Proktologiya
Проктология (юнонча: проктос — „тўғри ичак“, -λογία „илм“ ёки „ўрганиш“ деган маънони англатади) — тиббиётнинг бир бўлими. Тўгри ичак, анал канали ва оралиқ соҳаси касалликларининг этиологияси, патогенези, морфологияси, физиологияси, диагностикаси ва даволаш усулларини ўрганади[1].
Тиббиётнинг сўнгги йилларда тез ривожланиши туфайли проктология фақат тўғри ичак, анал канали ва оралиқ соҳаси касалликларини (бавосир, ўткир ва сурункали парапроктитлар, ичак оқмалари, анал сфинктери етишмаслиги ва бошқалар) ўрганиш билан чегараланиб қолмай, йўғон ичакнинг юқори қисми, яъни ичак касалликларини ҳам ўргана бошлади. Чунки носпецифик ярали колит, крон касаллиги, оилавий аденоматоз, йўғон ичак ўсмалари, қабзият ва бошқа касалликлар айни вақтда тўғри ичакни ҳам, у билан боғлиқ бўлган ичакни ҳам зарарлайди шу сабаби: Америка, Европа давлатлари ва Россияда „проктология“ фанининг „колопроктология“ деб аталаши ҳисобланади. Касалликларнинг халқаро таснифига (МКБ-1) биноан, колопроктология фани 200 дан ортиқ касаллик ва синдромларни ўрганади[2].
Тўғри ва у билан боғланган ичак касалликларини ўрганиш қадимдан маълум бўлиб, Гиппократ, Абу Али Ибн Сино ва бошқа олимлар ўз асарларида бу касалликларни батафсил ёритишган.
Ўзбекистонда проктология фани ХХ асрнинг 60-йилларида ривожлана бориб, бунга З. Низомов, Э. Жўраев ва бошқа олимлар катта ҳисса қўшдилар. ХХ асрнинг 80-йилларидан эса колопроктология мустақил фан ва алоҳида мутахассислик сифатида ривожлана бошлади. Бунда Ў. Орипов, С. Наврузов каби олимларнинг хизматлари катта бўлди. Ҳозирги Ўзбекистоннинг барча вилоят марказларида ихтисослашган бўлимлар мавжуд. Тошкент шаҳрида эса Республика колопроктология илмий маркази фаолият кўрсатади[3].
Жарроҳлик ва ташхис қўйиш жараёни
Ушбу касалликларни даволашнинг жарроҳлик шаклларига қуйидагилар киради: колектомия, колостомия, полипектомия, стриктуропластика, геморроектомия (геморройнинг оғир ҳолатларида), минимал инвазив жарроҳлик, анопластика ва бошқалар беморнинг аҳволига қаралади[4]. Колоноскопия каби диагностика муолажалари колоректал жарроҳликда жуда муҳимдир, чунки улар шифокорга қандай ташхис қўйиш кераклигини ва вазиятни тўғрилаш учун қандай тартиб-қоидаларни бажариш кераклигини айтиши мумкин. Колоректал жарроҳлар томонидан қўлланиладиган бошқа диагностика усулларига қуйидагилар киради: проктоскопия, дефекация проктографияси, сигмоидоскопия. Сўнгги пайтларда жарроҳликнинг лапароскопик усули, унинг хавфи пастлиги, тикланиш вақтининг қисқариши ва лапароскопик асбоблар ёрдамида эришилган кичикроқ, аниқроқ бўлганлиги учун кенг маънода қўлланди[5].
Яна қаранг
Гастроэнтерология
Сурункали колит
Манбалар
- ↑ „Cолон анд Реcтал Сургерй Спеcиалтй Десcриптион“. Америcан Медиcал Ассоcиатион. Қаралди: 2020-йил 22-май.
- ↑ „Дигестиве Траcт: Реcтал анд Cолон Дисеасес анд Cондитионс“. Cлевеланд Cлиниc.
- ↑ МcCоубрей АС (Септембер 2007). "Тҳе усе оф мечаниcал боwел препаратион ин элеcтиве cолореcтал сургерй". Улстер Мед Ж 76 (3): 127–30. ПМИД 17853636. ПМC 2075581. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=2075581.
- ↑ „Wҳат ис минималлй инвасиве сургерй?“ (эн-УС). ccаллианcе.орг (2018-йил 5-октябр). Қаралди: 2019-йил 22-октябр.
- ↑ Змора О; Пикарскй АЖ; Wехнер СД (Оcтобер 2001). "Боwел препаратион фор cолореcтал сургерй". Дис. Cолон Реcтум 44 (10): 1537–49. дои:10.1007/бф02234614. ПМИД 11598488. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_дисеасес-оф-тҳе-cолон-реcтум_2001-10_44_10/паге/1537.
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
 | Тиббиётга оид уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |