиётининг таърифи ва қамрови провинсияларга қараб фарқ қилади. Британия Колумбияси, Алберта ва Квебекни ўз ичига олувчи бир қатор провинсиялар Подиатрия тиббиёти доктори (ДПМ) малакасини тан олади; Квебекда бошқа академик даражалар ҳам рўйхатдан ўтиши мумкин.
2004-йилда Троис-Ривердаги Квебек университети Канадада подиатриянинг америкача таърифига асосланган биринчи ва ягона Подиатрия тиббиёти дастурини ишга туширган. Ушбу дастурга Канада бўйлаб ҳар йили 25 нафар талаба қабул қилинади ҳамда у 195 кредит тўпланганидан сўнг ДПМ даражаси билан якунланади[16].
Онтарио провинсияси 1944-йилдан бери хироподистларни рўйхатга олиб келади; 2019-йил 31-декабр ҳолатига кўра Онтарио хироподистлар коллежида 701 нафар хироподист ва 54 нафар подиатр рўйхатдан ўтган[17]. Онтарио подиатрлар билан хироподистларни бир-биридан фарқлайди. Подиатрлардан ДПМ даражаси талаб этилади, хироподистлар эса Университет соғлиқни сақлаш тармоғи қошидаги Миченер таълим институти таклиф этадиган 3 йиллик хироподия бўйича магистратура дипломини олишлари керак. Хироподистлардан фарқли ўлароқ, подиатрлар ОҲИП тизимига ҳисоб-китоб тақдим этишлари, беморларига „ташхис маълум қилишлари“ ҳамда оёқ панжасининг олд қисми суякларида жарроҳлик амалиётларини бажаришлари мумкин[18]. Рўйхатдан ўтган подиатрлар Онтариога кўчиб ўца, улардан провинсияда қайта рўйхатдан ўтиш ва хироподист сифатида фаолият юритиш талаб этилади. Онтариода 1991-йилда қабул қилинган қонунчилик Онтариода таълим олган хироподистларнинг подиатрга айланишига миқдорий чеклов қўйган, аммо аллақачон фаолият юритаётган подиатрларга нисбатан аввалги тартиб сақлаб қолинган[манба керак].
Эрон
Эронда подиатрия тиббиёт мактаблари мавжуд эмас. Соғлиқни сақлаш ва тиббий таълим вазирлиги (МоҲМЕ) подиатрия соҳасидаги номзодларнинг тиббий рўйхатдан ўтиш учун тақдим этган ҳужжатларини „Чет эл битирувчиларининг таълим ҳужжатларини баҳолаш тўғрисидаги низом“га мувофиқ кўриб чиқади[19].
АҚШда олинган подиатрия даражаларига эга номзодлар қуйидаги мезонларга жавоб берсалар, Эронда рўйхатдан ўтиш ҳуқуқига эга бўладилар:
- бакалавр даражасига эга бўлиш
- МCАТ имтиҳонидан ўтиш балли
- аккредитациядан ўтган мактабнинг подиатрия ўқув дастурини тамомлаш ва шу орқали Подиатрия тиббиёти доктори (ДПМ) даражасини олиш
- бир йиллик магистратурадан кейинги тайёргарликни тамомлаш (агар ўз юрисдиксияси талаб қилса)
- тегишли кенгаш имтиҳонларидан ўтиш балли
Янги Зеландия
Янги Зеландия 1969-йилда хироподияни (у тез орада подиатрия деб қайта номланган) рўйхатга олинадиган касб сифатида жорий этиб, барча номзодлардан тан олинган уч йиллик тайёргарлик курсини ўташни талаб қилган. Янги Зеландия подиатрия мактаби 1970-йилда Петонда Жоҳн Галлочер раҳбарлигида ташкил этилган. Кейинчалик мактаб Веллингтондаги Аппер Хатт шаҳрида жойлашган Марказий технология институтига кўчирилган. Бугунги кунда Окленд технология университети Янги Зеландияда подиатрия бўйича тайёргарликни таклиф этувчи ягона муассаса ҳисобланади[20].
1976-йилда Янги Зеландиядаги подиатрлар маҳаллий анестезиядан фойдаланишнинг қонуний ҳуқуқига эга бўлган ҳамда ўз фаолият доирасига тирноқ ботиши бўйича кичик жарроҳлик амалиётларини кирита бошлаган. Улар 1984-йилда беморларни рентген текшируви учун радиологларга йўллаш ҳуқуқини, 1989-йилда эса (тегишли тайёргарлик билан) рентген тасвирларини ўзлари олиш учун лицензия олиш ҳуқуқини қўлга киритган. Бугунги кунда диагностик радиография бўйича тайёргарлик подиатрия даражасининг ўқув дастурига киритилган ҳамда курсни муваффақиятли тамомлагач, битирувчилар Янги Зеландия Миллий радиация лабораториясида рўйхатдан ўтадилар.
Буюк Британия
Буюк Британияда подиатрларнинг фаолият доираси уларнинг таълими ва тайёргарлигига қараб фарқ қилади, бироқ унга оддий тери парвариши, фақат рецепт бўйича бериладиган дорилардан фойдаланиш, инексион терапия ҳамда тирноқни кесиш ва олиб ташлаш каби инвазив бўлмаган жарроҳлик амалиётлари кириши мумкин[21]. Подиатрлар, шунингдек, беморлар ва кўп тармоқли жамоалар ўртасида боғловчи вазифасини бажарадилар — тизимли касалликнинг оёқда намоён бўлишини аниқлайдилар ва беморни тегишли соғлиқни сақлаш мутахассисларига йўллайдилар[22].
Буюк Британияда подиатр жарроҳ малакасини олиш учун подиатр кенг қамровли магистратурадан кейинги таълим ва тайёргарликни ўташи керак; бу одатда камида 10 йил вақт талаб қилади[23]. Тегишли малакага эга подиатр жарроҳлар суяк ва бўғимларда инвазив жарроҳлик амалиётларини бажаришлари мумкин.
Буюк Британия қонунчилиги „хироподист“ ва „подиатр“ касбий унвонларини ҳимоя қилади, бироқ улар ўртасида фарқ қўймайди[24]. Ҳимояланган унвонлардан фойдаланувчилар Соғлиқни сақлаш ва парвариш касблари кенгашида (ҲCПC) рўйхатдан ўтган бўлишлари шарт[25]. Рўйхатга олиш одатда фақат Буюк Британиядаги 13 та тан олинган подиатрия мактабининг бирида бакалавр даражасини олганларга берилади. ҲCПC томонидан тан олинган касбий ташкилотлар қуйидагилар:
- Хироподистлар ва подиатрлар жамияти
- Хусусий сектор амалиётчилари алянси[26]
- Хироподистлар ва подиатрлар институти
- Британия хироподия ва подиатрия ассоциацияси[27]
1979-йилда Миллий соғлиқни сақлаш хизмати бўйича Қироллик комиссияси 1977-йилда Буюк Британияда бир ярим миллиондан сал кўпроқ одамга НҲС тизими бўйича тахминан олти ярим миллион хироподия муолажаси кўрсатилганини маълум қилган[манба керак]; бу уч йил аввалги кўрсаткичдан 19% га кўп эди. Ушбу муолажаларни олган беморларнинг 90% дан ортиғи 65 ёш ва ундан катта бўлган. Ўша пайтда давлат рўйхатидан ўтган хироподистлар сони тахминан 5000 нафарни ташкил қилган, бироқ уларнинг атиги учдан икки қисми НҲС тизимида ишлаган. Комиссия Бош хироподия ходимлари ассоциациясининг кўпроқ оёқ гигиенистларини жалб қилиш таклифига қўшилган; улар рўйхатдан ўтган хироподист раҳбарлигида „тирноқ кесиш ҳамда соғлом киши одатда ўзи бажариши лозим бўлган оддий оёқ парвариши ва гигиенаси“ни амалга оширишлари мумкин эди[28].
Америка Қўшма Штатлари
АҚШда оёқ панжаси ва тўпиқни тиббий ҳамда жарроҳлик йўли билан даволаш асосан икки гуруҳ томонидан амалга оширилади: подиатрлар (Подиатрия тиббиёти доктори даражасига эга)[манба керак] ва ортопед жарроҳлар (Тиббиёт доктори ёки Остеопатик тиббиёт доктори даражасига эга)[29]. Кўпчилик штатларда уларнинг фаолият доираси оёқ панжаси ва тўпиқ билан чекланган; бироқ айрим штатларда унга болдир, қўл ёки ҳар иккаласи ҳам киради[30]. 2025-йил ҳолатига кўра АҚШда 9700 нафар подиатр фаолият юритади[31].
