Psixiatr
Психиатр — психиатрияга ихтисослашган шифокор, психиатриянинг руҳий касалликларни ташхислаш, олдини олиш, ўрганиш ва даволашга бағишланган бўлими шифокори. Психиатрлар шифокорлар бўлиб, беморларнинг аломатлари жисмоний касаллик, жисмоний ва руҳий касалликларнинг комбинацияси ёки қатъий руҳий муаммоларнинг натижаси эканлигини аниқлаш учун беморларни баҳолайдилар. Баъзида психиатр клиник психологлар, ижтимоий ишчилар, касб-ҳунар терапевтлари ва ҳамширалар бўлган кўп тармоқли жамоада ишлайди. Психиатрлар руҳий касалликларни баҳолаш ва бошқариш учун био-психо-социал ёндашув бўйича кенг таълимга эга.
Клиник баҳолаш жараёнининг бир қисми сифатида психиатрлар руҳий ҳолат текшируви, жисмоний текширув ; компютер томографияси (КТ), магнит-резонанс томография (МРИ) ёки позитрон эмиссия томографияси (ПЕТ) каби мия тасвирлари; ва қон текшируви дан фойдаланишади. Психиатрлар руҳий касалликларни даволаш учун фармакологик, психотерапевтик усулларидан фойдаланадилар.
Кичик мутахассисликлар
Психиатрия соҳасида Америка Психиатрия ва Неврология Кенгаши (АБПН) томонидан сертификатланган ва давом этиш учун Сертификатлаш Дастурига (МОC) хизмат кўрсатишни талаб қиладиган қўшимча таълимни талаб қилувчи кўплаб кичик мутахассисликлар мавжуд. Буларга қуйидагилар киради[1]:
- Клиник нейрофизиология
- Суд-психиатрия
- Гиёҳвандлик психиатрияси
- Болалар ва ўсмирлар психиатрияси
- Гериатрик психиатрия
- Паллиатив ёрдам
- Оғриқни бошқариш
- Маслаҳат-алоқа психиатрия
- Уйқу дори
- Мия шикастланишига қарши дори
Бундан ташқари, мавжуд бўлган бошқа мутахассисликлар қуйидагилардир[2]:
- Маданиятлараро психиатрия
- Фавқулодда психиатрия
- Ўрганишдаги нуқсон
- Нейроривожланиш бузилиши
- Деманснинг турли шаклларидаги каби когнитив касалликлар
- Биологик психиатрия
- Жамоа психиатрияси
- Глобал руҳий саломатлик
- Ҳарбий психиатрия
- Ижтимоий психиатрия
- Спорт психиатрияси
Қўшма Штатлардаги Неврологик кичик мутахассисликлар бўйича Бирлашган Кенгаш неврологлар ва психиатрлар учун очиқ бўлган " Хулқ-атвор неврологияси ва нейропсихиатрия " (БННП) кичик мутахассислиги бўйича сертификатлаш ва стипендия дастурини аккредитация қилишни таклиф қилади.
Баъзи психиатрлар маълум ёш гуруҳларига ёрдам беришга ихтисослашган. Педиатрик психиатрия — бу психологик муаммоларни ҳал қилишда болалар билан ишлайдиган касб соҳаси[2]. Гериатрик психиатрия бўйича ихтисослашган психиатрлар кексалар билан ишлайди ва уларни гериатрик психиатрлар ёки геропсихиатрлар деб аташади[2]. Иш жойида психиатрия билан шуғулланадиганлар Қўшма Штатларда касбий психиатрлар деб аталади[2]. Суд залида ишлайдиган ва жиноий ва фуқаролик ишлари бўйича судя ва ҳакамлар ҳай’атига ҳисобот берадиган психиатрлар суд-психиатрлар деб аталади, улар руҳий ҳолати бузилган жиноятчиларни ва бошқа беморларни даволайдилар, улар хавфсиз бўлимларда даволанишини таъминлайдилар[2][3].
Бошқа психиатрлар, шунингдек, психофармакология, психотерапия, психиатрик генетика, нейроимагинг, деманс билан боғлиқ касалликлар, масалан, Алцгеймер касаллиги, диққат етишмаслиги гиперактивлиги бузилиши (ДЕҲБ), уйқу дори, оғриқ қолдирувчи воситалар, паллиатив тиббиёт, овқатланиш касалликлари, жинсий саломатлик касалликлари, аёлларда глобал руҳий саломатлик, эрта психоз аралашуви, обсесиф-компулсив бузуқлик (ОКБ) ва посттравматик стресс бузилиши (ТССБ) каби руҳий ҳолат ва ташвиш бузилишлари касалликларига ихтисослашган бўлиши мумкин[2][3].
Профессионал талаблар
Психиатр бўлиш талаблари мамлакатдан мамлакатга фарқ қилса-да, барчаси тиббий даражани талаб қилади[2][4].
Ҳиндистон
Ҳиндистонда бакалавр даражаси Психиатрия билан шуғулланиш учун зарур бўлган асосий малака ҳисобланади. Бакалавр даражасини (шу жумладан стажировкани) тугатгандан сўнг, сиз турли хил ПГ тиббий кириш имтиҳонларида қатнашишингиз ва психиатрия бўйича 3 йиллик курсни ўташингиз мумкин. Психиатрия ёки ДНБ Психиатрия бўйича диплом курси ҳам психиатр бўлиш учун талаб қилинади.
Нидерландия
Голландияда тиббий мактабни тамомлаш керак, шундан сўнг шифокор шифокор сифатида сертификатланади. Қаттиқ танлов дастуридан сўнг, психиатрия бўйича мутахассис бўлиши мумкин: 4,5 йиллик мутахассисликка ўқиши керак. Ушбу мутахассислик давомида резидент ижтимоий психиатрия соҳасида 6 ойлик резидентурани, ўзи танлаган соҳада 12 ойлик резидентурани (бу болалар психиатрияси, суд психиатрияси, соматик тиббиёт ёки тиббий тадқиқотлар бўлиши мумкин) бажариши керак.Ўсмирлар психиатри бўлиш учун яна 2 йил қўшимча ихтисослик даврини ўташ керак. Мухтасар қилиб айтганда, бу психиатр бўлиш учун камида 10,5 йил ўқиш кераклигини англатади, агар болалар ва ўсмирлар психиатри бўлса, 12,5 йилгача давом этиши мумкин.
Покистон
Покистонда асосий тиббий таълим, бакалавр даражасини тамомлаб, кейин Покистон Тиббиёт ва стоматология кенгашида бир йиллик мажбурий стажировкадан сўнг умумий амалиёт шифокори сифатида рўйхатдан ўтиш керак, Ҳоусе Жоб. ПМДCда рўйхатдан ўтгандан сўнг, ФCПС-И имтиҳонига бориш керак. Шундан сўнг улар Покистон шифокорлар ва жарроҳлар коллежида Психиатрия бўйича қўшимча тўрт йиллик таълим олишади. Тренинг умумий тиббиёт, неврология ва клиник психология бўйича ҳар бири 3 ой давомида биринчи икки йил давомида ротацияларни ўз ичига олади. Ўрта имтиҳон ИММ (Интермедиате Модуле) ва 4 йилдан кейин якуний имтиҳон мавжуд.
