Porsche 911
Порсче 911 (Нине Элевен деб талаффуз қилинади ёки немис тилида олмонча: Неунелф ) – бу икки эшикли, юқори унумдорликка эга, орқа двигателли спорт автомобили бўлиб, 1964-йил сентабр ойида Германиянинг Стуттгарт шаҳридаги Порсче АГ томонидан тақдим этилган. Автомобил орқада ўрнатилган ясси олти силиндрли двигателга эга ва дастлаб торсион барли осма билан жиҳозланган . Йиллар давомида автомобил доимий равишда такомиллаштирилиб келинмоқда, аммо унинг асосий концепцияси ўзгармаган ҳолда қолмоқда[1]. Двигателлар 1998-йилда Порсче 996 серияси тақдим этилгунга қадар ҳаво билан совутиладиган двигател модели бўлган[2][3].
| Порсче 911 | |
|---|---|
|
Волксwаген Гроуп Форум, Берлинда намойиш этилган 1 миллионинчи ишлаб чиқарилган 911 | |
| Ташқи кўриниши | |
| Ишлаб чиқарувчиси | Порсче АГ |
| Ишлаб чиқариш | 1964-йил сентабрдан ҳозиргача |
| Дизайнери | Фердинанд Бутзи Порсче |
| Корпус ва шасси | |
| Автомобил таснифи | Спорт автомобили/Гранд турер (С) |
| Автомобил корпуси тузилиши | |
| Автомобил тартиби | Орқа двигател, орқа г'илдиракли юриш/то'рт г'илдиракли юриш |
| Боғлиқлиги | |
| Хронологияси | |
| Аввалги моделлари | Порсче 356 |
911 модели хусусий ва завод жамоалари томонидан турли синфларда кенг миқёсда пойгада иштирок этган. У энг муваффақиятли пойга автомобилларидан биридир. 1970-йилларнинг ўрталарида, табиий ёқилғи билан ишловчи 911 Cаррера РСР, хусусан, Тарга Флорио ва 24 соатлик Дайтона каби дунё чемпионати пойгаларида ғолиб чиқди. 911 моделидан олинган 935 турбо эса 1979-йилда 24 соатлик Ле-Манс пойгасида ғолиб бўлди. Порсче 1976, 1977, 1978 ва 1979-йилларда 911 моделидан олинган автомобиллар билан Дунё автомобил маркалари чемпионатида ғолиб бўлди.
1999-йилда ўтказилган Аср автомобилини аниқлаш бўйича сўровда 911 бешинчи ўринни эгаллади[4]. Энг яхши бешликдаги икки автомобилдан бири доимий равишда ишлаб чиқарилган (асл Беэтле 2003-йилгача ишлаб чиқарилган)[5]. Бир миллионинчи нусха 2017-йил май ойида ишлаб чиқарилган бўлиб, компаниянинг коллексиясида сақланади[6].
911 номенклатураси
Гарчи Порсче ҳар бир 911 серияси учун ички код рақамларидан фойдаланган бўлса-да, барча моделлари 911 сифатида сотилган ва бозорга чиқарилган. Модел сериялари ва тегишли ички кодлар қуйидагича:
- 911 (1964–1989)
- 930 (1975–1989) турбомоторли версия
- 964 (1989–1994)
- 993 (1995–1998) сўнгги ҳаво совутиладиган 911
- 996 (1999–2004) бутунлай янги кузов ва сув билан совутиладиган двигателлар
- 997 (2005–2012)
- 991 (2012–2019) бутунлай янги кузов
- 992 (2019–йилдан ҳозирги вақтга қадар)
Порсче томонидан ишлаб чиқариш автомобиллари учун ҳар йили янгиланадиган серия ҳарфи ишлатилади[манба керак].
911 моделлари, шунингдек, кузов турлари ёки двигател яхшиланишларига асосланган оилаларга бўлинган:
- 911 Cаррера: Cаррера, Cаррера С, Cаррера 4, Cаррера 4С, Cаррера ГТС, Cаррера 4 ГТС, Cаррера Т каби моделларни ўз ичига олади. Барчаси кабриолет сифатида мавжуд, фақат Cаррера Т бундан мустасно.
