Pramoedya Ananta Toer
Прамоэдя Ананта Тоэр — Прамоэдя Ананта Тоэр, (1925-йил 20-февралда туғилган, Блора, Жава, Голландиянинг Шарқий Ҳиндистони [ҳозирги Индонезия] — 2006-йил 30-апрелда вафот этган, Жакарта, Индонезия), явалик ёзувчи ва қисса ёзувчиси. Мустақилликдан кейинги Индонезиянинг таниқли насрий ёзувчиси.
Ҳаёти
Прамоэдя 1925-йил 6-февралда Яванинг юраги, ўша пайтда Голландия Шарқий Ҳиндистонининг бир қисми бўлган Блора шаҳрида туғилган. У оиласида то'нг'ич о'г'ил эди; унинг отаси о'қитувчи бо'либ, у ҳам Боэди Оэтомода (Индонезиядаги биринчи тан олинган маҳаллий миллий ташкилот) фаол эди ва онаси гуруч савдоси билан шуг'улланган. Она томондан бобоси Маккага ҳажга борган эди. Унинг "Cерита Дари Блора" номли ярим автобиографик ҳикоялар то'пламида ёзилганидек, унинг исми асли Прамоэдя Ананта Мастоэр бо'лган. Бироқ, у Мастоэр фамилияси (отасининг исми) жуда аристократик туюлганини ҳис қилди. Явача "Мас" префикси олижаноб оиладаги юқори мартабали одамни англатади. Шундай қилиб, у "Мас" ни о'тказиб юборди ва Тоэрни фамилияси сифатида қолдирди. У Сурабаядаги радио касб-ҳунар мактабига ўқишга кирди, лекин Япония Сурабаяга бостириб кирганида (1942) мактабни зўрға тугатган эди.
Иккинчи Жаҳон уруши пайтида Прамоэдя (ко'плаб Индонезия миллатчилари, Сукарно ва Сухарто каби) дастлаб Япония императорлигининг босқинчи кучларини қо'ллаб-қувватлади. У японларни голландияликларга қараганда иккита ёмонликдан кичикроқ деб ҳисоблаган. У Жакартадаги япон газетасида машинист бўлиб ишлаган. Уруш давом этар экан, индонезияликлар уруш давридаги рационнинг тежамкорлиги ва япон армиясининг тобора қаттиқ чоралар ко'ришидан хавотирга тушишди. Сукарнога содиқ миллатчи кучлар Японияга қарши келаётган иттифоқчиларга ёрдам беришди; барча ко'рсаткичлар Прамоэдя ҳам қилган.
1945-йил 17-августда Иттифоқчиларнинг Япония устидан қозонган ғалабаси ҳақидаги хабар Индонезияга етиб боргач, Сукарно Индонезия мустақиллигини эълон қилди. Бу Индонезия миллий инқилобини инглиз ва голланд кучларига қарши қо'зг'атди. Ушбу урушда Прамоэдя Караванг, Кранжи (Г'арбий Жава) шаҳридаги ҳарбийлаштирилган гуруҳга қо'шилди ва охир-оқибат Жакартада жойлашган. Бу даврда у қисса ва китоблар ёзди, миллатчилик ғоясини тарғиб қилди. Охир-оқибат у 1947 йилда Жакартада голландлар томонидан қамоққа ташланган ва 1949 йилгача, я'ни Нидерландия Индонезия мустақиллигини тан олган йилга қадар у ерда қолди. Индонезия инқилобидаги роли учун 1947 йилдан 1949 йилгача Букит Дури қамоқхонасида бо'лганида, у Опбоуw-Пембангоэнан жамг'армаси молиявий ко'магида "Қочқин ва партизан оиласи" биринчи йирик романларини ёзган ва китобларни ҳам нашр этган. Прамоэдя, мактаб о'қитувчисининг о'г'ли, о'смирлик чог'ида Жакартага бориб, Иккинчи Жаҳон уруши пайтида япон истилоси остида у ерда машинист бо'либ ишлаган. 1945-йилда, уруш охирида, Индонезия ўз мустақиллигини эълон қилиб, янгиланган Голландия мустамлакачилигига қарши қўзғолон кўтарганида, у 1947-йилда Голландия ҳукумати томонидан ҳибсга олинишидан олдин радиода ишлаган ва индонезия тилидаги журнал ишлаб чиқарувчи миллатчилар сафига қўшилган. ўзининг биринчи нашр этилган “Пербуруан” (1950; “Қочқин”) романини икки йиллик муддат давомида Голландиядаги қамоқхона лагерида (1947—49) ёзган. Бу асарда японларга қарши исёнчининг Явадаги уйига қайтиши тасвирланган.
Мукофотлари
- 1988 ПЕН/Барбара Голдсмитҳ Ёзиш эркинлиги мукофоти.
- 1989 йил О'з ифодасини эркин ифодалаш жамг'армаси мукофоти, Ню-Ёрк, АҚШ.
- 1992 йил Инглиз П.Э.Н маркази мукофоти, Буюк Британия.
- 1992 йил Стичтинг Вертҳеим мукофоти, Нидерландия.
- 1995 йил Журналистика, адабиёт ва ижодий мулоқот сан'ати учун Рамон Магсайсай мукофоти.
- 1999 йил Мичиган университетидан доктор Ҳонорис Cауса.
- 1999 йил Беркли Калифорния университетининг канслернинг шарафли мукофоти.
- 2000 йил Чевалиэр де л'Ордре дес Арц эт дес Леттрес Франсия Республикаси.
- 2000 йил 11-Фукуока Осиё маданияти мукофоти.
- 2004 йил Жаҳон адабиётига қо'шган ҳиссаси ва со'з эркинлиги учун доимий кураши учун Норвегия Муаллифлар Иттифоқи мукофоти.
- 2004 йил Пабло Неруда мукофоти, Чили
- 2005 йил Глобал интеллектуаллар со'рови.
Асосий асарлар
- Шунингдек қаранг: Туркум:Прамоэдя Ананта Тоэрнинг романлари
- Кранжи-Бекаси Жатуҳ ("Кранжи-Бекасининг қулаши") (1947)
- Пербуруан (Қочқин (роман)) (1950)
- Келуарга Гериля ("Партизанлар оиласи") (1950)
- Букан Пасар Малам (Бу бутун тун ярмаркаси эмас) (1951)
- Cерита дари Блора (Блоранинг ҳикояси) (1952)
- Гулат ди Жакарта ("Жакартадаги кураш") (1953)
- Корупси (Коррупция) (1954)
- Мидаҳ - Си Манис Бергиги Эмас ("Мидаҳ - Олтин тишли го'заллик") (1954)
- Cерита Калон Аранг (Қирол, жодугар ва руҳоний) (1957)
- Ҳоакиау ди Индонезия (Индонезия хитойи) (1960)
- Панггил Аку Картини Сажа И ва ИИ ("Фақат менга Картини И ва ИИ чақиринг") (1962)
- Гадис Пантаи (Соҳилдан келган қиз) (1962)
- Буми Манусиа (Бу инсоният Ери) (1980)
- Анак Семуа Бангса (барча халқлар фарзанди) (1980)
- Жежак Лангкаҳ (Оёқ излари) (1985)
- Румаҳ Каcа (Шиша уйи) (1988)
- Нянйи Сунйи Сеоранг Бису (Муте'с Солилоқуй) (1995)
- Арус Балик (1995)
- Арок Дедес (1999)
- Мангир (1999)
- Ларасати (2000)
- Пераwан Ремажа далам Cенгкераман Милитер: Cататан Пулау Буру (2001)
- Ҳаммаси кетди (2004)
- Голландиялик "Жалан Рая Пос Греат Пост Роад" филми учун "Буюк почта ё'ли" ҳақидаги ҳикоя
Манбалар
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |