Potos
Бу мақола ўзбек тилининг имло қоидаларига мувофиқ ёзилмаган. Қаранг: ВП:ОРФО. |
Потос[1][2], ёки Пофос (қадимги юнонча: Πόθος, „истак, шаҳват [2], шаҳвонийлик [2], севги, жозиба“; лотинча: Потҳос), — қадимги юнон севги худолари Эротлардан бири, йўқ ёки ўлган севги обектига бўлган муҳаббат туйғуларининг ҳомийси (персонизацияси), севги изтироби, эҳтиросли жавобсиз севги ҳомийси. Бир таҳминга кўра, у Афродита ва олий худо Кроноснинг ўғли ҳисобланади; бошқасига кўра — камалак маъбудаси Ирида ва шамол худоси Зефирнинг ўғли. Потос баъзан, севги худоси Эрос (Эрос) ва эҳтирос худоси (эҳтиросли севги) Ҳимероснинг укаси сифатида тасвирланади.
Қадимги юнон шеъриятида анъанавий равишда севги истагини билдириш учун ўхшаш маъноли учта сўздан фойдаланилган: ἵμερος, πόθος ва ἔρως [3] . Афлотуннинг „Кратила“ (милоддан аввалги ИВ аср) асари диалогларидан бирида ушбу тушунчалар ўртасидаги фарқлар изоҳланади: πόθος — бу ҳақиқий бўлган, шу ерда ва шу онда мавжуд бўлган обектга эмас, балки бошқа бирор жойда жойлашган, етишмаётган истак обектига бўлган севги ҳиссидир; ἵμερος, πόθος дан фарқли ўлароқ, бу ерда ва ҳозирда бўлган истак обектига бўлган муҳаббат истаги, у руҳни эгаллаб олувчи ва ишларга ташна бўлган бўронли ишқ оқими ҳисобланиб, руҳни обектга етиштирадиган севги истаги[3]; ἔρως, аксинча, „ташқарида“ пайдо бўлган, „кўз орқали пайдо бўладиган“ севги сифатида намоён бўлади ва ἵμερος ва πόθος дан фарқли ўлароқ, „ички севги оқими“нинг бир қисми сифатида баҳоланмайди.
Қадимги юнон шоири Панополитанлик Нонн (эрамизнинг В асри) ўзининг „Диониснинг ишлари“ асарида Потос образига қайта-қайта мурожаат қилади. Унинг шеърида Потос баъзан шаҳват ва ҳайвоний нафснинг мустақил худоси, баъзан эса Эрос худоси билан мужассамлашгандек тасвирланади[2].
Потҳос тасвири қадимги юнон сопол топилмаларида укалари Эрос ва эҳтирос худоси Ҳимерос билан бирга акс этади. Потос, Ҳимерос сингари, кўпинча гўзаллик ва севги маъбудаси Афродитанинг ҳамроҳлари сифатида тасвирланган: масалан, милоддан аввалги В асрга оид гидрия (сопол идиш)да Потос ва Ҳимерос Афродитанинг ён томонларида ўсмир йигитлар қиёфасида тасвирланган; Афродита эрамизнинг ВИ асрига оид медалёнда қаноциз болалардек тасвирланган Потос ва Ҳимеросни қўлларида ушлаб турган ҳолда акс этади[3].
Қадимги юнон ёзувчиси ва географи Павсанияс ўзининг „Элла тасвири“ асарида ёзишича, (эрамизнинг ИИ асрида) Мегарадаги Афродита ибодатхонасида севги худоларининг Скопас (милоддан аввалги ИВ асрда яшаган) ишига доир учта ҳайкали борлигини хабар қилади: Эрос, Ҳимерос ва Потос. Павсанияс ёзади: „Уларнинг вазифалари бошқача, …номлари ҳам ҳар хил“. Ушбу ибодатхонадан Потос ҳайкалининг Рим нусхалари бугунги кунгача сақланиб қолган.
Яна қаранг
- Қадимги юнон мифологияси
- Рим ва юнон худоларининг мутаносибликлари
Манбалар
Адабиётлар
- Нонн Панополитанский. Деяния Диониса / Пер. Ю. А. Голубса. Вступ. ст. А. В. Захаровой. — СПб. : Алетейя, 1997. — 554 с. — (Античная библиотека). — 2400 экз. — ИСБН 5-89329-033-Х. — ОCЛC 741100004.
- Фрай С. Эроти // Миф. Греческиэ мифи в пересказе. — Фантом Пресс, 2018. — 544 с. — 10 000 экз. — ИСБН 9785864717875.
- Cаламе C. Тҳе Поэтиcс оф Эрос ин Анcиэнт Греэcе : [англ.] = И Греcи э л’Эрос : симболи, пратиче э луогҳи : [пер. с итал.] / трансл. бй Ж. Ллойд. — Принcетон, Неw Жерсей : Принcетон Университй Пресс, 2013. — 200 п. — ИСБН 0691159432. — ИСБН 9780691159430. — ОCЛC 940907650.