Ziyosfera

Pop (shahar)

Бу атаманинг бошқа маънолари ҳам мавжуд. Қаранг: Поп (маънолари).

Поп — Ўзбекистон Республикаси Наманган вилояти Поп туманидаги шаҳар (1980-йилдан)[1]. Туман маъмурий маркази. Поп туманининг шарқий қисмида жойлашган. Яқин темир йўл стансияси — Поп (4 км). Вилоят маркази (Наманган)гача — 53 км. Аҳолиси 35 минг кишидан иборат (2023), Попдан Наманган — Пунган — Тошкент автомагистрали ўтган[2].

Поп
шаҳар
40°52′25″Н 71°06′0″Э / 40.87361°Н 71.10000°Э / 40.87361; 71.10000
Мамлакат Ўзбекистон
вилоят Наманган вилояти
туман Поп тумани
Аҳолиси
 35 361
Вақт минтақаси УТC+5
Pop xaritada

Тарихи

Қадимги ва ўрта асрлардаги попликлар ҳозирги вилоят марказидан жанубда, Сирдарё бўйида жойлашган[3].

Поп бир жойда шаҳар сифатида ривожланган ва археологик кузатувлар унинг деярли икки минг йиллик тарихидан далолат беради. Бу ерда тадқиқотчилар И асрлардан тортиб ВИИ—ВИИИ асрларга оид материалларни топганлар. Поп (боб) бир неча асрлар давомида Фарғонанинг қўшни вилоятлар билан савдо-иқтисодий алоқаларида муҳим ўрин тутган[3].

В—ВИИИ асрларда Ғовасой суғориш раёнининг маркази бўлган Поп йирик шаҳарга айланади, қўшни Косон билан рақобатлашган ва ҳатто майдоно бўйича ундан ҳам ошиб кетган. Худди шу даврда шаҳар Турк хоқонлиги таркибига қўшилган. Маълумки, 627—649-йилларда Фарғона турклар томонидан босиб олинган. ВИИИ асрнинг иккинчи ярмида бир вақтнинг ўзида қал’а ва шаҳарнинг ички қисмида ҳаёт тўхтаган. Бу Баландтепанинг юқори саҳнидан кейинроқда топилмалари бўлган қатламларнинг мавжуд бўлмаганлигини аниқлик киритади[3].

Шаҳар ҳақида биринчи ёзма эслатма ИХ—Х асрларга тўғри келади („Дунё чегаралари“ Ҳудуд ал-олам). „Ҳудуд-ул-Олам“ (Олам чегаралари) китобининг „Мовароуннаҳр вилояти ва унинг шаҳарлари“ қисмида Поп („Поб“) шимолий Фарғонанинг савдо йўлида жойлашган обод шаҳарлардан бири сифатида таърифланган. 9—Х аср араб сайёҳлари Ибн Хурдодбеҳ ва Истахрий асарларида Поп „Боб“ (арабча — „Дарвоза“) шаклида тилга олинади. 982-йилда номаълум муаллиф томонидан ёзилган. „Бобурнома“да „Поп қўрғони“ дейилган.

1987-йилда Сирдарёнинг ғарбий қирғоғида, шаҳардан 3 км узоқликда (Мунчак-тепа тепалигида) Сомонийлар-Қорахонийлар даври Поп манзилгоҳи топилган. Унда япон археологлари космик сунъий йўлдошни кузатиб, чуқурларни топганлар (пухта изланишлар натижасида улар ВИИ—Х асрларга оид номаълум қадимий қабилаларнинг оммавий қабрлари бўлиб чиққан), шунингдек, 1989-йилда тангалар хазинаси топилган. Ушбу топилма Х аср бошлари — 2-ярмида зарб қилинган сомонийлар сулоласининг 36 та фелсидан (Бухоро, Самарқанд, Фарғона) иборат бўлган. Сомонийлар услубидаги ғиштлар, чироғи лампалар (илмоқли тутқичли), шиша идишлар парчалари мавжуд. Бундан ташқари, қурилиш ишлари давомида шаҳар канализациясининг сопол кублар (қувурлар) билан қопланган қисми ва қорахонийлар даври ғиштлари билан қопланган ҳаммом қолдиқлари аниқланган[3].

Х—ХИИ-асрларда шаҳар чегаралари ҳозирги Попнинг жанубий чеккаларига етган, у ҳунармандлар шаҳрига айланган. Даҳа харобалари 1950-йилларгача сақланиб қолган.

2013-йилдан буён Поп Қамчиқ туннели орқали Ангренга темир йўл орқали кириш ҳуқуқига эга.

Поп ҳудудида ўтказилган археологик қазишмалар шаҳарга мил. бошларида асос солинганлигидан далолат беради. Қадимда Поп дан Буюк Ипак йўлининг тармоғи ўтган. Ўша даврда шаҳар равнақ топган. 1908—1912-йилларда Поп яқинидан ўтувчи Қўқон—Наманган темир йўли қурилди. 1912—1915-йилларда шаҳарда рус-тузем мактаби очилган. 1916-йилда Поп мардикорликка олишга қарши кўтарилган ғалаён марказларидан бири бўлди.

Географияси

Поп Фарғона водийсига шимоли-ғарбдан кираверишдаги биринчи шаҳардир. Шаҳардан 2 км узоқликда Сирдарё дарёси шарқдан жануби-ғарбга қараб оқиб ўтади.

Тошкентдан Попни ғарбий Тян-Шаннинг ҚурамА тизмаси тизмаси Қамчиқ довони ажратиб туради. Довон орқали ўтадиган йўлда Тошкентдан Попгача бўлган масофа 200 км.

Энг яқин қўшни шаҳар — Чуст, Папдан 16 км шимоли-шарқда жойлашган. Наманганагача бўлган йўл узунлиги 55 км (шарқда), Қўқонагача 45 км (жанубий ғарбда) ни ташкил этади.

Маъмурий-ҳудудий бўлиниши

Пап шаҳри 14 маҳаллага бўлинган:

  1. Абдуллоҳ Қаҳҳор,
  2. Алишер Навоий,
  3. Дўстлик,
  4. Келачи,
  5. Обод,
  6. Олмазор,
  7. Пахтакор,
  8. Сотволди Эргашев,
  9. Тинчлик,
  10. Ўзбекистон,
  11. Ҳазрати Боб,
  12. Ҳамза,
  13. Ҳамид Олимжон,
  14. Шомазор.

Ижтимоий соҳа обектлари

Попда 100 дан зиёд ташкилот, саноат корхоналари жойлашган. 5 умумий таълим мактаби, маиший хизмат, касбҳунар коллежлари, гимназиялицей, 5 қурилиш ташкилоти, 2 автокорхона, ғишт заводи, МТП, резина-техника буюмлари заводи, савдо маркази, универсам, археология музейи, маданият саройи, кутубхоналар, маданият ва ис-тироҳат боғи, стадион, спорт мажмуи, Тинчлик майдони, меҳмонхона, 4 поликлиника, касалхона бор. Иккинчи жаҳон урушида қурбон бўлганлар хотирасига ёдгорлик ўрнатилган. Қирқ ҳужра ва Мунчоқтепа археологик маннзиллари мавжуд[4].

Манбалар

  1. ↑ „О'збекистон Республикаси ҳудудий бирликларининг таснифлаш тизими“ (уз, ру). Ўзбекистон Республикаси Давлат статистика қўмитаси (2020-йил 1-июл).
  2. ↑ Шаҳарлар географияси (уз) — 144-бет. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Матбабаев 1993, с. 59—63.
  4. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил 



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Pop_(shahar)" dan olindi