Pontchartrain koʻli
| Понтчартраин кўли | ||
|---|---|---|
| Мамлакат: | АҚСҲ | |
| Мақоми: | Кўл устидаги кўприк | |
| Архитектор: | ||
| Узунлиги: | 38.442 км | |
| Дизайн: | ||
| Молиялаштирилди: | АҚСҲ лойиҳа комиссияси | |
| Қурилиш бошланган сана: | ||
| Қурилиш тугалланган сана: | 1956-йил | |
| Умумий қиймати: | 360 миллион АҚСҲ доллори | |
Понтчартраин кўли (франсузча: Чауссéэ ду лаc Понтчартраин), оддийгина Тҳе Cаусеwай номи билан ҳам танилган[1], АҚШнинг Луизиана штатининг жануби-шарқидаги Понтчартраин кўлини кесиб ўтувчи иккита параллел кўприкдан ташкил топган. Иккала кўприкнинг узунлиги 23.83 миля (38.35 км) ни ташкил қилади. Йўлнинг жанубий охири Ню-Орлеаннинг жанубий қирғоғида жойлашган Луизиана штатининг Метаириэ шаҳрида жойлашган. Шимолий терминали эса Мандевилда, Луизиана штатида, Ню-Орлеаннинг шимолий қирғоғида жойлашган.
1969-йилдан 2011-йилгача у Гиннеснинг рекордлар китобига дунёдаги энг узун сув устидаги кўприк сифатида киритилган; 2011- йилда Хитойда умдан ҳам узунроқ Жиаозжоу кўрфази кўприги очилишига жавобан Гиннеснинг рекордлар китоби сув устидаги кўприклар учун иккита тоифани яратган бўилб, булар сув устидаги узлуксиз ва агрегат узунлик сифатида белгиланган. Понтчартраин Cаусеwай кўли кейинчалик сув устидаги энг узун кўприк (узлуксиз)[2], Жиаозжоу кўрфази кўприги эса сув устидаги энг узун кўприк (агрегат) сифатида рўйҳатдан ўтган[3].
Кўприклар 9500 та бетон қозиқ билан мустаҳкамланган[4]. Икки кўприкда шимолий қирғоқдан 8 миля (13 км) жанубда навигация каналини қамраб олувчи баскул мавжуд.
Тарих
Понтчартраин кўли бўйлаб кўприк ғояси ХИХ-асрнинг бошларига ва Мандевил асосчиси Бернард де Маригнйга бориб тақалади. У 1930-йилларнинг ўрталарига қадар ўз фаолиятини давом эттирган паром хизматини бошлаган. 1920-йилларда бир қатор кўприклар билан боғланган сунъий оролларни яратиш таклифи илгари сурилган. Ушбу режани молиялаштириш ороллардаги уй-жойларни сотиш мақсадида илгари сурилган. Замонавий йўл 1948-йилда Эрнест М. Лоэб кичик лойиҳани ўйлаб топганида шакллана бошлаган. Унинг қарашлари туфайли Луизиана қонун чиқарувчи махсус органи ҳозирги Cаусеwай комиссиясини яратган. Кўприкни қуриш учун Луизиана кўприглари компанияси ташкил этилган ва у ўз навбатида Понтчартраин лойиҳасини бошқариш учун Жеймс Э. Валтерс Ср.ни мас’ул этиб тайинлаган[5]. Эрнест М. Лоэбга кўприк қурилишини режалаштиришда унинг жияни Эрнест М. Лоэб ИИИ, Эрнест М. Лоэб & Cомпанй президенти жудаям катта ёрдам берган[6].


Асосий йўл икки қаторли бўлиб, 23.86 миля (38.40 км) узунликка эга. Кўприк 1956-йилда 46 миллион АҚСҲ доллари эвазига очилган (2021-йилда 360 миллион АҚСҲ доллари қийматига тенг деб топилган). Бу нафақат кўприкни, балки шимолий учта яқинлашиш йўлини ва жануб томондаги узун йўлни ўз ичига олади[7].
1964-йил 16-июнда тўлқинлар кўприкдаги ёриқларни кенгайририб ташлаши ва автобуснинг кўлга қулаши натижасида олти киши ҳалок бўлган[8].
Параллел жойлашган икки қаторли эски кўприкдан 0.01 миля (16 м) оралиқда қурилган. 1969-йил 10-майда очилган асл нусхасидан узунроқ, қиймати 30 миллион АҚСҲ доллар (2021-йилда 170 миллион АҚСҲ доллари қийматига тенг деб топилган) бўлган қисми барпо этилган[7].
Қурилиш бошланганидан буён йўл пуллик кўприк сифатида ишлаган. 1999-йилгача ҳар бир йўналишда ҳаракатланиш учун тўловлар олинган. Жануб қирғоғидаги тирбандликни юмшатиш учун шимолий йўлда пул йиғимлари олиб ташланган. 1999-йил май ойида автомобиллар учун стандарт тўлов ҳар бир йўналишда 1.5 АҚСҲ доллоридан 3 долларгача ўзгарган[9]. 2017-йилда кўприкда хавфсизликни яхшилаш учун тўлов миқдори оширилган. Йўл ҳақи нақд пул билан 3,00 АҚШ доллари ва йўл ҳақи ёрлиғи билан 2,00 доллардан нақд пул билан 5,00 долларга ва бож ёрлиғи билан 3,00 долларгача ўзгарган[10].
Йўлнинг очилиши Шимолий қирғоқдаги кичик аҳолининг бойлигини кўтариб, Янги Орлеанга бориш вақтини 50 дақиқагача қисқартирган ва Шимолий қирғоқни Янги Орлеан метрополиясига қадар боғлаб беради. Йўлга чиқишдан олдин Сент-Теммани черкови аҳолиси АҚШнинг 11-йўналишидаги Маэстри кўпригидан ёки Луизиана штатидаги Слиделл яқинидаги АҚШнинг 90-йўналишидаги Риголец кўпригидан фойдаланган, ғарбий томондан, Луизиана штатининг Манчаc орқали АҚШ 51-йўналишидан фойдаланишади[11].
2005-йил 29-августдаги Катрина тўфонидан сўнг тўпланган видеолар кўприкнинг шикастланганлигини тасвирлаган. Бўроннинг кўтарилиши И-10 эгизак кўприги яқинида бўлгани каби ўтиш йўли остида ҳам унчалик баланд бўлмаган ва зарар асосан бурилишлар билан чекланган[12]. Ушбу кўприкда жами 17 та устунлар йўқолган, аммо структуравий пойдеворлари сақланиб қолган. Йўллар ҳеч қачон бўронлар ёки бошқа табиий ҳодисалар натижасида катта зарар кўрмаган, бу йўллар орасида камдан-кам учрайди. И-10 эгизак кўприги жиддий шикастланганлиги сабабли, йўл шимолдаги ерларда қолган қутқарув гуруҳлари учун Янги Орлеанга кириш учун асосий йўл сифатида ишлатилган. 2005-йил 19-сентябрда йўл биринчи навбатда фавқулодда транспорт учун, кейин эса кенг жамоатчилик учун қайта очилган. Ўша йилнинг октябр ойи ўрталарида йўл ҳақи тикланган.



Понтчартраин кўли Луизианадаги еттита магистрал йўллардан бири бўлиб, умумий узунлиги 5 миля (8.0 км) ёки ундан кўп ҳисобланади. Қолганлари эса, энг узундан энг қисқасига қараб, И-55 бўйлаб Манчаc ботқоғи кўприги, И-10 бўйлаб Атчафалая ҳавзаси кўприги, Луизиана автомагистрали 1 кўприги, И-10 йўлидаги Боннет-Карре сув тўкиш кўприги, Чаcаҳоула ботқоқ кўприги. УС 90, И-10 да Понтчартраин Тwин Спанс кўли ва И-310 да ЛаБранче сув-ботқоқ кўприги. Луизиана, шунингдек, Норфолк жанубий кўлида Понтчартраин кўприги жойлашган бўлиб, у 5.8 миля (9.3 км) масофада жойлашган. Қўшма Штатлардаги энг узун темир йўл кўприкларидан бири ҳисобланади.
