Ziyosfera

Podshoh begim

Бадшоҳ Бегум (1703 – 1789-йил 14-декабр) 1721-йил 8-декабрдан 1748-йил 6-апрелгача Бобурийлар императори Муҳаммадшоҳнинг биринчи хотини ва бош турмуш ўртоғи сифатида Бобурийлар империясининг маликаси бўлган[1]. У турмуш қургандан сўнг дарҳол турмуш ўртоғи томонидан унга берилган " Малика-уз-Заманий " („Замон маликаси“) унвони билан машҳур[2].

Бадшоҳ Бегум эрининг иккинчи амакиваччаси бўлиб, туғма Бобурий малика эди. У император Фаррухсияр ва унинг биринчи хотини Гауҳар-ун-Нисса Бегимнинг қизи эди. У эрининг ҳукмронлиги даврида Бобурий саройида катта сиёсий таъсирга эга бўлган ва унинг энг нуфузли хотини эди. Айнан унинг саъй-ҳаракатлари туфайли ўгай ўғли Аҳмадшоҳ Баҳодир Бобурийлар тахтига ўтирди[3].

Оила ва насл

Бадшоҳ Бегум тахминан 1703-йилда, катта бобоси Аврангзеб даврида туғилган[4]. У Бобурийларнинг кейинги императори Фаррухсияр[5][6] ва унинг биринчи хотини Гауҳар-ун-Нисса Бегимнинг қизи эди. Фаррухсияр шаҳзода Азим-уш- Шоннинг[7] иккинчи ўғли бўлиб, унинг рафиқаси Соҳиба Нисвон Бегимдан туғилган[8]. Азим-уш-Шаннинг ўзи еттинчи Бобурийлар императори Баҳодиршоҳ И нинг иккинчи ўғли эди[9].

Бадшоҳ Бегимнинг онаси Гавҳар-ун-Нисса Бегум (шунингдек, Фахр-ун-Нисса Бегум номи билан ҳам танилган) туркий асл бобурий зодагонларидан[10]Мир Атиш (артиллерия бошлиғи) бўлган Садат Хоннинг қизи эди[11][1]. Бобурийлар маликаси бўлган Бадшоҳ Бегум ўқимишли, ақлли ва ҳукмронлик ва дипломатиянинг нозик жиҳатларини ўрганган.

Никоҳ

Муҳаммадшоҳ 1719-йилда тахтга ўтирди ва император Баҳодиршоҳ И нинг кенжа ўғли[12] ва император Фаррухсиярнинг отаси шаҳзода Азим-уш-Шоннинг кенжа ўгай укаси шаҳзода Жаҳоншоҳнинг ўғли эди. Шундай қилиб, Бадшоҳ Бегум отаси орқали эрининг иккинчи амакиваччаси эди. У 1721-йил 8-декабрда[13]Деҳлида Муҳаммад Шоҳга турмушга чиқди. Никоҳ катта шон-шараф билан нишонланди. Шунга кўра, кўплаб офицерлар миллионлаб сўмларни совға қилишди ва ҳар бир киши фахрий либос ва заргарлик буюмлари бериб ва маошини оширди[14]. Турмуш қургач, Бадшоҳ Бегимга Малика-уз-Заманий („Замон маликаси“)[15] унвони берилди, бу унвон билан у халқ орасида машҳур бўлиб, кейинчалик Падшоҳ Бегим унвонига сазовор бўлди. Бадшоҳ Бегим турмуш ўртоғига биринчи ўғли Шаҳриёршоҳ Баҳодирни туғди, у болалигида вафот этди. Шундан кейин у фарзанд кўрмади[2].

Эмпресс

Бадшоҳ Бегум давлат ва бошқарувнинг бир қанча жиҳатлари билан қизиқиб, муҳим масалаларда фаол иштирок этган. Императорнинг бош хотини бўлиб, у барча хотинлари орасида энг нуфузли бўлган ва у ҳақида ўз фикрини билдирган. Кейинчалик Муҳаммадшоҳ рақсга тушаётган қиз Удҳам Байга иштиёқи пайдо бўлди ва уни ўзининг хотинига айлантирди, аммо Бадшаҳ Бегум унинг севимлиси бўлиб қолди. Бу никоҳ натижасида Аҳмад Шоҳ Баҳодир исмли ўғил туғилди. Бу ўғил малика томонидан худди ўз ўғлидек тарбияланган. У уни жуда яхши кўрарди ва у катта бўлиб унинг саъй-ҳаракатлари туфайли тахтга ўтирди[1][16]. Кейинчалик Бадшоҳ Бегим Аҳмадшоҳнинг қизи Муҳтарам-ун-Нисони ҳам тарбиялаган[17].

Бадшоҳ Бегум Жамму шаҳрида ва одатий Бобурий услубида нафис қасрларни фойдаланишга топширди, Тави дарёси бўйида роҳат боғларига асос солди[18].

