Princess Maria Tenisheva

Александр Соколовнинг малика портрети (1898)

Мария Клавдиэвна Тенишева (Пятковская, биринчи турмушида фамиляси Николаэва, 1858-йил 20-май 1928-йил 14-апрел) рус маликаси, рассом, ўқитувчи, хайриячи ва коллексионер. У 1858-йил 20-майда Санкт-Петербургда туғилган. Мария Тенишева Санкт-Петербургдаги Арт студио ва Смоленскдаги Рус антик давр музейи қошидаги чизмачилик мактаби, Бежица шаҳридаги ҳунармандчилик коллежи, шунингдек Талашкинодаги ўзига тегишли мулкида ўтказилган бадиий ва саноат устахоналари асосчиси сифатида машҳур..

Мария Пятковская 1858-йил 20-майда (1-июн) Санкт-Петербургда туғилган. У ноқонуний туғилган фарзанд эди ва ўгай отасининг уйида ўсган. Уйда кўплаб бекалар, ҳамширалар ва ўқитувчилар бўлишига қарамай, у жуда уятчан қиз эди. Кичкина Мария итоаткор ва вазмин эди. Онаси унга совуққон муносабатда бўлди, бу қизнинг қандай туғилганини унутмоқчи эди.

16 ёшли Мария хусусий мактабни тамомлаганида, ёш ҳуқуқшунос Рафаил Николаэвга турмушга чиқди. Никоҳ унга эркинлик беради, деган фикр уни розилик беришга ундади. Эр-хотиннинг Мария исмли қизи бор эди, лекин турмуш ўртоғи қиморбоз бўлганлиги сабабли, никоҳ муваффақиятли бўлмади. „Ҳаммаси жуда рангсиз, оддий, маъносиз эди“, деб ёзади у. Кўп ўтмай Мария Тенишева таниқли Марчесидан қўшиқчиликни ўрганиш учун Парижга жўнаб кетади. Унинг чиройли сопраноси бор эди. Мария кичкина қизини ҳам Франсияга олиб кетди. Бу Мария учун жуда оғир вақт эди, чунки эри унга кетишга рухсат беришдан бош тортди ва онаси ҳам нафақани тўхтатди. Мария Матҳилде Марчеси билан қўшиқ сабоқларини, шунингдек, графика дарсларини олди. Марчеси унинг шогирди рус опера хонандаси шон-шарафига эга бўлиш учун туғилганига амин эди. Марияга Франсия ва Испания бўйлаб гастрол қилиш таклиф қилинди. Аммо тадбиркор билан можаро туфайли Мария боришдан бош тортди, бундан ташқари, у қўшиқ айтиш ва саҳна кўриниши у учун эмас, деб қарор қилди. Санкт-Петербургга қайтиб келгач, у Барон фон Стиэглитз дарсларида қатнашди. Ўша пайтда Мария санъат тарихини ўрганган ва вақтини китоб ўқиш ва музейларга ташриф буюрган.

1892-йилда Мария таниқли рус ишлаб чиқарувчиси княз Вячеслав Николаэвич Тенишевга турмушга чиқди. Бироқ, унинг қариндошлари Марияни танимади ва у Тенишев насабномасига ёзилмаган. Эр-хотин Орел вилояти, Брянский туманидаги княз Тенишев томонидан сотиб олинган Хотйлево мулкига жойлашдилар. Мулк Десна дарёсининг қирғоғида жойлашган бўлиб, у ерда малика бир синфли мактабга асос солган. Малика Тенишева ажойиб бадиий дидга эга эди. У акварелларни йиғди ва машҳур рассомлар, жумладан Васнецов, Врубел, Рерич, Малютин, Беноис, ҳайкалтарош Паоло Троубецкой ва бошқалар билан дўстлашди. У Санкт-Петербургда (1894-1904) ёшларни олий санъат таълимига тайёрлаш учун бадиий студия ташкил этди, у ерда Иля Репин дарс берди.

Мария Тенишева ҳам " Мир Искусства " („Санъат олами“) журналининг асосчиларидан бири эди.

Малика турмуш ўртоғи билан Европага саёҳат қилганида ҳеч қандай молиявий чекловларга эга бўлмаган ва Ғарбий Европа расмлари, чинни, мармар ҳайкаллар, заргарлик буюмлари, Хитой, Япония ва Эроннинг тарихий қимматбаҳо буюмларини сотиб олган. У турмуш ўртоғи билан Россиянинг Ростов, Рибинск, Кострома ва Волга бўйидаги қишлоқлари ва монастирлари бўйлаб саёҳат қилганида, номаълум усталар томонидан яратилган қўлда ясалган гўзаллик уни идиш-товоқ, кийим-кечак, мебел, заргарлик буюмлари ва шиша идишлар тўпламини яратди.

1893-йилда Мария Тенишева ўзининг дўсти, малика Кетрин Святополк-Четверинскаяни ота-боболарининг мулки Талашкинони сотишга кўндирди ва у ерда тезда кўплаб таниқли рассомлар, мусиқачилар ва олимларни ўзига жалб қиладиган меҳмондўст, ижодий муҳит яратди: Иля Репин, Николай Рерич, Михаил Врубел ва бошқалар бу жойга тез-тез ташриф буюрар эди. Талашкино маликанинг ҳаёт мазмунига айланди. 1895-йил сентабр ойида малика ётоқхоналари, овқат хонаси ва ошхонаси бўлган янги бино қуришга қаратилган саъй-ҳаракатлари туфайли Талашкино яқинида қишлоқ болалари учун мактаб очилди. Етим болалар имтиёзли ўқиш ҳуқуқига эга эдилар ва малика Тенишева уларга тўлиқ пенсия берди.

1919-йилда, инқилобдан сўнг, малика Мария Тенишева дўсти малика Кетрин Святополк-Четверинская ва унинг ёрдамчилари билан Россиядан Франсияга жўнаб кетди. Париждаги сургун пайтида у ўзининг „Ҳаёт таассуротлари“ деб номланган мемуарини ёзди. Китоб 1860-йилларнинг охиридан 1917-йилги Янги йил арафасигача бўлган даврни қамраб олган. Китоб унинг ўлимидан кейингина нашр этилган. Малика Мария Тенишева 1928-йил 14-апрелда Парижнинг Ла Cелле Сен- Клу чеккасида жойлашган „Ирис Cоттаге“ уйида вафот этди. Некролоқда Иван Билибин шундай деб ёзган эди: „Унинг бутун ҳаёти рус санъатига бағишланган ва у бунинг учун кўп ишлар қилди“.