Подиатрия тиббиёт мактабига қабул қилиниши учун номзод аввало университет даражасида камида 90 семестр-соатни якунлаган бўлиши ёки (кўпроқ учрайдиган ҳолат) тегишли йўналишдаги бакалавр даражасини олган бўлиши керак[манба керак]. Бундан ташқари, бўлғуси талабалардан Тиббиёт коллежига қабул тестини (МCАТ) топшириш талаб этилади. 2019-йилда қабул қилинганларнинг ўртача МCАТ балли 500 ни[32], бакалавриатдаги ўртача умумий ГПА кўрсаткичи эса 3,5 ни ташкил қилган[33].
ДПМ даражасининг ўзи камида тўрт йил вақт талаб қилади. Подиатрия тиббиёт мактабининг дастлабки икки йили М. Д. ва Д. О. талабалари оладиган тайёргарликка ўхшайди, бироқ унда оёқ панжаси ва тўпиққа кўпроқ эътибор қаратилади.
Тўрт йиллик подиатрия тиббиёт мактабидан сўнг амалий тайёргарликни таъминлаш учун жарроҳлик резидентураси келади. 2013-йил июл ҳолатига кўра подиатрия соҳасидаги барча резидентура дастурларидан камида уч йиллик докторантурадан кейинги тайёргарликка ўтиш талаб этилган[34]. Тайёргарликни такомиллаштиришга қаратилган ушбу ташаббусга Калифорнияда штатнинг Подиатрия тиббиёти кенгаши (БПМ) ва унинг Калифорния алоқа қўмитаси (CЛC) бошчилик қилган[35]. БПМ ижрочи директори Жамес Ҳ. Ратҳлесбергер буни Подиатрия тиббиёти кенгашлари федерациясининг Намунавий қонунига киритган; ушбу ҳужжатни у 2000-йилда ФПМБ президенти бўлишидан аввал ёзган эди[36].
Подиатрия резидентлари тиббиёт ва жарроҳликнинг асосий соҳалари бўйлаб ротациядан ўтадилар. Улар шошилинч тиббий ёрдам, ички касалликлар, юқумли касалликлар, хулқ-атвор тиббиёти, жисмоний тиббиёт ва реабилитация, қон томир жарроҳлиги, умумий жарроҳлик, ортопедик жарроҳлик, пластик жарроҳлик, дерматология ҳамда подиатрия жарроҳлиги ва тиббиёти каби ротацияларда ишлайдилар. Резидентурадан сўнг гериатрия, оёқ ва тўпиқ травматологияси ҳамда юқумли касалликлар каби соҳаларда аъзолик (феллоwшип) тайёргарлигини олиш имконияти мавжуд[37].
Резидентурани тамомлагач, подиатр номзодлари Подиатрия тиббий таълими кенгаши (CПМЕ) томонидан аккредитация қилинган икки мутахассислик кенгашидан бирининг сертификатлаш имтиҳонларини топшириш ҳуқуқига эга бўладилар; CПМЕнинг ўзи эса АҚШ Таълим вазирлиги назорати ва тасдиғи остида фаолият юритади. Булар Америка подиатрия тиббиёти кенгаши (АБПМ)[38] ҳамда Америка оёқ ва тўпиқ жарроҳлиги кенгаши (АБФАС)дир[39][40].
АБПМ сертификати Америка подиатр жарроҳлар жамияти (АСПС) ёки Америка подиатрия тиббиёти коллежи (АCПМ) аъзолигига олиб келади. АБФАС сертификати эса АСПС ёки Америка оёқ ва тўпиқ жарроҳлари коллежи (АCФАС) аъзолигига олиб келади. АБПМ CПМЕ томонидан бирламчи подиатрия тиббиёти ва ортопедияси бўйича сертификатлаш сифатида[40], АБФАС эса подиатрия жарроҳлиги бўйича сертификатлаш сифатида тан олинган[40]. Бироқ шифохоналарнинг малака тасдиқлаш қўмиталари кўпинча бу иккиси ўртасида фарқ қўймайди[41].
