Портлаткич — снаряд, мина, бом-балардаги портловчи моддалари портлатиш учун ишлатиладиган механизм. Зарбий П. (снаряд, бомба, мина ва бошқаларнинг бирон нарсага урилиши натижасида ҳаракатга келади), дистан-сион П. ёки дистансион найча (снаряд, бомба ва ракеталарнинг учиш тра-екториясида муайян вақт ўтгач ҳаракатга келади), контакциз П. (радиолокацион, инфрақизил, оптик, акустик П. — снаряд, бомба, мина ва бошқа нишонга тегмасдан, ундан муайян узоқликда ҳаракатга келади), ижрочи П. (кодлаштирилган ташқи сигнални қабул қилиб, ҳаракатга келади) каби турларга бўлинади. Ҳамма турдаги П., умуман, детонация занжири, портлатувчи механизмлар (тепки, электр контакт ва бошқалар) ва сақлагич механизмларидан иборат. П.да детонация механик (алангалатувчи пистон ёки пистон-детонатор тепки урилиши ёки ишкаланиш натижасида ишлайди), электр токи (электр детонатор электр воситасида ишлайди) ва кимёвий (синган ампуладан қуйилган реагент ёнувчи таркибни алан-галантиради) усулда ҳосил қилинади. Нишонга теккандан кейин портлаш вақтига кўра, П. оний ва секин ҳаракатга келадиган турларга бўлинади. Артиллерия ва авиация П.ини оний ҳаракатга келтириш учун снарядни отишдан олдин унинг сақлагич қопқоғи буралади ёки снаряд, бомбага ўрнатилган паррак айланиб, сақлагич қрпқоғини бурайди. Муҳандислик миналаридаги П.ни оний ҳаракатга келтириш сиқувчи, тортувчи, босувчи ёки юкни енгиллаштирувчи мосламалар ёрдамида амалга оширилади. П.нинг ҳаракатга келишини секинлатиш учун детонация занжирига секинлаткич қўйилади ёки соат меха-низми, кимёвий реагент ўрнатилади.[1]

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил