Porta Sempione
Порта Семпионе ("Симплон дарвоза") - Италиянинг Милан шаҳридаги шаҳар дарвозаси. Ушбу ном ҳам дарвозанинг о'зига хослигига, ҳам унинг атрофдаги туман(қуартиэре)га, 1-зона бо'лимининг бир қисми (тарихий шаҳар маркази)га, шу жумладан, Корсо Семпионенинг асосий проспектига нисбатан ишлатилади. Гарчи унинг келиб чиқиши Милоннинг Рим деворларининг дарвозасидан келиб чиққан бо'лса ҳам, дарвоза 19-асрга оид Арcо делла Паcе ("Тинчлик архи") номли муҳим аҳамиятга эга г'алаба қозониш арки билан белгилаб қо'йилган.
Порта Семпионе | |
|---|---|
| Шаҳар дарвозаси | |
.jpg) | |
| Мамлакат |
[[ Италия]] |
| [[Регион]] | [[Ломбардй]] |
| [[Провинcе]] | [[Милан]] |
| Cомуне | Милан |
| Вақт минтақаси | УТC+1, ёзда УТC+2 |
Дарвоза
Тарихи
Замонавий Порта Семпионега деярли мос келадиган дарвоза аллақачон Миланнинг Рим деворларининг бир қисми бўлган. Бу Порта Гиовиа ("Юпитер дарвозаси") деб номланган ва замонавий Виа Сан Гиованни сул Муро охирида жойлашган эди. О'ша пайтда дарвоза бугунги кунда Cастелсеприога олиб борадиган муҳим ё'лни назорат қилиш учун мо'лжалланган эди. Асл Рим қурилишининг жуда оз қолдиқлари ва илгари деворларнинг ташқарида жойлаштирилган ба'зи Рим қабр тошлари кейинчалик қурилган Азиз Симплиcиан базилика (Cорсо Гарибалди шаҳрида жойлашган) каби кейинги биноларни қуришда ишлатилган.
О'рта асрларда Порта Семпионе ҳудудидаги Рим деворларининг бир қисми янги деворларнинг бир қисми сифатида мослаштирилган. Дарвозанинг о'зи шимолга, ҳозирги Сфорза қал'аси томонидан эгаллаб олинган жойга ко'чирилди. Қароқнинг о'зи ХВ асрда, Герсог Филиппо Мариа Висcонти даврида тугалланган ва дарвозанинг о'зи қал'анинг бир қисмига айланди.
1807-йилда Наполеонинг ҳукмронлиги даврида Тинчлик аркаси ме'мор Луиги Cагнола томонидан қурилган. Ушбу янги дарвоза янги Страда дел Семпионе Милана кирган жойни белгилаб қо'йди. Бугунги кунда ҳам фойдаланилаётган бу ё'л Миланни Париж Алплар тог'идан кесиб ўтган. Симплон довони орқали Миланни Париж билан боғлайди. О'ша пайтда дарвоза ҳали ҳам Порта Гиовиа деб номланган. Италиянинг Наполеон қироллиги қулаганида ва Австрия империяси Миланни эгаллаб олганда, дарвоза ҳали тугалланмаган ва қурилиш бироз вақтга то'хтатилган эди.
Арка қурилиши яна Каннола томонидан 1826-йилда 1815-йилги Вена Конгрессига ёдгорликни баг'ишлаган император Френсис ИИ учун қайта тикланди. 1833-йилда Cагнола вафот этганида, унинг лойиҳаси 1838-йилда Франcесcо Лондонио ва Франcесcо Певерелли о'з зиммасига олиб, уни якунладилар.
Дарвоза 19-аср Милани тарихида бир қанча муҳим воқеаларга саҳна бўлган. 1848-йил 22-март куни маршал Жосеф Радецкий бошчилигидаги Австрия армияси Миланнинг беш кунлиги исёнида маг'луб бўлганидан кейин Порта Гиовиядан о'тиб Миландан қочиб кетди. 1859-йил 8-июн куни Магента жангида то'рт кун о'тгач, Наполеон ИИИ ва Виктор ИИ Эммануэл Италиянинг Милан шаҳрига дарвоза орқали г'алаба билан киришди.
Сайт ва безак
Дарвоза Пиазза Семпионе ("Симплон майдони") деб номланган кенг думалоқ майдоннинг марказида жойлашган. У Миланнинг асосий шаҳар парки бўлган Симплон бог'ига улашган бо'либ, у Арк ва яқин атрофдаги Сфорза қал'асини қамраб олган панорамик ко'ринишларни тақдим этиш ниятида яратилган.