АБФАС доирасида иккита жарроҳлик сертификати мавжуд[42]: оёқ жарроҳлиги ҳамда оёқнинг орқа қисми/тўпиқни тикловчи жарроҳлик (РРА). РРА бўйича кенгаш сертификатини олиш учун номзод аввалдан оёқ жарроҳлиги бўйича сертификатга эга бўлиши шарт. АБФАС сертификатини олиш учун номзод ёзма имтиҳондан ўтиши, тажриба ва ранг-барангликни кўрсатувчи жарроҳлик журналларини тақдим этиши, оғзаки имтиҳондан ўтиши ҳамда компютерда клиник симуляцияни бажариши керак[42].
АҚШ Меҳнат статистикаси бюроси 2024-йилда подиатрларнинг йиллик ўртача маоши 152 800 долларни ташкил қилганини маълум қилган[43]. Касбга оид махсус товон сўровномалари бундан юқорироқ рақамларни келтирган; АПМА ва Марит Ҳеалтҳнинг 2025-йилги Подиатрия товонлари ҳисоботида подиатрия бўйича ўртача товон тахминан 230 000 доллар, подиатрия — оёқ ва тўпиқ жарроҳлиги бўйича эса 323 000 доллар деб кўрсатилган[44].
Амалиёт хусусиятлари
Подиатр шифокорлар турли шароитларда фаолият юритадилар. Айримлари хусусий клиникада якка тартибда ишлайди; баъзилари эса йирикроқ гуруҳ амалиётларига мансуб. Подиатрлар кўп тармоқли йирик амалиётларда (масалан, ортопедия гуруҳлари ёки қандли диабетни даволаш гуруҳлари) ёки клиник амалиётларда (масалан, Ҳиндулар соғлиқни сақлаш хизмати (ИҲС), Қишлоқ соғлиқни сақлаш марказлари (РҲC) ёхуд Жамоат соғлиқни сақлаш маркази (ФҚҲC)) ҳам ишлайди. Баъзилари давлат ташкилотларида, масалан, Фахрийлар ишлари бошқармаси шифохоналари ва клиникаларида фаолият юритади[манба керак].
Баъзи подиатрларнинг амалиёти асосан жарроҳликка йўналтирилган. Улар қандли диабет ёки жисмоний жароҳат оқибатларидан сўнг оёқ панжаси ва тўпиқни тиклаш бўйича қўшимча аъзолик тайёргарлигини олишлари ёхуд болғасимон бармоқлар ва бунёнларни косметик жиҳатдан тузатиш учун минимал инвазив перкутан жарроҳлик билан шуғулланишлари мумкин.
Коллежлар ва таълим
АҚШда 11 та подиатрия тиббиёт мактаби мавжуд. Улар Америка подиатрия тиббиёти коллежлари ассоциацияси (ААCПМ) томонидан бошқарилади ҳамда Подиатрия тиббий таълими кенгаши томонидан аккредитация қилинади.
- Мидwестерн университети қошидаги Аризона подиатрия тиббиёти мактаби[45]
- Баррй университети подиатрия тиббиёти мактаби
- Дес Моинес университети подиатрия тиббиёти ва жарроҳлиги коллежи
- Ню-Ёрк подиатрия тиббиёти коллежи
- Кент штати университети подиатрия тиббиёти коллежи
- Лаке Эриэ остеопатик тиббиёт коллежи подиатрия тиббиёти мактаби
- Росалинд Франклин тиббиёт ва фан университети қошидаги доктор Wиллиам М. Счолл номидаги подиатрия тиббиёти коллежи
- Самуэл Мерритт университети подиатрия тиббиёти коллежи
- Темпле университети подиатрия тиббиёти мактаби
- Техас Рио-Гранде-Валли университети подиатрия тиббиёти мактаби
- Wестерн Университй оф Ҳеалтҳ Сcиэнcес қошидаги подиатрия тиббиёти коллежи
Подиатриянинг қуйи мутахассисликлари
Подиатрлар оёқ ва оёқнинг пастки қисмига оид кенг доирадаги касалликларни жарроҳликсиз ҳамда жарроҳлик ёндашувлари орқали даволайдилар. Қуйи мутахассисликлар атамашунослиги дунё бўйлаб турлича бўлса-да, улар одатда қуйидаги тоифаларга бўлинади:
- Оёқ панжаси ва тўпиқни тикловчи жарроҳлик
- Подиатрия спорт тиббиёти (сурункали ҳаддан ташқари зўриқиш жароҳатлари ва механик самарадорликни ошириш)[46]
- Подиатрия дерматологияси
- Оёқнинг пастки қисми пластик ва тикловчи жарроҳлиги, аъзони сақлаб қолиш ҳамда яраларни парваришлаш[47]
- Подопедиатрия (болаларда подиатрия)[48]
- Суд подиатрияси (жиноят содир бўлган жойни текшириш билан боғлиқ оёқ излари, поябзал, поябзал излари ва оёқларни ўрганиш)
Подиатрия ёрдамчилари турли клиник ва ноклиник шароитларда подиатрия тиббиёт жамоаси таркибида ишлайдилар. Дунё бўйлаб подиатрия ёрдамчиси бўлишнинг умумий касбий аккредитация йўллари мавжуд; масалан, Австралияда бундай малака подиатрияга ихтисослашган Ёрдамчи тиббий кўмак бўйича ИВ даражали сертификат ҳисобланади[49]. Подиатрия ёрдамчилари кўплаб турли соҳаларга ихтисослашишлари мумкин, масалан:
- Подиатрия ҳамшираси
- Подиатрия жарроҳлик ҳамшираси
- Оёқ парваришчиси
- Подиатрия кўмакчиси
- Подиатрия техниги
- Подиатрия гигиенисти
- Оёқ гигиенисти
- Подиатрия тиббий ёрдамчиси
Касбий жамиятлар ва ташкилотлар
- Амбулатор оёқ ва тўпиқ жарроҳлиги академияси (ААФАС)
- Алберта подиатрия ассоциацияси (АПА)
- Алпҳа Гамма Каппа биродарлиги
- Хусусий сектор амалиётчилари алянси
- Америка подиатрия тиббиёти ассоциацияси (АПМА)
- Америка подиатр жарроҳлар жамияти (АСПС)
- Америка суд подиатрияси жамияти
- Америка оёқ ва тўпиқ жарроҳлари коллежи (АCФАС)
- Америка оёқ ва тўпиқ жарроҳлиги кенгаши (АБФАС)
- Америка подиатрия тиббиёти коллежи (АCПМ)
- Америка подиатрия тиббиёти кенгаши (АБПМ)
- Америка подиатрия тиббиётидаги кўп мутахассисликлар кенгаши
- Америка подиатрия жарроҳлигидаги кўп мутахассисликлар кенгаши
- Америка подиатрия спорт тиббиёти академияси (ААПСМ)
- Америка подиатрия дерматологияси жамияти (АСПД)
- Австралия подиатрия ассоциацияси (АПОДА)
- Белгия подологлар ассоциацияси
- Канада подиатрия тиббиёти ассоциацияси (CПМА)
- Америка подиатрия амалиётини бошқариш академияси (ААППМ)
- Халқаро подиатрлар федерацияси (ФИП-ИФП)
- Халқаро оёқ ва тўпиқ биомеханикаси ҳамжамияти (и-ФАБ)
- Талабалар миллий подиатрия тиббиёти ассоциацияси (СНПМА)
- Америка подиатрия тиббиёти талабалари ассоциацияси (АПМСА)
- Австралия подиатр жарроҳлар коллежи (АCПС)
- Австралия подиатрия ассоциацияси (АПодА)
- Австралия подиатрия кенгаши (АПодC)
- Австралазия подиатрия спорт тиббиёти академияси (ААПСМ)
- Австралазия подиатрия ревматологияси мутахассислари қизиқиш гуруҳи (АПРСИГ)
- Подиатрия тиббиёти кенгашлари федерацияси (ФПМБ)
- Хироподистлар ва подиатрлар институти (ИОCП)
- Канада подиатрия тиббиёти федерацияси
- Қироллик подиатрия коллежи (РCоП)
Манбалар
- ↑ „Америcан Ассоcиатион оф Cоллегес оф Подиатриc Медиcине“.
- ↑ „Селф-Cаре - Арчаэологй Магазине“. www.арчаэологй.орг. Қаралди: 2022-йил 29-ноябр.
- ↑ „Исачар Зачариэ“. Жеwишвиртуаллибрарй.орг. Қаралди: 2013-йил 8-декабр.
- ↑ „МД Cонсулт - Импортант Нотиcе“. www.мдcонсулт.cом. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-январ.
- ↑ Неw Ёрк Стате Подиатриc Медиcал Ассоcиатион. НЙСПМА. Ретриэвед он 2010-11-27.
- ↑ „Wҳен ис ит неcессарй то бе регистеред ас а подиатрй праcтитионер?“. Подиатриc Боард оф Аустралиа. Қаралди: 2014-йил 29-октябр.
- ↑ „Оверсеас Траинед Подиатрисц“. АҲПРА Подиатриc Боард. Қаралди: 2012-йил 28-август.
- ↑ „Оверсеас траинед подиатрисц анд подиатриc сургеонс“. Подиатрй Боард оф Аустралиа (2020-йил 31-март). Қаралди: 2020-йил 16-декабр.
- ↑ АCПС. АCПС. Ретриэвед он 2010-11-27.
- ↑ УWА Доcтор оф Подиатриc Сургерй. Ретриэвед он 2021-05-07
- ↑ „Меэтинг оф тҳе Подиатрй Боард оф Аустралиа“. — „Меэтинг оф тҳе Подиатрй Боард оф Аустралиа ҳелд он 17 Деcембер 2014“. Қаралди: 2013-йил 23-декабр.
- ↑ Феллоwшип Траининг Програм, Аустраласиан Cоллеге оф Подиатриc Сургеонс
- ↑ „Аппровед Програмс оф Студй“. Аустралиан Ҳеалтҳ Праcтитионер Регулатион Агенcй (АПҲРА). Қаралди: 2014-йил 29-октябр.
- ↑ Другс анд Поисонс легислатион ин тҳе Статес анд Территориэс оф Аустралиа — Ҳоw доэс ит апплй то Подиатрй?, Подиатрй Боард оф Аустралиа.
- ↑ АПОДC Неwс Роом. Подбоардвиc.виc.гов.ау. Ретриэвед он 2012-04-14.
- ↑ „Доcторат де премиэр cйcле эн мéдеcине подиатриқуэ (7017)“. Қаралди: 2019-йил 6-март.
- ↑ „2019 Аннуал Репорт“. www.cоcоо.он.cа (2019-йил 31-декабр). Қаралди: 2020-йил 16-декабр.
- ↑ „Онтарио Подиатриc Медиcал Ассоcиатион (ОПМА) – Подиатрй анд Чироподй“. www.опма.cа. Қаралди: 2018-йил 21-декабр.
- ↑ ҳттп://эдд.беҳдашт.гов.ир Cентер фор Эдуcатионал Сервиcес, Ундер-министрй фор Эдуcатион, Министрй оф Ҳеалтҳ анд Медиcал Эдуcатион, Говернмент оф Иран. Ретриэвед он 2014-04-12
- ↑ „Подиатрй Дегреэ - Бачелор оф Ҳеалтҳ Сcиэнcе - АУТ“. www.аут.аc.нз. Қаралди: 2024-йил 20-декабр.
- ↑ „Cондитионс оф праcтисе“. Ҳеалтҳ Профессионс Cоунcил (УК). — „...муст нот перформ анй тйпе оф Подиатриc Сургерй. Фор тҳе авоиданcе оф доубт тҳис проҳибитион доэс нот превент Мр ... фром перформинг партиал ор тотал наил ресеcтион анд ремовал, wитҳ чемиcал деструcтион оф тҳе тиссуэс.“. Қаралди: 2010-йил 30-январ.
- ↑ „Чироподисц/подиатрисц“. Қаралди: 2018-йил 21-декабр.
- ↑ „Финд оут абоут Подиатриc Сургеонс“. Сcпод.орг. Қаралди: 2013-йил 8-декабр.
- ↑ „Ундерстанд тҳе дифференcе бетwеэн а чироподист анд а подиатрист“. Тҳе Cоллеге оф Подиатрй. Соcиэтй оф Чироподисц & Подиатрисц. 2016-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 22-октябр.
- ↑ „Абоут регистратион: Протеcтед титлес“. Ҳеалтҳ анд Cаре Профессионс Cоунcил. Қаралди: 2014-йил 7-декабр.
- ↑ „Аллианcе Оф Привате Сеcтор Праcтитионерс - Ҳоме“ (эн-ГБ). Аллианcе Оф Привате Сеcтор Праcтитионерс. Қаралди: 2022-йил 29-ноябр.
