Provinsiya

Рим Империяси ва унинг ҳудудий-административ бўлиниши

Провинсия (лотинча: провинcиа) — давлат ёки мамлакат ичидаги ҳудудий, кўпинча маъмурий бирлик.

Сўзнинг келиб чиқиши

Бу сўз лотинча „провинcиа“ сўзидан келиб чиққан бўлиб, қадимги Римда Аппенин ярим оролида жойлашган ва Римга бўйсинган, Рим томонидан тайинланган ҳокимлар бошқарган ҳудудлар шундай номланган.

„Провинcиа“ сўзи лотинча про — („номидан“) ва винcе — („устидан назорат қилиш“) сўзларидан келиб чиққан бўлиши мумкин. Бундан келиб чиқадики провинсия деб Рим номидан бошқариладиган ҳудудга айтилган. Рим империяси провинсияларга бўлинган.

Тарих

Франсияда „эн провинcе“ ибораси (ўзбекча: провинсияда) ҳозир ҳам „Париждан ташқарида“ маъносидини англатади Ўхшаш иборалар Перуда „эн провинсиас“ (Лимадан ташқарида), Мексикада „ла провинcиа“ (Мексика ташқарисидаги ерлар), Руминияда „îн провинcиэ“ (Бухарестдан ташқарида), Полшада „проwинcжоналнй“ (провинсиал), Болгарияда „в провинсията“, „в провинсиях“; „провинсиален“, „провинсиалний“. Бундан ташқари Австралияда „провинсиал“ ибораси штат пойтахтидан ташқаридаги ҳудудларга айтилади.

Франсуз инқилобигача Франсиянинг баъзи қисмлари провинсия деб аталган. Бироқ кўпинча провинсия деб собиқ ўрта асрда ташкил этилган князликларни ёки уларнинг жамоалари ерларига нисбатан айтилган. Бугунги кунда „провинcе“ ибораси „эн рéгион“, „рéгион“ иборалари билан алмашиб иккинчи даражали ҳукуматга нисбатан ишлатилади.

Италияда „ин провинcиа“ ибораси асосан „энг йирик минтақавий пойтахтлардан ташқарида“ (Рим, Милан, Неапол ва бошқалар) деган маънони англатади.

1719-1775-йилларда привинсия Россия империясининг маъмурий-ҳудудий бирликларидан бири эди.

Шимолий Америкадаги инглиз колонниялари кўпинча провинсия деб аталган. Ўн учта колониянинг кўпчилигидан келажакда АҚСҲни ташкил топишида иштирок этган. Уларнинг барчаси мустақилликка эришгандан сўнг ўзларини давлатлар („штатлар“) деб эълон қилишди. Коннектикут, Делавер, Род-Айленд ва Виржиния колониялари ҳеч қачон „провинсия“ деб аталмаган.

Канадани ташкил этувчи ҳудудлар ҳам провинсия деб аталади. Конфедерациялар мавжуд бўлган даврларда фақат Бирлашган Канада провинсияси провинсия дейилган. Бошқа колониялар провинсия деб Канада конфедерацияси ташкил топгандан сўнг атала бошланди.

Бугунги кунда лотинча „провинcиа“ сўзига яқин ибораларни Аргентина, Канада, Белгия, Испания, Индонезия ва бошқа баъзи бир давлатлар ҳудудий қисмларига нисбатан ишлатилади.