- 911 Тарга: Тарга 4, Тарга 4С, Тарга 4 ГТС каби моделларни ўз ичига олади.
- 911 Турбо: Турбо, Турбо С моделларини ўз ичига олади. Барчаси кабриолет сифатида мавжуд.
- ГТ3/ГТ3 РС: 911 Cаррера моделининг трекка йўналтирилган версияси бўлиб, табиий ёқилғи билан ишловчи двигател ва орқа ғилдирак ҳайдовчисига эга. Ҳозиргача кабриолет варианти ишлаб чиқарилмаган. Комфортга йўналтирилган вариантларга эга гранд-туринг версияси ГТ3 Тоуринг деб аталади ва 991 ва 992 авлодлари учун мавжуд.
- ГТ2/ГТ2 РС: энг юқори унумдорликка эга вариант, Турбо асосида яратилган ва орқа ғилдирак ҳайдовчисига эга трекка йўналтирилган версия. Ҳозиргача кабриолет версияси ишлаб чиқарилмаган. Ҳозир фақат РС модели сифатида мавжуд.
Ҳаво билан совутиладиган двигателлар (1964–1998)
911, 911Э, 911Л, 911С, 911Т

911 ўз илдизларини 1959-йилда Фердинанд „Бутзи“ Порсче томонидан чизилган эскизлардан олади[7]. Порсче 911 компаниянинг биринчи модели бўлган 356 дан қудратлироқ, каттароқ ва қулайроқ ўринбосар сифатида ишлаб чиқилган. Янги автомобил оммага илк бор 1963-йилги Франкфурт автомобил кўргазмасида тақдим этилган[8] (олмонча: Интернатионале Аутомобил-Аусстеллунг )[9]. Автомобил консептуал исбот сифатида иккита вентиляторли Тйпе 745 ясси олти силиндрли двигател билан ишлаб чиқилган, аммо автомобил кўргазмада тақдим этилган моделда битта вентиляторли 901 двигателининг ишламайдиган модели намойиш этилган бўлиб, 1964-йил феврал ойида ишлайдиган версияга эга бўлган[7].
Дастлаб у „Порсче 901“ деб белгиланган эди (901 унинг ички лойиҳа рақами эди). Жами 82 та автомобил 901 номи билан ишлаб чиқарилган[7]. Бироқ, франсуз автомобил ишлаб чиқарувчиси Пеугеот эътироз билдирди, чунки Франсияда ўртасида нол бўлган уч рақамли автомобил (901 масалан) номларига нисбатан эксклюзив ҳуқуққа эга эди. Янги моделни Франсияда бошқа ном билан сотиш ўрнига, Порсче номини 911 га ўзгартирди. Ички жиҳатдан, автомобилларнинг қисм рақамлари йиллар давомида 901 префиксини сақлаб қолди[7]. Ишлаб чиқариш 1964-йил сентабрда бошланди[9], биринчи 911 моделлар 1965-йил февралда АҚШга экспорт қилинди[7].
911 нинг дастлабки моделлари орқа қисмига ўрнатилган 130 ҳп (97 кW)[1] қувватли Тйпе 901/01 ясси-6 двигателига эга эди. Бу двигател 356 моделидаги каби „боксёр“ конфигурациясида бўлиб, ҳаво билан совутиладиган ва ҳажми 1,991 cc (2.0 Л) эди, 356 нинг тўрт силиндрли, 1,582 cc (1.6 Л) ҳажмли двигателига нисбатан ҳисобга олганда. Автомобилда тўртта ўриндиқ бор эди, аммо орқа ўриндиқлар кичик бўлгани сабабли, у одатда тўрт ўринли эмас, балки 2+2 деб аталади (356 ҳам 2+2 эди). Тўрт ёки беш тезликли „Тйпе 901“ механик узатмалар қутиси мавжуд эди. Дизайн асосан Фердинанд „Бутзи“ Порсче томонидан чизилган, у Фердинанд „Феррй“ Порсче нинг ўғли бўлган. Бутзи Порсче дастлаб орқа қисмида икки йўловчи учун етарли жойи бўлган нотчбаcк дизайнини таклиф қилди, аммо Феррй Порсче 356 нинг вориси унинг фастбаcк услубидан фойдаланишини талаб қилди. Бутзи Порсчеънинг асл дизайни асосида 7 та прототип қурилди ва ички номланишда Порсче 754 Т7 деб аталди[10]. Дастлаб эътироз билдирган Порсче автомобил кузови қурилиши бўлимининг раҳбари Эрwин Коменда ҳам кейинчалик дизайн жараёнига жалб қилинган.