Доwагер император

1748-йил апрелда Муҳаммадшоҳ вафот этди. Бадшоҳ Бегум ўлими ҳақидаги хабарни яшириб, Деҳлига қайтиб, тахтни эгаллаш учун Панипат яқинидаги Сафдар Жанг билан лагерда бўлган ўгай ўғли Аҳмадга хабарлар юборади. Сафдар Жанг маслаҳати билан Панипат тахтига ўтирди ва бир неча кундан кейин Деҳлига қайтиб келди[19]. Бадшоҳ Бегум император вафотидан кейин ҳам сарой ва халқ томонидан Доwагер императори сифатида катта ҳурматга сазовор бўлган[16].

1756-йилнинг февралида Бадшоҳ Бегимнинг 16 ёшли ўгай қизи малика Ҳазрати Бегим ўзининг беқиёс гўзаллиги билан шу қадар машҳур бўлдики, ўша пайтда олтмиш ёшларга яқин бўлган бобурийлар императори Аламгир ИИ Бадшоҳ Бегим, унга Ҳазрати Бегимнинг қўлини бериши учун тазйиқ ўтказди[20]. Малика олтмиш ёшли эркак билан турмуш қуришдан кўра ўлимни афзал кўрди ва Аламгир ИИ уни мажбурлай олмади[20]

Афғонистоннинг Деҳлига бостириб киришидаги роли

1757-йил апрел ойида Дурроний шоҳи Аҳмад Шоҳ Абдали император пойтахти Деҳлини ишғол этиб, Бадшоҳ Беғимнинг 16 ёшли ўгай қизи малика Ҳазрат Бегимга уйланмоқчи бўлди[21].. Бадшоҳ Бегум ўзининг набирасини бобо ёшидаги шафқациз афғонга топширишга яна қаршилик кўрсатди, бироқ Аҳмадшоҳ 1757-йил 5-апрелда Деҳлида Ҳазрати Беғимга мажбуран уйланди[22]. Тўй маросимларидан сўнг Аҳмадшоҳ ёш хотинини ўз она юрти Афғонистонга олиб кетди. Йиғлаётган келинга Бадшоҳ Бегум, онаси Соҳиба Маҳал ва император ҳарамидаги бошқа таниқли хонимлар ҳамроҳлик қилишди[22]

1788-йил 18-июлдан 2-октабргача икки ярим ой давом этган афғонларнинг Деҳли ишғоли чоғида Шоҳ Алам ИИ ва император оиласига дўзах қўйиб юборилди. У 1788-йил 30-июлда тахтдан ағдарилган ва ўн кундан кейин кўр бўлган. Ғулом Қодир собиқ император Аҳмадшоҳнинг ўғли шаҳзода Бидор Бахтни император зиндонидан олиб чиқиб, уни Жаҳоншоҳ унвони билан янги қўғирчоқ император қилиб қўйди; у отаси Аламгир ИИ Аҳмадшоҳни тахтдан ағдариб, кўр қилиб тахтни эгаллаб олган Шоҳ Алам ИИ дан қасос олиш учун Бадшоҳ Беғимдан 12 лакҳ рупий олгани айтилади. Аммо 4 ой ўтгач, бобурий қироллик оиласи Деҳлини Ғулом Қодир ва унинг қўшинидан тортиб олган Маҳаджи Шинде бошчилигидаги Маратҳа қўшинлари томонидан асирликдан озод қилинди[23]..