Бу баландлиги 25 м ва кенглиги 24 м бўлган неоклассик зафар аркаси бўлиб, бир қанча барелефлар, ҳайкаллар ва коринф устунлари билан безатилган. Басрелифлар ва ҳайкаллар турли материаллардан, шу жумладан мармор, бронза, ёг'оч ва стукдан ясалган. Бундай безакларнинг ко'пчилиги, айниқса басрелиэффлар, Италия ва Европанинг тарихидаги муҳим воқеаларга баг'ишланган, масалан, Леипзиг жангаси, Ломбардия-Венесия шоҳлигининг асосланиши, Вяна конгресси. Бошқа безаклар Марс, Cерес, Минерва, Аполло ва Виктория-Нике каби классик мифология мавзуларига эга. Шунингдек, Шимолий Италиядаги По, Адиге ва Тисин каби йирик дарёларнинг аллегорияси бўлган бир гуруҳ ҳайкаллар ҳам мавжуд. Дарвоза безатиш учун ҳамкорлик қилган таниқли рассомлар орасида Помпео Марчеси, Луиги Акқуисти, Гразиосо РусcаГразиосо Русcа Леоне, Гиованни Баттиста Комолли, Луиги Марчеси, Ниcола Пировано, Франcесcо Певерелли, Бенедетто Cаccиатори, Гиованни Антонио Лабус, Cлаудио Монти, Гаэтано Монти, Cамилло Паcетти, Антонио Пасқуали, Гиовамбаттиста Перабò, Ангело Пиззи, Гразиоса Русcа, Гироламо Русcа ва Франcесcо Сомаинилар ҳам бўлган.
Тинчлик арки ёнларида аввал божхона хизмати бўлган иккита кичик то'ртбурчак бинолар ҳам бор бўлган.
Аркнинг барелиэфлари
-
Прага Конгрессида ички басрелиэф -
ички барелиэф -
барелиэф -
барелиэф -
барелиэф -
Ломбардия-Венесия шоҳлигининг пойтахти,Помпео МарчесиТинчлик арки о'нг томонидан ко`риниши -
Темир Тожнинг тасвири Гиованни Баттиста Перабò
Оммавий маданиятда ҳаволалар
Эрнест Ҳемингвей о'зининг "А Мовеабле Феаст" романида Тинчлик арки ҳақида гапириб, унинг ё'налиши Париждаги Триумф арки ва Этоиле арки билан тенг бо'лишига ишонади.
Туман
Порта Семпионе атрофидаги ҳудуд - Миланнинг муҳим тарихий туманидир. Ушбу туман шунингдек, шимоли-г'арбдан Порта Семпионега олиб борадиган катта ё'л бўлган Cорсо Семпионе қисмини ҳам о'з ичига олади. Бу ҳудуддаги энг муҳим ко'чалардан бири - Виа Cанониcа, Виа Луиги Cагнола, Виа Аббондио Сангиоргио, Виа Марио Пагано, Виа Агостино Бертани, Виа Антонио Канова ва Виа Франcесcо Мелзи д'Эрил. Мелзи д'Эрил ё'ли ва Антонио Cанова ё'ли Семпионе майдонига тенг бўлган ярим айланани ташкил этади.
Минтақанинг асосий диққатга сазовор жойи - Милан марказидаги энг катта ва энг муҳим шаҳар парки бўлган Симплон бог`ида ҳукмронлик қиладиган Сфорза қал'аси. Бог'да 108 м баландликдаги Бранcа Тоwер, Палаззо делл'Арте (Триэннале сан'ат ко'ргазмаси о'риндиқларидан бири), Гиоргио де Чириcо ҳайкаллари ва жамоат аквариуми каби бошқа машҳур ёдгорликлар ва диққатга сазовор жойлар жойлашган.
Бутун ҳудуд Миланлик тунги ҳаётининг марказларидан бири бо'либ, бир қатор барлар, публар, ресторанлар ва дискотекалар мавжуд; РАИ оммавий телевидение компанияси, шунингдек, ба'зи йирик радио стансиялари ушбу ҳудудда бош қароргоҳи бўлгани сабабли, машҳурларнинг тез-тез пайдо бо'лиши Семпионе кечки ҳаёт жойларининг машҳурлигига ҳисса қо'шади. [1]
Манбалар
Адабиётлар
- Гардинер, Маргуэрите (Cомтессе де Блессингтон). Тҳе Идлер ин Италй. Баудрй'с Эуропеан Либрарй, 1841 — 150–151-бет.