Pozvol shartnomasi

Позвол, Пасвалйс ёки Позвол шартномаси ёки тинчлик шартномаси 1557-йил 5-14-сентабрда Ливония Конфедерацияси ва Полша-Литва иттифоқи ўртасида тузилган тинчлик шартномаси бўлиб, биринчиси ўз ҳудудларини Полша-Литва ҳимоясига олди[1]. Шартномадан олдин Ливония Конфедерацияси аъзолари ўртасидаги келишмовчиликлар ва Полша қироли ва Литва Буюк Герсоги Сигисмунд ИИ Август томонидан ҳарбий босим пайдо бўлди ва рус подшоси Иван ИВ ни Ливония урушини бошлаш учун қўзғатди[2].
Тарихи
Тевтоник рицарларнинг буюк устаси Алберт (Албречт) протестант ислоҳотини жорий қилди ва Тевтон ордени давлатининг жанубий қисмини секуляризация қилди, 1525-йилда Полша ҳимояси остида Пруссия герсоглигида Европадаги биринчи протестант давлатини яратди[4]. Унинг Ливония орденларига протестантизмни жорий қилиш ҳаракатлари қаршиликка учради ва Ливония Конфедерациясини иккига бўлди[5].
Рига архиепископи сифатида ўз епископлигида лютеран черкови буйруғини амалга оширишга уринган Албертнинг укаси Вилгелм Мекленбург герсоги протестант Кристоферни епископ ёрдамчиси этиб тайинлаганида, католик мулклари исён кўтариб, Вилгелм ва Кристоферни ҳибсга олишди[5].
Ушбу можарода давом этаётган Дания воситачилиги Полша қироли ва Литва Буюк Герсоги Сигисмунд ИИ Августнинг аралашуви ва Вилгелмнинг укаси Албертнинг Краков ҳимоячисининг шартлари билан бекор бўлди[5]. Алберт Вилгелм ва Кристоферни озод қилишни ва Ливония Конфедерацияси унинг ҳимоясини қабул қилишни талаб қилди[5]. У уруш эълон қилган[6] ва ўз талабларини таъкидлаш учун қўшин тўплаган[5], 1557-йил июлда Ливонияга жўнаб кетгач[7], ливонияликлар таслим бўлиб, 14-сентабрда[8] учта тегишли шартнома[9] имзоладилар. Сигисмунд ИИ Август армиясининг Позвол (Пасвалис, Подзвол, Позвол) яқинидаги қароргоҳда келишув бўлиб ўтди[10].
Учала шартнома ҳам Ливония мулклари ва Сигисмунд ўртасидаги муносабатларга тегишли эди[11]. Дастлабки иккита шартнома Муқаддас Рим империяси элчиларининг воситачилиги натижаси бўлиб, 5-сентабрда тузилган[6]. Вилгелм архиепископ лавозимига қайта тикланди, унинг эркинлиги ва барча аввалги ҳуқуқлари тасдиқланди[7]. Ливония Литва билан муносабатларини тиклади ва иккала қироллик ҳам мудофаа ва ҳужум шартномасини туздилар[9]. Янги гранд мастер Вилгелм фон Фюрстенберг буюртма учун иттифоқни имзолади[7] ва бошқа иккита шартномани 14-сентабрда буйруқнинг бошқа аъзолари билан бирга ратификация қилди[11].
Оқибатлари
Иттифоқ Россия подшолигига қарши қаратилган эди, кейин бу ҳудудда гегемонликка интилди ва шартномани cасус белли деб ҳисоблади[1]. Март ойида Подшоҳ Иван ИВ „Даҳшатли“ Новгород шартномаси билан рус-швед урушини тугатган ва ўша пайтдан бошлаб Дорпат (Тарту) нинг бўйсунишини даъво қилиб, Ливонияга эътибор қаратган[5].
Ливония уруши (1558-1583) бошланишидан олдин подшоҳ Ливонияга бостириб кириш орқали Позволга муносабат билдирди[1]. Натижада, Ревал (Таллин) ҳимоя қилиш учун Швецияга мурожаат қилди, Öсел (Сааремаа) Дания-Норвегия томонидан босиб олинди ва орденнинг эгаси Готтар фон Кеттлер Россия томонидан босиб олинган тартиб давлатидан қолган нарсаларни дунёвийлаштириб, уни расман Сигисмундга бўйсундирди.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Де Мадариага (2006), п. 127
- ↑ Фрост (2000), пп. 4-5
- ↑ Фрост (2000), п. 5
- ↑ Фрост (2000), п. 2
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Фрост (2000), п. 4
- ↑ 6,0 6,1 Тиберг (1984), п. 86
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Реддаwай (1978), п. 353
- ↑ Лубиэниэcки (1995), п. 798
- ↑ 9,0 9,1 Маcиннес эт ал. (2000), п. 67
- ↑ Киаупа (2005), п. 107
- ↑ 11,0 11,1 Тиберг (1984), п. 90
Адабиётлар
- Де Мадариага, Исабел. Иван тҳе Террибле. Яле Университй Пресс, 2006 — 127-бет. ИСБН 0-300-11973-9.
- Фрост, Роберт И. Тҳе Нортҳерн Wарс. Wар, Стате анд Соcиэтй ин Нортҳеастерн Эуропе 1558-1721. Лонгман, 2000. ИСБН 978-0-582-06429-4.
- Киаупа, Зигмантас. Тҳе ҳисторй оф Литҳуаниа, 2, Балтос ланкос, 2005. ИСБН 9955-584-87-4.
- Лубиэниэcки, Станисłаw. Ҳисторй оф тҳе Полиш Реформатион, Ҳарвард тҳеологиcал студиэс Wиллиамс, Георге Ҳунцтон: . Фортресс Пресс, 1995. ИСБН 0-8006-7085-Х.
- Шипс, гунс, анд Библес ин тҳе Нортҳ Сеа анд Балтиc Статес, c. 1350-c. 1700, Нортҳерн Эуропеан Ҳисториcал Ресеарч Нетwорк Проcеэдингс. Туcкwелл Пресс, 2000. ИСБН 1-86232-167-1.
- Реддаwай, Wиллиам Фиддиан. Тҳе Cамбридге ҳисторй оф Поланд. Оcтагон, 1978. ИСБН 0-374-91250-5.
- Тиберг, Эрик. Зур Воргесчичте дес Ливлäндисчен Криэгес, Аcта Университатис Упсалиэнсис. Студиа ҳисториcа Упсалиэнсиа (Герман). Алмқвист оч Wикселл, 1984. ИСБН 91-554-1509-1.