Ўлим

Бадшоҳ Бегум 1789-йилда Деҳлида вафот этди ва у эрдаги Тис Ҳазари боғида (Ўттиз минглик боғ) дафн қилинди. Боғни Бобурийлар императори Шоҳ Жаҳон ҳукмронлиги даврида фойдаланишга топширган. Император Аврангзебнинг қизи, малика Зеэнат-ун-Нисса ҳам 1721-йилда вафот этгач, Тис Хазари боғида дафн этилган[24].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Саркар, Жадунатҳ. Фалл оф тҳе Мугҳал Эмпире., 4тҳ, Ҳйдерабад: Ориэнт Лонгман, 1997 — 169-бет. ИСБН 9788125011491.  Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "Саркар97" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  2. ↑ 2,0 2,1 Малик, Заҳир Уддин. Тҳе реигн оф Муҳаммад Шаҳ, 1719-1748. Лондон: Асиа Пуб. Ҳоусе, 1977 — 407-бет. ИСБН 9780210405987.  Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "Малик" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  3. ↑ „Жоурнал анд Проcеэдингс“ (инглизча). Роял Асиатиc Соcиэтй оф Бенгал. 1907. 16, 360-бет. Қаралди: 15-сентабр 2017-йил. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам)CС1 маинт: дате формат ()
  4. ↑ Тҳе Америcан Соcиэтй оф Генеалогисц, Тҳе Генеалогист, Вол. 11-12 (1997), п. 212
  5. ↑ Энcйcлопаэдиа оф Муслим Биограпҳй : Индиа, Пакистан, Бангладеш Сингҳ: . Неw Делҳи: А. П. Ҳ. Публишинг Cорп., 2001 — 455-бет. ИСБН 9788176482332. 
  6. ↑ Саҳа, Б.П.. Принcессес, бегамс анд cонcубинес. Неw Делҳи: Таранг Папербаcкс, 1992 — 32-бет. ИСБН 9780706963915. 
  7. ↑ Робинсон, Аннемариэ Счиммел ; транслатед бй Cоринне Аттwоод ; эдитед бй Бурзине К. Wагҳмар ; wитҳ а фореwорд бй Франcис. Тҳе эмпире оф тҳе Греат Мугҳалс : ҳисторй, арт анд cултуре, Ревисед, Лаҳоре: Санг-Э-Меэл Пуб., 2005 — 58-бет. ИСБН 1861891857. 
  8. ↑ Чеэма, Г. С.. Тҳе форготтен мугҳалс : а ҳисторй оф тҳе латер эмперорс оф тҳе Ҳоусе оф Бабар ; (1707 - 1857). Неw Делҳи: Маноҳар Публишерс & Дистр., 2002 — 179-бет. ИСБН 8173044163. 
  9. ↑ Ричардс, Ж.Ф.. Мугҳал эмпире, Трансферред то дигитал принт., Cамбридге, Энг.: Cамбридге Университй Пресс, 1995 — 260-бет. ИСБН 9780521566032. 
  10. ↑ Университй, Cентре оф Адванcед Студй, Департмент оф Ҳисторй, Алигарҳ Муслим. Медиэвал Индиа : а мисcелланй. Лондон: Асиа Пуб. Ҳоусе., 1972 — 252-бет. ИСБН 9780210223932. 
  11. ↑ Сингҳ, У.Б.. Административе сйстем ин Индиа : Ведиc аге то 1947. Неw Делҳи: АПҲ Пуб. Cо., 1998 — 111-бет. ИСБН 9788170249283. 
  12. ↑ Меҳта, Ж. Л.. Адванcед студй ин тҳе ҳисторй оф модерн Индиа, 1707-1813. Слоугҳ: Неw Даwн Пресс, Инc., 2005 — 24-бет. ИСБН 9781932705546. 
  13. ↑ Аwрангāбāдī, Шāҳнавāз Кҳāн. Тҳе Маāтҳир-ул-умарā: беинг биограпҳиэс оф тҳе Муḥаммадан анд Ҳинду оффиcерс оф тҳе Тимурид совереигнс оф Индиа фром 1500 то абоут 1780 А.Д. (эн). Жанаки Пракашан, 1979 — 652-бет. 
  14. ↑ Энcйcлопаэдиа оф Муслим Биограпҳй : Индиа, Пакистан, Бангладеш Сингҳ: . Неw Делҳи: А. П. Ҳ. Публишинг Cорп., 2001 — 10-бет. ИСБН 9788176482356. 
  15. ↑ Малик, Заҳир Уддин. Тҳе реигн оф Муҳаммад Шаҳ, 1719-1748. Лондон: Асиа Пуб. Ҳоусе, 1977 — 407-бет. ИСБН 9780210405987. 
  16. ↑ 16,0 16,1 Латиф, Билкеэс И.. Форготтен. Пенгуин Боокс, 2010 — 49-бет. ИСБН 9780143064541.  Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "Латиф" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  17. ↑ Энcйcлопаэдиа оф Муслим Биограпҳй : Индиа, Пакистан, Бангладеш Сингҳ: . Неw Делҳи: А. П. Ҳ. Публишинг Cорп., 2001 — 86-бет. ИСБН 9788176482349. 
  18. ↑ Раи, Мриду. Ҳинду рулерс, Муслим субжеcц : Ислам, ригҳц анд тҳе ҳисторй оф Кашмир, [Начдр.]., Лондон: Ҳурст, 2004 — 95-бет. ИСБН 9781850656616. 
  19. ↑ Эдwардс, Мичаэл. Тҳе Орчид Ҳоусе: Сплендоурс анд Мисериэс оф тҳе Кингдом оф Оудҳ, 1827-1857 (эн). Cасселл, 1960 — 7-бет. 
  20. ↑ 20,0 20,1 Аḥмад, ʻАзīз. Исламиc соcиэтй анд cултуре: эссайс ин ҳоноур оф Профессор Азиз Аҳмад (эн). Маноҳар, 1983 — 146-бет. 
  21. ↑ А Cомпреҳенсиве Ҳисторй оф Индиа: 1712-1772 (эн). Ориэнт Лонгманс, 1978. 
  22. ↑ 22,0 22,1 Саркар, Сир Жадунатҳ. 1754-1771 (Панипат). 3д эд. 1966, 1971 принтинг (эн). Ориэнт Лонгман, 1971 — 89-бет. 
  23. ↑ Меҳта, Ж. Л.. Адванcед студй ин тҳе ҳисторй оф модерн Индиа, 1707-1813. Слоугҳ: Неw Даwн Пресс, Инc., 2005 — 595-бет. ИСБН 9781932705546. 
  24. ↑ Блаке, Степҳен П.. Шаҳжаҳанабад : тҳе совереигн cитй ин Мугҳал Индиа, 1639-1739. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2002 — 63-бет. ИСБН 9780521522991.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Podshoh_begim" dan olindi