Гиннеснинг рекордлар китобига кирган баҳслар
Ўнлаб йиллар давомида Понтчартраин Cаусеwай кўли Гиннеснинг рекордлар китобига дунёдаги сув устидаги энг узун кўприк сифатида киритилган. 2011-йил июл ойида Хитойдаги Жиаозжоу кўрфази кўприги Гиннеснинг рекордлар китобига „сув устидаги энг узун кўприк“ сифатида эътироф этилгаан[3]. Ўша пайтда Қўшма Штатларда баъзи тортишувлар юзага келган, чунки рекорднинг собиқ эгаси Понтчартраин кўли тарафдорлари Гиннеснинг рекордлар китобига кирувчи йўлни энг узун деб атамасликларига рози бўлишмаган[13]. Қўллаб-қувватловчилар бу даъвони ўз таърифига, яъни сув устидаги фуқаровий кўприк узунлигига асосланиб, Понтчартраин кўли кўли 23.79 ми (38.28 км) ни ташкил қилади деган хулосага келишган[13] ва шунинг учун энг узуни ҳисобланган. Жиаозжоу кўрфази кўприги фақат 16.1 ми (25.9 км) сувни қамраб олади. Бироқ, Гиннеснинг Жаҳон Рекордлар китоби, учларидаги қуруқликдаги кўприклар ва денгиз ости туннеллари каби агрегат тузилмаларни ўз ичига олган ўлчов мезонларидан фойдаланган ҳолда, Жиаозжоу кўрфази кўприги узунлиги 26.5 милия (42.6 км) эканлиги такидалнган[3]. 2011-йил июл ойида ушбу баҳс-мунозарадан сўнг Гиннеснинг рекордлар китоби сув устидаги кўприклар учун иккита тоифани яратган: булар сув устидаги узлуксиз ва агрегат узунликлар ҳисобланади. Понтчартраин Cаусеwай кўли кейинчалик сув устидаги энг узун кўприк (узлуксиз) бўлган[2], Жиаозжоу кўрфази кўприги эса сув устидаги энг узун кўприк (агрегат) деб белгиланган[3].
Манбалар
- ↑ „Тҳе Cаусеwай wебсите“. Қаралди: 2013-йил 21-март.
- ↑ 2,0 2,1 „Лонгест бридге овер wатер (cонтинуоус)“ (эн-ГБ). Гуиннесс Wорлд Реcордс. Қаралди: 2019-йил 1-феврал.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 „Лонгест бридге овер wатер (аггрегате ленгтҳ)“ (эн-ГБ). Гуиннесс Wорлд Реcордс. Қаралди: 2019-йил 1-феврал.
- ↑ „ПИЛЕ РЕСТОРАТИОН ОФ ТҲЕ ЛАКЕ ПОНТCҲАРТРАИН CАУСЕWАЙ“. 2006-йил 4-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 19-декабр.
- ↑ „Тҳе Ҳисторй оф тҳе Лаке Понтчартраин Cаусеwай“. лоуисианаcивиленгинеэрингcонференcе.орг. 2014-йил 16-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 14-январ.
- ↑ Лоэб. „Лифе анд Тимес оф Эрнест М Лоэб ИИИ“.
- ↑ 7,0 7,1 „Сафетй Импровеменц | Cаусеwай Бридге“ (эн-УС). Cаусеwай Бридге. 2017-йил 20-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 19-май.
- ↑ „6 Диэ ин Лаке Понтчартраин ас Бус Плунгес Офф Бридге Ҳит бй Баргес“. Неw Ёрк Тимес (1964-йил 17-июн), с. 1.
- ↑ „Лаке Понтчартраин Cаусеwай“ (эн-УС). Қаралди: 2019-йил 11-октябр.
- ↑ „Толл Тагс | Cаусеwай Бридге Толлс & Феэс“ (эн-УС). Cаусеwай Бридге. Қаралди: 2017-йил 19-май.
- ↑ „Тҳе Ҳисторй оф тҳе Лаке Понтчартраин Cаусеwай“. лоуисианаcивиленгинеэрингcонференcе.орг. 2014-йил 16-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 14-январ.
- ↑ Ҳурриcане Катрина: Перформанcе оф Транспортатион Сйстемс Региналд ДесРочес, ПҳД: . Рестон, ВА: АСCЕ, ТCЛЕЭ, 2007. ИСБН 9780784408797. Қаралди: 2023-йил 8-апрел (2014-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган).
- ↑ 13,0 13,1 Боб Wаррен. „Cаусеwай рефусес то релинқуиш 'wорлд'с лонгест бридге' титле то Чина“. Тҳе Тимес-Пиcаюне (2011-йил 30-июн). Қаралди: 2011-йил 1-июл.