Пончик ёки юмшоқ булка нон — думалоқ ёки ҳалқа шаклидаги, ёғда қовурилган, маҳсулот ёки маҳсулоциз нон маҳсулотлар[1]. Ко'пинча сабзавот ёки мевалар билан то'лдирилган пончиклар ''бене'' деб аталади.

Пончик

Шакар кукуни билан пончиклар
Асосий компонентлари Хамир, ёг', шакар
Оддий Пончиклар (юмалоқ шакилдаги пончиклар)

Тор маънода юмшоқ булка нон — ўртаси тешик, маҳсулот билан тўлдирилмаган пончик. Тешик шундай яратилганки, иссиқ ёғдан олинган пончик новда устига ўралади, ундан кейин маҳсулот сумкага ёки харидор учун пластинкага жойлаштирилади.

Пончик маҳаллий навлари — қовурилган пампушка (украин), баурсак (турк), кабартма (болгар), лукоумадес (юнон-турк), "нон бунчес " (франсуз ва бавария), берлинер (немис), смултринг (норвег), суфгания (исроиллик).

Келиб чиқиш турлари

Замонавий пончикларнинг келиб чиқиши ҳақида кўплаб афсоналар мавжуд.

  • Пончик (олиэкоэк, кейинчалик олиэбол) қадимги немислар томонидан Юле учун тайёрланган. Бу вақтда маъбуда Перхта ёвуз руҳлар билан ўралган ҳолда, овқатланиш учун бирор нарса излаб эрга тушади. У эса ўз ризқини олиш учун қилич билан одамларнинг қорнини кесиб ташлайди. Аммо агар сиз ёғли овқатларни истеъмол қилсангиз, Перхтанинг қиличи унинг қурбонларини силжитади[2].
  • Рецепт яҳудийларнинг анъаналарига асосланиб , Қуддус маъбадидаги менора-шамдонларга қуйилган муқаддас ёғнинг хотирасини сақлаб қолиш учун махсус булкалар тайёрлашдир.

АҚШда пончиклар

Қўшма Штатлар аҳолиси учун Пончик (донат) миллий ошпазлик рамзларидан биридир. Индиана-Пурдуэ университети (Индианаполис, АҚШ) антропологи доктор Пол Р. Маллинс „Глазед Америcа: А Ҳисторй оф Пончик“ китобини нашр этди. У ушбу маҳсулотдан мисол тариқасида Америкада истеъмол маданиятининг ривожланиш тарихини ўрганган. Доктор Маллинс замонавий пончикнинг Америка қирғоқларига ХВИИИ асрнинг бошларида, Ню-Ёрк ва бошқа шаҳарларда Голландиялик пирожноэ олйкоэк пайдо бўла бошлаганида кузатилган. Пончиклар ҳақида биринчи ошхона китоби 1803-йилнинг инглиз тўплами бўлиб, пончикларни Америка рецепти сифатида таснифлаган. ХИХ асрнинг ўрталарига келиб, Пончик бугунги пончикга ўхшаб кўриниши ва таъмига эга бўлиб, анъанавий америкалик пишириқ сифатида қабул қилинган. ХХ асрнинг бошларида ишлаб чиқаришни механизациялаштириш бошланди, бу ун маҳсулотларига ҳам таъсир қилди. 1920-йилларда пончикларнинг аксарияти автоматик машиналар ёрдамида, катта миқдорда ва жуда арзон нархларда тайёрланар эди. Ишлаб чиқариши асосан касаба уюшмалари томонидан назорат қилинадиган симитлардан фарқли ўлароқ, пончиклар кўп миқдорда Қўшма Штатлар бўйлаб тарқалди ва минтақавий ва миллий чакана савдо тармоқларида сотилди. Криспй Креме 1937-йилда очилган, кейин эса 1950- йилда машҳур Дункин Донуц[3]. Тез орада Билл Росенбергнинг Дункин Донтус халқаро пончик қаҳвахоналар тармоғи кўплаб мамлакатларни забт этди. 1938-йилдан бошлаб, ҳар июн ойининг биринчи жума куни Қўшма Штатлар Биринчи жаҳон уруши пайтида аскарлар учун пончиклар тайёрлаган аъзолар шарафига Нажот армияси томонидан яратилган Миллий Пончик кунини нишонлайди[4].

Россияда пончиклар

Петербург пончиклари

Қадимги даврда Пончикларнинг ёғда қовурилган ҳар қандай тури хамир маҳсулотлари деб аталди. Святослав Логинов тадқиқотига кўра, ХХ аср бошларига қадар „Пончик“ ва „юмшоқ булка нон“ рус тилида турли қандолатчилик маҳсулотларини билдирган:

Совет даврида юмшоқ булка нон деб аталадиган маҳсулот Москвада пончик деб атала бошланди. 1939-йилда Ленинградда нашр этилган „Мазали ва соғлом озиқ-овқат тўғрисида“ китобида пончик ичида тешик бўлиши шартлиги таъкидланган:

Тайёр хамирни 1/2 см қалинликда ёйиб, доираларни стакан ёки тирқиш билан кесиб олинг. Кичикроқ тирқиш билан ҳар бир доирадан ўртасини олиб ташланг, шу билан хамирга ҳалқа шаклини беринг.

2018-йил 3-августда Кемерово вилоятининг Осинники шаҳрида Россиядаги энг йирик[5] гилос кўринишидаги пончик қандолат маҳсулотлари тақдим этилди. Ҳаммаси бўлиб, маҳсулотни йиғиш учун 22 830 та пончик ишлатилган. Пончикларнинг умумий оғирлиги 1060,3 кг ни ташкил этди.

Манбалар

  1. ↑ Товарный словарь 1959.
  2. ↑ „Олиэболлен: Wелcоминг тҳе Неw Еар wитҳ а Дутч Традитион“. 2017-йил 26-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-октябр.
  3. ↑ „Глазед Америcа: ИУПУИ антҳропологист эхаминес доугҳнут ас сймбол оф cонсумер cултуре“ (2008-йил 21-июл). 2019-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 15-август.
  4. ↑ Кевин Фаган. „А ҳолей ҳолидай - Натионал Доугҳнут Дай“ (эн-УС). СФГАТЕ (2009-йил 6-июн). 2020-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 28-октябр.
  5. ↑ „Самое большое кондитерское изделие из пончиков в России“. Книга рекордов России. 2018-йил 7-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 7-август.

Адабиёт

  • Пончики // Товарний словар / И. А. Пугачёв (главний редактор). — М.: Государственноэ издателство торговой литератури, 1959. — Т. ВИИ. — Стб. 263—264. — 563 с.
  • Бутейкис Н. Г., Кенгис Р. П. Пончики московскиэ. Пончики с повидлом // Приготовлениэ мучних кондитерских изделий. — М.: Экономика, 1965. — С. 191—193. — 252 с. — 45 000 экз.

Ҳаволалар