- ↑ „Абоут регистратион: Профессионс: Чироподисц / подиатрисц“. Ҳеалтҳ анд Cаре Профессионс Cоунcил. Қаралди: 2014-йил 7-декабр.
- ↑ Роял Cоммиссион он тҳе НҲС Чаптер 8. ҲМСО, Жулй 1979. ИСБН 978-0101761505. Қаралди: 2015-йил 19-май.
- ↑ „Сургиcал Cаре оф тҳе Лоwер Эхтремитиэс“. Америcан Аcадемй оф Ортҳопаэдиc Сургеонс. Қаралди: 2020-йил 10-май.
- ↑ „Стате Сcопе оф Праcтиcе Провисионс фор Подиатриc Фоот анд Анкле Сургеонс“. Америcан Cоллеге оф Фоот анд Анкле Сургеонс.
- ↑ „Оccупатионал Оутлоок Ҳандбоок: Подиатрисц“. У.С. Буреау оф Лабор Статистиcс (2025-йил 18-апрел). Қаралди: 2025-йил 17-август.
- ↑ „Апплиcант МCАТ Авераге 2015–2019“.
- ↑ „Апплиcант МCАТ Авераге 2017–2021“.
- ↑ „Аппровал Информатион фор Ресиденcиэс | CПМЕ“. Апма.орг (2012-йил 6-август). Қаралди: 2012-йил 25-август.
- ↑ "Cалифорниа Дреаминг, "Cалифорниа Подиатриc Пҳйсиcиан, Оcтобер Новембер Деcембер 2006, CА Подиатриc Медиcал Ассн., пп. 6-7
- ↑ „БПМ Эндорсес Модел Лаw - Подиатриc Медиcал Боард оф Cалифорниа“.
- ↑ „Cоунcил он Подиатриc Медиcал Эдуcатион, Стандард CПМЕ 320, Аccредитатион оф Подиатриc Медиcине анд Сургерй Ресиденcиэс“ (эн). www.cотҳwеб.орг. Қаралди: 2021-йил 25-май.
- ↑ „Тҳе Америcан Боард оф Подиатриc Медиcине (АБПМ)“ (эн). www.абпмед.орг. Қаралди: 2021-йил 25-май.
- ↑ „Америcан Боард оф Фоот анд Анкле Сургерй“. Америcан Боард оф Фоот анд Анкле Сургерй. Қаралди: 2021-йил 25-май.
- ↑ 40,0 40,1 40,2 „Спеcиалтй Cертифйинг Боардс | CПМЕ“. www.cпме.орг. Қаралди: 2021-йил 25-май.
- ↑ ЛЛC, Америcан Подиатриc Медиcал Ассоcиатион „Гуиде То Подиатриc Привилегес“ (эн). подиатрйпривилегес.cом. Қаралди: 2021-йил 25-май.
- ↑ 42,0 42,1 УС Подиатрй. К12 Аcадемиcс Ретриэвед он 2012-08-24.
- ↑ „Подиатрисц: Оccупатионал Оутлоок Ҳандбоок“. У.С. Буреау оф Лабор Статистиcс. Қаралди: 2026-йил 1-июн.
- ↑ 2025 Подиатрй Cомпенсатион Репорт (Репорт). Америcан Подиатриc Медиcал Ассоcиатион анд Марит Ҳеалтҳ. 2025.
- ↑ „Счоол оф Подиатриc Медиcине ин Глендале, АЗ – Мидwестерн Университй“. www.мидwестерн.эду. Қаралди: 2018-йил 21-декабр.
- ↑ струcтурал подиатрй. Ретриэвед он 2012-12-30.
- ↑ „Адванcед Праcтиcинг Подиатрисц – Ҳигҳ Риск Фоот“. Апп-ҳрф.cом.ау (2012-йил 23-октябр). 2013-йил 19-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 8-ноябр.
- ↑ „Wҳат ис Подопаэдиатриcс?“. УК Ҳеалтҳ Cентре. Қаралди: 2020-йил 16-декабр.
- ↑ „Аллиэд Ҳеалтҳ Cоурсес – Cертифиcате ИВ ин Аллиэд Ҳеалтҳ Ассистанcе – Cерт ИВ“. Қаралди: 2018-йил 21-декабр.