Proton parchalanishi
Ушбу саҳифани Протон деcай билан бирлаштириш таклиф этилади. (мунозара) |
Заррачалар физикасида протон парчаланиши заррачалар парчаланишининг фаразий шакли бўлиб, бунда протон нейтрал пион ва позитрон каби енгилроқ субатомик заррачаларга парчаланади. Протоннинг парчаланиши гипотезаси биринчи марта 1967-йилда Андрей Сахаров томонидан ишлаб чиқилган.Муҳим экспериментал ҳаракатларга қарамай, протон парчаланиши ҳеч қачон кузатилмаган. Агар у позитрон орқали парчаланса, протоннинг яримпарчаланиш даври камида 1,67×1034-йил бўлиши билан чекланади.Стандарт моделга кўра, барионнинг бир тури бўлган протон барқарордир, чунки барион сони (кварк сони) сақланиб қолади (оддий ҳолатларда; истисно учун чирал аномалияга қаранг). Шунинг учун протонлар ўз-ўзидан бошқа заррачаларга парчаланмайди, чунки улар энг энгил (ва шунинг учун энг кам энергияли) бариондир.Позитрон эмиссияси ва электронни қамраш - протоннинг нейтронга айланишини кўрсатадиган радиоактив парчаланиш шакллари - протон парчаланиши эмас, чунки протон атом ичидаги бошқа зарралар билан ўзаро таъсир қилади.Стандарт моделдан ташқари баъзи йирик бирлаштирилган назариялар (ГУТ) барион сони симметриясини аниқ бузади, бу протонларнинг Хиггс зарраси, магнит монополлари ёки яримпарчаланиш даври 1031 дан 1036-йилгача бўлган янги Х бозонлари орқали парчаланишига имкон беради. Таққослаш учун, коинотнинг ёши тахминан 1.38 × 1010 йил. Бугунги кунга келиб, ГУТлар томонидан башорат қилинган янги ҳодисаларни (масалан, протон парчаланиши ёки магнит монополларнинг мавжудлиги) кузатишга уринишлар муваффақияцизликка учради.
Квант туннеллари протон парчаланишининг механизмларидан бири бўлиши мумкин. Квант гравитацияси (виртуал қора туйнуклар ва Хокинг нурланиши орқали) юқоридаги ГУТ шкаласи парчаланиш диапазонидан анча узоқроқда катталик ёки умрбод протон парчаланиш жойини ҳамда суперсимметриядаги қўшимча ўлчамларни таъминлаши мумкин.Протон парчаланишидан ташқари, барион бузилишининг назарий усуллари мавжуд, шу жумладан барион ва/ёки лептон сонининг 1 дан бошқа ўзгариши билан ўзаро таъсир (протон парчаланишида талаб қилинганидек). Буларга Б ва/ёки Л 2, 3 ёки бошқа рақамларнинг бузилиши ёки Б − Л бузилиши киради. Бундай мисоллар орасида нейтрон тебранишлари ва юқори энергия ва ҳароратдаги электрозаиф сфалерон аномалияси киради, бу эса протонларнинг антилептонларга тўқнашуви ёки аксинча (лептогенез ва ГУТ бўлмаган барёгенезнинг асосий омили) ўртасида юзага келиши мумкин.
Эспериментал далиллар
Протоннинг парчаланиши 1970-йилларда таклиф қилинган турли йирик бирлашган назарияларнинг (ГУТ) асосий башоратларидан бири бўлиб, яна бир муҳими магнит монополларнинг мавжудлигидир. Иккала тушунча ҳам 1980-йилларнинг бошидан бери асосий экспериментал физика ҳаракатларининг марказида бўлди. Бугунги кунга қадар ушбу ҳодисаларни кузатиш бўйича барча уринишлар муваффақияцизликка учради; аммо, бу тажрибалар протоннинг яримпарчаланиш даврининг пастки чегараларини ўрнатишга муваффақ бўлди.Ҳозирги вақтда энг аниқ натижалар Япониядаги Супер-Камиоканде сув Черенков радиация детекторидан олинган: 2015-йилдаги таҳлил протоннинг позитрон парчаланиши орқали 1.67×1034 йил ярим емирилиш даврига пастки чегара қўйди ва шунга ўхшаш 2012-йилдаги таҳлил 1.08×1034 йиллик суперсимметрия (СУСЙ) башоратига яқин, протоннинг антимуон парчаланиши орқали 1.08×1034 йил яримпарчаланиш даврига паст чегара берди. Янгиланган Ҳйпер-Камиоканде версияси сезгирлиги Супер-Камиокандедан 5–10 баравар яхшироқ бўлади.
Манбалар
- Бажc, Борут; Ҳисано, Жунжи; Куwаҳара, Такуми; Омура, Южи (2016). "Тҳрешолд cорреcтионс то дименсион-сих протон деcай операторс ин нон-минимал СУСЙ СУ (5) ГУЦ". Нуcлеар Пҳйсиcс Б. 910: 1. арХив:1603.03568. Бибcоде:2016НуПҳБ.910....1Б. дои:10.1016/ж.нуcлпҳйсб.2016.06.017. С2CИД 119212168.
- Франcис, Маттҳеw Р. "До протонс деcай?". сймметрй магазине. Ретриэвед 2020-11-12.
- Талоу, П.; Cаржан, Н.; Строттман, Д. (1998). "Тиме-депендент пропертиэс оф протон деcай фром cроссинг сингле-партиcле метастабле статес ин деформед нуcлеи". Пҳйсиcал Ревиэw C. 58 (6): 3280–3285. арХив:нуcл-тҳ/9809006. Бибcоде:1998ПҳРвC..58.3280Т. дои:10.1103/ПҳйсРевC.58.3280. С2CИД 119075457.
- Трихлер, Ф. (2013). "Қуантум Туннеллинг то тҳе Оригин анд Эволутион оф Лифе". Cуррент Органиc Чемистрй. 17 (16): 1758–1770. дои:10.2174/13852728113179990083. ПМC 3768233. ПМИД 24039543.
- Те, С.-Ҳ. Ҳенрй; Wонг, Сам С. C. (2015). "Блоч wаве фунcтион фор тҳе периодиc спҳалерон потентиал анд унсуппрессед барён анд лептон нумбер виолатинг проcессес". Пҳйсиcал Ревиэw Д.
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |