Portlend vazasi
Портленд вазаси император Октавиан Август ҳукмронлигининг "олтин даври" (милоддан аввалги 27-милодий 14) даврига мансуб қадимий Август ёки Рим классицизм санъатининг ажойиб асари. Рим шишасозлигининг дурдона асари. Баландлиги 25 см ва диаметри 17,7 см бўлган икки тутқичли амфора типидаги идиш. Амфора пастки қисмида қисқартирилган, эҳтимол милоддан аввалги ИИ асрда. (бир версияга кўра, бутун ваза милоддан аввалги ИИ асрда яратилган). Амфора икки қаватли тўқ кўк (деярли қора) ва оқ шаффоф ойнадан бўяш усулида ясалган, шундан сўнг “á ла cамео” техникаси ёрдамида релефли ўймакорлик усулида чизилган бўлиб, унда қадимги юнон мифининг тимсоли Афродита ва Эрот иштирокида Пелей томонидан Фетидни жалб қилиши тасвирланган. Бошқа версияга кўра, саҳнада Троянинг вайрон бўлиши ҳақида Гекубанинг башоратли туши тасвирланган, бошқа талқинлар ҳам мавжуд. Ваза ясаш техникаси кўп қатламли оникс ёки агат каби қаттиқ тошга ўймакорлик билан ишлов беришга ўхшайди. Ушбу техникадан фойдаланган ҳолда антиқа камеолар қилинган. Шу асосда, ўша кунларда ҳам ғайриоддий қиммат бўлган бундай ноодатий асар номаълум камео ўймакорларидан бири томонидан яратилган деб тахмин қилинади[1][2] .
| Портленд вазаси, тахминан И аср |
| 25 см × 17,7 см |
| Британия музейи, |

Тарихи
Ваза топилганлиги ҳақида ҳужжатли далиллар сақланиб қолмаган. Бир версияга кўра, у тахминан 1582-йилда Рим яқинидаги Александр Север қабрида топилган. Қандай бўлмасин, 1601-йилда у астроном Николя-Клод де Пейресканинг рассом Рубенсга ёзган мактубида эслатиб ўтилган. Ўша пайтда ваза Кардинал дел Монте коллекциясида эди. Кейин у икки аср давомида Рим Барберини оиласининг асосий бойликларидан бири бўлиб, Папа Урбан ВИИИ бўлган Маффео Барберини меросига ўтади. Ўша пайтда ваза "Барберини вазаси" номи билан машҳур эди.
1778-1780-йилларда Британиянинг Неаполдаги элчиси Уилям Гамилтон вазани антиқа буюмлар сотувчи Жеймс Байресдан, у ўз навбатида уни Палестрина маликаси Корнелия Барберини-Колоннадан сотиб олади. Кейинроқ Гамилтон вазани Лондонга олиб келади ва уни Портленд герсогиняси Маргарет Бентинкка сотади.
Портленд герцогининг меҳмонларидан бири тасодифанушбу вазага зарар етказганидан сўнг, герцог 1810-йилда уни Лондондаги Британия музейига сақлаш учун топширишга қарор қилади. 1845-йилда Британия музейи ушбу дурдона асарни қадимий санъатнинг доимий кўргазмаси учун сотиб олишга муваффақ бўлди[3]. У ерда, 1845-йил 7-февралда, уни руҳий жиҳатдан носоғлом бўлган меҳмон Уилям Ллойд синдириб қўяди. Ваза уч марта тикланган; Дастлаб, у парчалардан бир-бирига ёпиштирилган ва ёпиқ шиша витринада экспозициядаги жойига қайтарилган. 1948-йилда ваза яна демонтаж қилинди ва бир-бирига ёпиштирилди, бу сафар янада мустаҳкам елим асосида. Охирги реставрация 1988-йил 1-июндан 1989-йил 1-октабргача амалга оширилди.
Лондондаги Портленд вазасининг пайдо бўлиши шунга ўхшаш нарсаларни яратишга ҳаракат қилган шиша пуфловчилар ва кулолларнинг қизиқишини уйғотди. Бу вазифага айниқса машҳур уста Жозайя Вежвуд пухта ёндашган. Портленд вазаси уни бир неча йиллар давомида илҳомлантирди. Вежвуд ўзининг ўхшашлигини қора ва оқ жаспер фаянсидан ("жаспер") яратишга муваффақ бўлди. 1790-йилда қиролича Шарлотта (қирол Георг ИИИ нинг рафиқаси) ўша пайтда Портленд герцогинясига тегишли бўлган вазанинг асл нусхани сотиб ололмагач, Вазанинг нусхасига буюртма беради. Ушбу муваффақиятдан сўнг Вежвуд яна 24 нусхани ясайди. У бир нусхасини дўсти Эразм Дарвинга совға сифатида тақдим этади. Ушбу асарга кўра, Приамнинг боши тасвирланган шиша диск ўша пайтда қадимги Рим асл нусхасининг пастки қисмига ёпиштирилган бўлиб, у бошқа вазадан чиққан ва пойдевордаги ёриқни ёпиш учун мўлжалланган (1845-йилдан бери у идишдан алоҳида намойиш этилган). Вежвуд Портленд вазасининг нусхаси устида ишлаганини ўзининг энг катта ютуғи деб ҳисобларди. Буюк депрессия авж олган пайтида Портленд герцоги вазани Кристис ауксионида сотувга қўяди, аммо ваза сотилмай қолади, харидорларнинг ҳеч бири Герцог талаб қилган нархни тўлай олмайди.
Маданиятда
- Артур Кларкнинг "Дунёнинг барча замонлари" (1951) фантастик ҳикоясида вақт саёҳатчилари Портленд вазасини сақлаб қолишади.
Ҳаволалар
- ↑ Власов В. Г. Портлендская ваза // Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства. В 10 т. — СПб.: Азбука-Классика. — Т. ВИИ, 2007. — С. 611
- ↑ Кунина Н. З. Античное стекло в собрании Эрмитажа. — СПб.: Арс, 1997
- ↑ Счäтзе дес Бритисчен Вусеумс. — Леипзиг: Э.А. Сеэманн, 1983. — С. 202
Адабиёт
- Броокс, Робин. Тҳе Портланд Васе: Тҳе Эхтраординарй Одйссей оф а Мйстериоус Роман Треасуре. Неw Ёрк: ҲарперCоллинс, 2004. ИСБН 978-0060510992.
- {{{заглавие}}}.
- Роллер, Дуане W.. Cлеопатра: а биограпҳй. Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 2010. ИСБН 978-0-19-536553-5.
- Андоза:Нп3. Мастерпиэcес оф Cлассиcал Арт. Лондон: Бритиш Мусеум Публиcатионс, 2009. ИСБН 978-0714122540.
- Андоза:Нп3. Тҳе Бреакинг анд Ремакинг оф тҳе Портланд Васе. Лондон: Бритиш Мусеум Публиcатионс, 1989. ИСБН 0-7141-1291-7.
Манбалар
- Британия музейи - ваза учун "Ҳигҳлигҳц" ёзуви (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-10-18 санасида архивланган)
- Британия музейи - вазанинг консервация тарихи
- Булстроде Парк (Портленд герцоги ваза сақлаган жойда) ДиCамилло Cомпанион-дан Британия ва Ирландия қишлоқ уйларига кириш
- Корнинг шиша музейи (Портленд вазасининг бир нечта нусхаларига эга) - камео ва Рим ойнаси ҳақида ма'лумот