356 нинг ишлаб чиқарилиши 1965-йилда тўхтатилди, лекин айниқса АҚШда 4 силиндрли автомобилларга бўлган талаб ҳали ҳам мавжуд бўлган. Ўша йили тақдим этилган 912 модели тўғридан-тўғри ўрнини эгалловчи сифатида хизмат қилди. Бу модел 356 СC нинг 4 силиндрли, 1582 куб сантиметр ҳажмдаги, 90 от кучига эга бўлган Тйпе 616/36 двигателининг модификацияланган версиясини 911 кузови ва Тйпе 901 тўрт поғонали механик узатмалар қутиси билан таклиф қилди (беш поғонали механик узатмалар қутиси ихтиёрий бўлган).
1966-йилда Порсче кучлироқ 911С моделини тақдим этди, унда Тйпе 901/02 двигатели ишлатилган бўлиб, у 160 от кучига эга бўлган. Илк бор бешта спикдан иборат дизайнга эга бўлган Фучсфелге томонидан ишлаб чиқарилган зарб қилинган алюминий қотишма дисклар таклиф қилинди. Шу билан бирга, моторспорт соҳасида двигател Тйпе 901/20 га ўзгартирилди ва унинг кучи оширилган 210 от кучига эга бўлган ҳолда о'рта двигателли 904 ва 906 моделларга ўрнатилди. Шунингдек, кейинчалик 906 ва 910 моделлари учун ишлаб чиқарилган, 220 от кучига эга бўлган ёнилғи билан тўғридан-тўғри таъминланган Тйпе 901/21 двигатели ҳам ўрнатилди.
1967-йилнинг августида А серияси ишлаб чиқаришга киритилди, унда иккита тормоз тизими ва кенгайтирилган (5.5Ж-15) ғилдираклар ҳали ҳам Пирелли Cинтурато шиналари билан жиҳозланган эди[11]. Аввал стандарт бўлган бензин ёқилғиси билан ишлайдиган иситгич ихтиёрий бўлиб қолди. Тарга (италянча „тахта“ маъносини англатади[12]) версияси тақдим этилди. Тарга моделида зангламайдиган по'лат билан қопланган хавфсизлик ҳалқаси мавжуд бўлиб, автомобил ишлаб чиқарувчилари АҚШ Миллий автомобил ё'ллари хавфсизлиги бошқармаси (НҲТСА) томонидан таклиф этилган ағдарилиш хавфсизлиги талаблари АҚШда сотиладиган тўлиқ очиқ кабриолетлар учун мос келмаслигини ҳисобга олиб, ушбу ҳалқани ўрнатдилар. 911 учун АҚШ муҳим бозор эди. „Тарга“ номи Тарга Флорио спорт автомобиллари йўл пойгасидан келиб чиққан бўлиб, бу мусобақа Сиcиля, Италияда ўтказилган ва унда Порсче 1973-йилгача бир неча марта ғалаба қозонган. Кейинчалик бекор қилинган ушбу мусобақадаги сўнгги ғалаба 911 Cаррера РС билан Феррари ва Алфа Ромео прототиплари устидан қозонилган. Йўлга мўлжалланган Тарга модели олинадиган том панели ва олинадиган пластик орқа ойнага эга бўлган (гарчи 1968-йилдан бошлаб ўрнатилган шиша версияси ҳам таклиф қилинган бўлса ҳам).


1967-йилда 110 та от кучига эга 911Т модели ҳам тақдим этилди, унда Тйпе 901/03 двигатели ўрнатилган эди. 130 от кучига эга модел эса Тйпе 901/06 двигатели ва вентиляцияланган олд диск тормозларига эга бўлиб, 911Л деб номланди. Ушбу тормозлар илгари 911С моделида жорий этилган бўлган. 901/22 двигателига эга 911Р модели эса чекланган миқдорда (жами 20 дона) ишлаб чиқарилган бўлиб, бу енгил пойга версияси бўлган. Унда юпқа фиберглас билан мустаҳкамланган пластик эшиклар, магний кранк қутиси, иккита устки эксантрик вал ва 210 та от кучи қувватига эга двигател мавжуд бўлган.
1967-йилнинг кузида тўрт поғонали узатмалар қутиси, автоматик дебрияж ва момент ўзгартиргичдан иборат бўлган, дебрияжсиз ярим автоматик Спортоматиc модели қўшилди[13][14]. Бу модел 1980-йилги моделдан кейин бекор қилинди[15], қисман узатмалар қутисини уч поғонали қилиш учун олдинга ҳаракатланиш тезлигини йўқотиши сабаб бўлди[15].
Б серияси 1968-йилнинг августида ишлаб чиқаришга киритилди ва 911Л моделини ёнилғи қуйиш тизими билан жиҳозланган 911Э модели билан алмаштирди. У 1969-йилнинг июлига қадар ишлаб чиқаришда қолди. 911Э модели 6Ж-15 ғилдиракларга ўрнатилган кенгроқ шиналар билан жиҳозланди[16].
Манбалар
- ↑ Cорлетт, 12-бет
- ↑ „Порсче 993 Овервиэw“. слоанcарс.cом. 2016-йил 25-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 24-март.
- ↑ „Порсче АГ“. Тҳе Неw Ёрк Тимес. 2017-йил 4-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 18-феврал.
- ↑ Cобб, Жамес Г.. „Тҳис Жуст Ин: Модел Т Гец Аwард“ (1999-йил 24-декабр). 2017-йил 1-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 27-июн.
- ↑ Патерниэ, 7-бет
- ↑ „Оне Миллион Дреамс: Тҳис Ис тҳе 1,000,000тҳ Порсче 911“. Cар анд Дривер. 11 Май 2017. 1 Аугуст 2017да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 31 Жулй 2017.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Патерниэ, Ред Боок, 8-бет
- ↑ Канделл, Жонатҳан. „Фердинанд Порсче, Cреатор оф тҳе Спорц Cар Тҳат Боре Ҳис Наме, Ис Деад ат 88 (обитуарй)“ (1998-йил 28-март). 2009-йил 2-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 6-феврал.
- ↑ 9,0 9,1 Патерниэ, 11-бет
- ↑ Ҳеатлей, Тйлер „Тҳе Порсче 754 Т7 Прототйпе Ис Тҳе 911'с Миссинг Линк“. МСН (2019-йил 18-март). Қаралди: 2019-йил 24-май.
- ↑ „165ҲР15 Пирелли Cинтурато Тирес“. cинтурато.нет. 2016-йил 10-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 20-июн.
- ↑ Патерниэ, Ред Боок, п. 9
- ↑ „Wебсите фор Спортоматиc Порсче моделс“. Спортоматиc.орг. 2011-йил 28-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 23-октябр.
- ↑ „А Ҳисторй оф Порсче'с Спортоматиc, Типтрониc, анд ПДК Трансмиссионс – Феатуре – Cар анд Дривер“. Cаранддривер.cом (2013-йил 10-декабр). Қаралди: 2022-йил 17-март.
- ↑ 15,0 15,1 Патерниэ, п. 36
- ↑ „185/70ВР15 Пирелли Cинтурато Тирес“. www.cинтурато.нет. 2016-йил 27-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 20-июн.