Prunus virginiana
Прунус виргиниана, одатда аччиқ мева чокечеррй, Виржиния қуш гилоси ва ғарб чокечеррйси деб аталувчи раънодошлар оиласига мансуб гулли ўсимлик тури. Ватани Шимолий Америка.
| Прунус виргиниана | |
|---|---|
| Илмий таснифлаш | |
| Ўсимликлар | |
| Юксак ўсимликлар | |
| Гулли ўсимликлар | |
| Икки уруғпаллалилар | |
| Росидс | |
| Росалес | |
| Росаcеаэ | |
| Прунус | |
| Прунус субг. Падус | |
П. виргиниана
| |
| Бинар номи | |
| Прунус виргиниана | |
| Келиб чиққан ҳудуди | |
| Бинар номи | |
|
Лист
| |
Тавсиф
Чокечеррй бўйи 1-6 метргача ўсадиган бута ёки кичик дарахт, камдан-кам ҳолларда бўйи 10 м (33 фт) ёки 18 м (60 фт) га етади, поясининг қалинлиги 30 cентиметр (12 ин)[2]. Барглари овал, узунлиги 2.5–10 cентиметр (1–4 инчес), кенглиги 1.2–5 cм (1⁄2–2 ин) чети тишли.
Гуллари тўпгулларда очилади. Тўпгулларнинг узунлиги 4–11 cм (1 1⁄2–4 1⁄4 ин) кеч баҳорда (барглар пайдо бўлгандан кейин), узунлиги охир-оқибат 15 см гача етади[3].
Мевалар данак мева диаметри тахминан 6–14 мм (1⁄4–1⁄2 ин), ранги ёрқин қизилдан қора ранггача бўлган. Таъми бир оз нордон ва аччиқ жуда ўткир таъмга эга. Улар пишганида бироз ширинроқ бўлади. Уларнинг ҳар бирида катта данак бор[4].
Кимё
Чокечерриэс таркибида антоцианинлар каби антиоксидант пигмент бирикмалари жуда юқори.
Ўхшаш турлар
Чокечеррй Шимолий Американинг шарқий қисмида ўсувчи қора гилос (Прунус серотина) билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, унинг бўйи 30 м (100 фт) га етиши мумкин. Чокечеррй барги нозик тишли четга эга ва юқориси қуюқ яшил рангда, пастки томони очроқ, қора гилос барги четида кўплаб тўмтоқ қирраларга эга ва тўқ яшил ва силлиқдир[5].
Таксономия
Чокечеррй номи Манчурия гилоси ёки Амур чокечеррй (Прунус мааcкии) учун ҳам ишлатилади.
Турлари
- Прунус виргиниана вар. виргиниана
- Прунус виргиниана вар. демисса
- Прунус виргиниана вар. меланокарпа[6]
Тарқалиш
П.виргиниана Канаданинг кўп қисмини (шу, жумладан, Шимоли-ғарбий ҳудудлар, аммо, Юкон, Нунавут ва Лабрадор бундан мустасно), Америка Қўшма Штатларининг кўп қисмини (шу жумладан Аляскани, лекин жануби- шарқий баъзи штатларни ҳисобга олмаганда) ва шимолий Мексикани (Сонора, Чиҳуаҳуа, Қуйи Калифорния, Дуранго) ўз ичига олади.

Култивация
Чокечеррйнинг бир қатор навлари мавжуд. „Cанада Ред“ ва „Счуберт“ барглари бинафша рангга кириб, кузда тўқ сариқ ва қизил рангга киради[7]. „Гоэртз“ навининг жуда мазали меваси бор.
-
Очилган гуллар
-
Прунус виргиниана вар. виргиниана
-
Прунус виргиниана - чокечеррй
Токсиклик
Меванинг данаклари заҳарли ҳисобланади[8]. Чокечеррй отлар, илғоқлар, қорамоллар, эчкилар, кийиклар ва бошқа ҳайвонлар учун заҳарли ҳисобланади. Барглари сўлигандан (масалан, совуқдан кейин ёки шохлари сингандан кейин) кейин жуда заҳарли бўлиб қолади, чунки сўлиш барг таркибидаги сиянидни ташқарига чиқаради. Баргларнинг ўзи заҳарли бўлиб[9], тахминан 4.5–9 килограм (10–20 фунт) барглар ҳалокатли бўлиши мумкин. Заҳарланган отнинг белгилари оғир нафас олиш ва заифликни ўз ичига олади.
Фойдаланади
Буюк текисликлар, Канада ва Америка Қўшма Штатларининг тайга минтақасидаги кўплаб индейс қабилалари учун чокечерриэс анъанавий энг муҳим мева бўлиб, асосий таом бўлган пеммиканинг бир қисмидир. Чокечеррй илдизининг қобиғи тубжой америкаликлар томонидан шамоллаш, иситма ва ошқозон касалликларини олдини олиш ёки даволаш учун ишлатилган[10]. Чокечеррй меваси тўлиқ пишганида ейиш мумкин, хом ҳолатда мева таркибида токсин мавжуд[11]. Мева мураббо ёки сироп тайёрлаш учун ишлатилиши мумкин, аммо мева аччиқлиги сабабли консерваларни ширин қилиш учун шакар қўшиш лозим[12][13].

Чокечеррй, шунингдек, шароб ишлаб чиқариш учун ишлатилади[14].
Маданият
2007-йилда Шимолий Дакота губернатори Жон Хювен чокечерни штатнинг расмий меваси деб номлаш тўғрисидаги қонун лойиҳасини имзолади[15].
Манбалар
- ↑ Ботаниc Гарденс Cонсерватион Интернатионал (БГCИ).; ИУCН ССC Глобал Треэ Спеcиалист Гроуп (2018). "Прунус виргиниана". ИУCН Ред Лист оф Тҳреатенед Спеcиэс. 2018: э.Т64133468А135957714. дои:10.2305/ИУCН.УК.2018-2.РЛТС.Т64133468А135957714.эн. Ретриэвед 18 Новембер 2021.
- ↑ Арно, Степҳен Ф.. Нортҳwест Треэс: Идентифйинг & Ундерстандинг тҳе Регион'с Нативе Треэс, фиэлд гуиде (инглизча), Сеаттле: Моунтаинеэрс Боокс [1977], 2020 — 242–245-бет. ИСБН 978-1-68051-329-5. ОCЛC 1141235469.
- ↑ Арно, Степҳен Ф.. Нортҳwест Треэс: Идентифйинг & Ундерстандинг тҳе Регион'с Нативе Треэс, фиэлд гуиде (инглизча), Сеаттле: Моунтаинеэрс Боокс [1977], 2020 — 242–245-бет. ИСБН 978-1-68051-329-5. ОCЛC 1141235469.
- ↑ Ангиэр, Брадфорд. Фиэлд Гуиде то Эдибле Wилд Планц. Ҳаррисбург, ПА: Стаcкполе Боокс, 1974 — 52-бет. ИСБН 0-8117-0616-8. ОCЛC 799792.
- ↑ Элиас, Тҳомас С.. Эдибле Wилд Планц А Нортҳ Америcан Фиэлд Гуиде. Неw Ёрк: Стерлинг Публишинг, 1990. ИСБН 0-8069-7488-5.
- ↑ Фаррар, Ж.Л.. Треэс ин Cанада. Маркҳам, Онтарио: Фитзҳенрй & Wҳитесиде, 1995. ИСБН 9781550411997.
- ↑ „Прунус виргиниана--Чокечеррй“. Мичиган Стате Университй Эхтенсион. Мичиган Стате Университй. 2001-йил 26-ноябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Wҳитней, Степҳен. Wестерн Форесц (Тҳе Аудубон Соcиэтй Натуре Гуидес). Неw Ёрк: Кнопф, 1985 — 423-бет. ИСБН 0-394-73127-1.
- ↑ Ангиэр, Брадфорд. Фиэлд Гуиде то Эдибле Wилд Планц. Ҳаррисбург, ПА: Стаcкполе Боокс, 1974 — 52-бет. ИСБН 0-8117-0616-8. ОCЛC 799792.
- ↑ Смитҳ, Норман Ф.. Треэс оф Мичиган анд тҳе Уппер Греат Лакес, 6тҳ, Тҳундер Бай Пресс, 2002 — 81-бет.
- ↑ Бенолиэл, Доуг. Нортҳwест Форагинг: Тҳе Cлассиc Гуиде то Эдибле Планц оф тҳе Паcифиc Нортҳwест, Рев. анд упдатед, Сеаттле, WА: Скипстоне, 2011 — 69-бет. ИСБН 978-1-59485-366-1. ОCЛC 668195076.
- ↑ Гиббонс, Эуэлл. Сталкинг тҳе Wилд Аспарагус. Неw Ёрк: Давид МcКай, 1962.
- ↑ Пеаттиэ, Доналд Cулросс. А Натурал Ҳисторй оф Wестерн Треэс. Неw Ёрк: Бонанза Боокс, 1953 — 540–41-бет.
- ↑ Ангиэр, Брадфорд. Фиэлд Гуиде то Эдибле Wилд Планц. Ҳаррисбург, ПА: Стаcкполе Боокс, 1974 — 52-бет. ИСБН 0-8117-0616-8. ОCЛC 799792.
- ↑ Киндсчер, К.. Эдибле Wилд Планц оф тҳе Праириэ: Ан Этҳноботаниcал Гуиде, 1987.