Буюк Британия ва Ирландия Республикаси
Буюк Британияда психиатрлар тиббий маълумотга эга бўлишлари керак. Одатда камида бакалавр даражага эга бўлиш талаб этилади. Шундан сўнг, шахс Буюк Британияда қўшимча икки йил Фонд уйи ходими сифатида ишлайди ёки асосий шифокор сифатида рўйхатдан ўтиш учун Ирландия Республикасида бир йил стажёр сифатида ишлайди. Психиатрия бўйича тренинг бошланиши мумкин ва у икки қисмдан иборат бўлади: МРCПсйч имтиҳонида якунланган уч йиллик Асосий Мутахассислар тайёрлаш, сўнгра Буюк Британияда „СТ4-6“ деб аталадиган уч йиллик Олий Мутахассислар Таълими ва „Катта Регистратор Ўқитиш“. МРCПсйч даражасига эга ва асосий таълимни тугатган номзодлар олий мутахассислар тайёрлаш учун қайта суҳбатдан ўтишлари керак. Ушбу босқичда суд-тиббиёт, болалар ва ўсмирлар каби махсус қизиқишларнинг ривожланиши содир бўлади. 3 йиллик олий мутахассислик таълими якунида номзодларга CCТ (Буюк Британия) ёки CCСТ (Ирландия) берилади, бу иккаласи ҳам (Мутахассис) Таълимни тамомлаганлик сертификатини англатади. Ушбу босқичда психиатр мутахассис сифатида рўйхатдан ўтиши мумкин ва CC(С)Т малакаси барча ЭИ/ЭЭА давлатларида тан олинади. Шундай қилиб, Буюк Британия ва Ирландияда ўқиш АҚШ ёки Канадага қараганда анча узоқроқ ва кўпинча тиббиёт мактабини тугатгандан кейин 8-9 йил давом этади. CC(С)Т даражасига эга бўлганлар консултант лавозимларига ариза топширишлари мумкин. ЭИ/ЭЭАдан ташқарида таълим олганлар ўзларининг малакалари ва эквивалентликни тан олиш ҳуқуқини кўриб чиқиш учун маҳаллий тиббий кенгашларга мурожаат қилишлари керак (масалан, АҚШ резиденцияси ва АБПН малакасига эга бўлганлар).
АҚШ ва Канада
АҚШ ва Канадада биринчи навбатда фан доктори аражасига эга бўлиш керак, кейин яна тўрт йил давомида психиатрия резиденти сифатида амалиёт ўташ керак (Канадада беш йил). Ушбу кенгайтирилган давр психиатрик диагностика, психофармакология, тиббий ёрдам масалалари ва психотерапия бўйича кенг қамровли тренингни ўз ичига олади. Қўшма Штатлардаги барча аккредитацияланган психиатрия резидентуралари когнитив-хулқ-атвор терапияси, қисқача, психодинамик ва қўллаб-қувватловчи психотерапиялар бўйича малака талаб қилади. Психиатрия резидентлари „стажировка“ деб аталадиган резидентуранинг биринчи йилида камида тўрт ойлик ички касалликлар ёки педиатрия аспирантурасини, шунингдек, камида икки ойлик неврологияни тамомлашлари керак[4]. Ўқишни тугатгандан сўнг, психиатрлар кенгаш сертификатига эга бўлиш учун махсус кенгаш имтиҳонидан ўтишлари мумкин[4]. Қўшма Штатларда психиатрия соҳасидаги таълим ва ўқув талабларини бажариш учун зарур бўлган умумий вақт ўрта мактабдан кейин 12 йилни ташкил қилади. АҚШда психиатрларнинг ўртача маоши йилига 220 000 долларни ташкил қилади[5]. Болалар ва ўсмирлар психиатрияси бўйича мутахассислар икки йиллик ўқув дастурини тамомлашлари керак, унинг биринчи йили умумий психиатрия резидентурасининг тўртинчи йили билан бир вақтда давом этиши мумкин. Бу бир йилдан икки йилгача ўқитишни қўшади.
Манбалар
- ↑ „Такинг а Субспеcиалтй Эхам - Америcан Боард оф Псйчиатрй анд Неурологй“. 2015-йил 5-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 19-сентябр.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Тҳе Роял Cоллеге оф Псйчиатрисц. (2005). Cареэрс инфо фор Счоол леаверс. Ретриэвед Марч 25, 2007, фром „Ёур траининг | Роял Cоллеге оф Псйчиатрисц“. 2007-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 25-март. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме "УКРеқ" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ 3,0 3,1 Америcан Боард оф Псйчиатрй анд Неурологй, Инc. (5 Марч 2007). АБПН Cертифиcатион — Субспеcиалтиэс. Ретриэвед Марч 25, 2007, фром
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Псйчиатрй.cом (Ункноwн ласт упдате). Студент Информатион. Ретриэвед Марч 25, 2007, фром „Арчивед cопй“. 2010-йил 23-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 21-сентябр. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме "УСРеқ" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ „Топ 12 Ҳигҳест Пайинг Жобс анд Ҳоw то Ланд Оне - Жоб\Сеарчер“ (2021-йил 19-август). 2021-йил 7-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-август.