Protea cynaroides
Протеа cйнароидес, шунингдек, шоҳ протеаси деб аталадиган, гулли ўсимликдир. Бу Протеа туркумига мансуб энг катта гул бошига эга турдир. Турлар, шунингдек, гигант протеа, ҳонейпот ёки шоҳ шакар бута номлари билан ҳам танилган. Жанубий Африканинг жануби-ғарбий ва жанубий қисмларида кенг тарқалган.
Қирол протеаси Жанубий Африканинг миллий гулидир[1]. Шунингдек, у Жанубий Африка миллий ботаника институти томонидан бошқариладиган Протеа Атлас лойиҳасининг рамзи ҳисобланади.
Қирол протеаси бир нечта ранг шаклларига эга. Боғбонлар томонидан 81та нав тан олинган. Баъзи навларда гулнинг пушти ранги ва баргларнинг қизил чегаралари, сариқ рангга ўзгарган.
Протеа cйнароидес ўзининг қалин ер ости пояси сабабли ўрмон ёнғинларидан омон қолишга мослашган, унда кўплаб ҳаракациз куртаклар мавжуд. Бу куртаклар ўсимликка ёнғиндан кейин яна ўсишга ёрдам беради.
Таксономия

Протеа cйнароидес — Протеаcеаэ оиласининг протеа туркумига мансуб. Оила 1600 га яқин турни ўз ичига олган 80 га яқин туркумдан иборат. У асосан Жанубий яримшарда, Жанубий Африка Австралия, Жанубий Америкада тарқалган. Баъзи турлари экваториал Африка, Ҳиндистон, Жанубий Осиё ва Океанияда ҳам учрайди[2].
Этимология
Протеа туркумининг номи юнон худоси Протеус номидан келиб чиққан. У ўз кўринишини турли хил шаклларга ўзгартира оладиган худо.
Cйнароидес сўзи гул бошларининг артишокга ўхшаш кўринишини билдиради. Артишок Cйнара туркумига тегишли.
Тавсиф
П. cйнароидес — қалин пояси ва йирик тўқ яшил, ялтироқ барглари бўлган бута. Кўпгина ўсимликлар етук бўлганда бир метр баландликда бўлади, лекин яшаш жойига қараб 0.35 то 2 метр (1 фт 2 ин то 6 фт 7 ин) гача бўлиши мумкин. П. cйнароидес нинг „гуллари“ диаметри 120 то 300 миллиметр (5 то 12 ин). Катта, кучли ўсимликлар бир мавсумда олтитадан ўнтагача гул бошини ҳосил қилади, баъзи турлар бир ўсимликда қирқтагача гул бошини бериши мумкин.

Экология
Гуллар бир қатор нектархўр қушлар, асосан қуёш қушлари, қандли қушлар, жумладан, тўқ сариқ кўкракли қуёш қуши (Антҳобапҳес виолаcеа), жанубий икки ёқали қуёш қуши (Cиннйрис чалйбеус), малахит қуёш қуши (Неcтариниа фамоса) томонидан чанглантирилади.

Гулларни қушлардан ташқари ҳашаротлар ҳам чанглантиради, масалан, асаларилар, Cапе асаларилар, қўнғизлар, Сcарабаэидаэ, Тричостетҳа фасcиcуларис ва маймун қўнғизлари[3].
Бошқа кўплаб Протеа туркуми турлари сингари, П. cйнароидес ҳам ўрмон ёнғинларидан кейин кўпайиш ва қайта тикланиш хусусиятга эга. П. cйнароидес ёнғиндан кейин ўзининг ер ости поясидаги куртаклар орқали кўпаяди[4].
Спорт
Қирол протеа Жанубий Африканинг миллий гулидир[1][5] ва шу сабабли гулнинг номи миллий крикет жамоасига берилган.
Галерея
-
Протеа cйнароидес оқ гулли нави
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Абоут говернмент - Натионал флоwер“. Соутҳ Африcан Говернмент Информатион. Говернмент Cоммуниcатионс (ГCИС) (28-ноябр 2007-йил). 2011-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-октабр 2011-йил.
- ↑ Орчард, Антҳонй Э. (эд.) „Протеаcеаэ“, . Флора оф Аустралиа, Волуме 16: Элаэагнаcеаэ, Протеаcеаэ 1. Мелбоурне: Аустралиан Биологиcал Ресоурcес Студй / CСИРО Публишинг. Қаралди: 15-август 2011-йил (2006-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган).
- ↑ „Поллинатион оф Протеас“. Протеас Атлас Прожеcт. 2011-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-октабр 2011-йил.
- ↑ Жамиэсон. „Протеа cйнароидес“. Соутҳ Африcан Натионал Биодиверситй Институте (2001-йил июл). 2016-йил 10-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-октабр 2011-йил.
- ↑ „ЁуТубе“. ёутубе.cом. Қаралди: 13-январ 2021-йил.
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |