Психолог — бу психология билан шуғулланадиган ва руҳий ҳолатларни, идрок этиш, когнитив, ҳиссий ва ижтимоий жараёнлар ва хатти-ҳаракатларни ўрганадиган касб эгаси. Уларнинг иши кўпинча одамларнинг бир-бирига ва атроф-муҳитга қандай муносабатда бўлишини тажриба, кузатиш ва талқин қилишни ўз ичига олади[1].

Психологлар одатда психология бўйича бакалавр даражасини, кейин эса психология бўйича магистр ёки докторлик даражасини оладилар. Психиатрия шифокорлари ва психиатрия ҳамшираларидан фарқли ўлароқ, психологлар одатда дори- дармонларни ёза олмайдилар, аммо юрисдикцияга қараб, қўшимча тайёргарликка эга бўлган баъзи психологлар дори-дармонларни буюриш учун лицензияга эга бўлиши мумкин; малака талаблари бакалавр ва магистр даражасидан фарқ қилиши мумкин.

Психологлар психологик тест, баҳолаш, шарҳлаш ва ҳисобот бериш бўйича кенг қамровли тренинглардан ўтадилар, психиатрлар одатда психологик тестлар бўйича ўқитилмайди. Психологлар, шунингдек, ташвиш, руҳий тушкунлик, травмадан кейинги стресс, шизофрения, руҳиятдаги бузилишлар, шахсиятнинг бузилиши ва овқатланиш бузилишларини олдини олиш учун, шу жумладан, лекин улар билан чекланмаган ҳолда, кўплаб руҳий касалликларнинг аломатларини аниқлаш учун бир ёки бир нечта психотерапия бўйича ўқитилади. Психологлар билан ишлаш индивидуал ёки гуруҳларда бўлиши мумкин. Когнитив хулқ-атвор терапияси психологлар томонидан қўлланиладиган тез-тез ишлатиладиган[2] ва юқори самарали психотерапия усулидир[3]. Психологлар мактаблар, қамоқхоналар, хусусий клиника, иш жойи ёки спорт жамоаси каби турли муассасаларда фаолият юритишади[4].

Амалий психология инсон ва ҳайвонларнинг хатти-ҳаракатларидаги муаммоларни ҳал қилиш учун назарий билимларни қўллайди. Амалий соҳаларга клиник психология, маслаҳат психологияси, спорт психологияси, суд психологияси, саноат ва ташкилий психология, саломатлик психологияси ва мактаб психологияси киради[5]. Лицензиялаш ва қоидалар давлат ва касбга қараб фарқ қилиши мумкин[1].

Австралия

Австралияда психология касби ва „психолог“ унвонидан фойдаланиш штат ва ҳудудий ҳукуматлар ўртасидаги келишувдан сўнг 2008-йилдаги Соғлиқни сақлаш бўйича амалиётчилар тўғрисидаги низом (маъмурий тартибга солиш) Миллий қонуни қонуни билан тартибга солинади. Ушбу миллий қонунга кўра, психологларни рўйхатга олиш Австралия Психология Кенгаши (ПсйБА) томонидан бошқарилади[6]. 2010-йил июлгача психологларни профессионал рўйхатга олиш турли давлат ва ҳудудий Психологияни рўйхатга олиш кенгашлари томонидан бошқарилади[7]. Австралия Психология Аккредитация Кенгаши (АПАC) касб учун таълим стандартларини назорат қилади.

Психология бўйича умумий рўйхатга олиш учун минимал талаблар, шу жумладан „психолог“ унвонидан фойдаланиш ҳуқуқи АПАC томонидан тасдиқланган тўрт йиллик психология даражасидан сўнг икки йиллик магистрлик дастури ёки рўйхатдан ўтган психолог томонидан назорат қилинадиган икки йиллик амалиётдир[8][9]. Бироқ, Австралия соғлиқни сақлаш амалиётини тартибга солиш агентлиги (АҲПРА) ҳозир 4 + 2 стажировка йўлини босқичма-босқич бекор қилиш жараёнида[10]. 4 + 2 йўли босқичма-босқич тугатилгандан сўнг, Австралияда психолог бўлиш учун магистр ёки ПҳД даражаси талаб қилинади. Бунинг сабаби жамоат хавфсизлигини таъминлаш ва иш берувчилар учун ўқитиш юкини камайтиришдир[11]. Шунингдек, „5 + 1“ рўйхатдан ўтиш йўли мавжуд, жумладан тўрт йиллик АПАC томонидан тасдиқланган даража, кейин бир йиллик аспирантура ва бир йиллик назорат остида амалиёт мавжуд[12][13]. Муайян амалиёт соҳасида [а] қўшимча малака талаб қилади[14]. Бу белгилар „мутахассис“ унвонлари эмас (Ғарбий австралиялик психологлар 2010-йил 17-октябрдан 2013-йил 17-октябргача бўлган уч йиллик ўтиш даврида ўз унвонларида „мутахассис“ дан фойдаланишлари мумкин эди)[15][16].

Белгия

1933-йилдан бери „психолог“ унвони Белгияда қонун билан ҳимояланган. Ундан фақат Миллий ҳукумат комиссияси рўйхатида бўлган одамлар фойдаланиши мумкин. Минимал талаб — психология (магистратура ёки унга тенглаштирилган) бўйича беш йиллик университет таълимини тамомлаш. „Психотерапевт“ унвони қонун билан ҳимояланмаган. 2016-йилдан бошлаб Белгия қонунчилиги клиник психологни автоном соғлиқни сақлаш касби сифатида тан олади. У психотерапия амалиётини шифокорлар, клиник психологлар ва клиник ортопедогистларга сақлаб қолади[17].

Канада

АҚШ ёки Канададаги мутахассис психология бўйича магистр даражасига эга бўлиши керак (МА, Псй. Д., Эд.Д. ёки Пҳ.Д.), ёки психолог унвонидан фойдаланиш учун вилоят лицензиясига эга бўлиши талаб этилади[18].

Финландия

Финландияда „психолог“ унвони қонун билан ҳимояланган. Психологлар (лицензияланган мутахассислар) учун чеклов фаровонлик ва саломатлик бўйича Миллий назорат органи (Финландия) (Валвира) томонидан бошқарилади.[19]. Университетда таҳсил олиш (магистратура) учун 330 ЭCТС-кредит (тахминан олти йил) талаб қилинади. Финландияда 6200 га яқин лицензияланган психологлар мавжуд[20].

Германия

Германияда Диплом-Психолог (Дипл. -Псих .) қонун билан чекланган ва амалиётчи қонуний равишда магистр даражаси билан таққосланадиган тегишли илмий унвонга эга бўлиши шарт. Асосий талаб университетда камида беш йиллик таълим олиш талаб қилади. Дастлаб, Германияда берилган психология дипломи клиник психология фанини ўз ичига олган. Болония ислоҳоти билан бу даража магистрлик даражасига алмаштирилди. Диплом-психолог ёки М.Сc илмий даражаси. (Психология) уч йилдан беш йилгача қўшимча тайёргарликни талаб қиладиган психотерапевтик малакани ўз ичига олмайди. Психотерапевтик тренинг чуқур назарий билимларни назорат остидаги беморларни парвариш қилиш ва ўз-ўзини акс эттириш бўлимлари билан бирлаштиради. Таълим олиш якунлангандан сўнг, психологлар давлат имтиҳонини топширадилар, у муваффақиятли якунлангандан сўнг (Апробация) „психологик психотерапевт“ (Псйчологисчер Псйчотҳерапеут) расмий унвонини беради[21].

Греция

1979-йилдан бери „психолог“ унвони Грецияда қонун билан ҳимояланган. Ундан фақат юнон ҳокимияти томонидан берилган тегишли лицензия ёки сертификатга эга бўлган одамлар психолог сифатида фойдаланишлари мумкин. Минимал талаб — юнон университетида ёки Греция ҳукумати томонидан тан олинган университетда психология бўйича университет таълимини тугатиш[22]. Грециядаги психологлар қонуний равишда Психологларнинг хулқ-атвор кодексига (2019) риоя қилишлари шарт[23]. Грециядаги психологлар ўз касбини қонуний равишда бажариш учун мамлакатдаги бирон бир психология органида рўйхатдан ўтишлари шарт эмас.

Норвегия

Норвегияда „психолог“ унвони қонун билан чекланган ва уни фақат психология фанлари номзоди даражасига олиб келадиган 6 йиллик интеграциялашган дастурни тамомлаш орқали олиш мумкин. Психологлар соғлиқни сақлаш ходимлари ҳисобланади ва уларнинг иши „соғлиқни сақлаш ходимлари акти“ орқали тартибга солинади[24].

Жанубий Африка

Жанубий Африкалик психолог Пумла Гободо-Мадикизела

Жанубий Африкада психологлар клиник, маслаҳат, таълим, ташкилий ёки тадқиқот психологияси бўйича малакага эга.Малака камида беш йиллик ўқишни ва камида битта амалиётни талаб қилади.

Малакали бўлиш учун Психология бўйича тан олинган магистр даражасини, таниқли ўқув муассасасида тегишли амалиётни[25] тамомлаб, Психология бўйича Профессионал Кенгаш томонидан белгиланган имтиҳондан ўтиш керак. Жанубий Африканинг Соғлиқни сақлаш Касблари Кенгашида (ҲПCСА)[26] рўйхатдан ўтиш талаб қилинади ва Узлуксиз Касбий Ривожланиш компонентини ўз ичига олади.

Амалиёт одатда тўлиқ йиллик амалиётни ўз ичига олади ва баъзи мутахассисликлар бўйича ҲПCСА қўшимча бир йиллик жамоат хизматини тугатишни талаб қилади. Магистратура дастури семинарлар, курс ишларига асосланган назарий ва амалий машғулотлар ва чекланган ҳажмдаги диссертациядан иборат бўлиб, (кўп ҳолларда) икки йил давом этади. Магистратура дастурига ёзилишдан олдин талаба уч йил давомида психологияни бакалавриат босқичида ўқитилади, сўнгра психология бўйича қўшимча аспирантурада имтиёзли диплом олиши талаб этилади.

Бирлашган Қироллик

Буюк Британияда „рўйхатдан ўтган психолог“ ва „амалиётчи психолог“ унвонлари ҳимояланган[27]. Бундан ташқари, қуйидаги мутахассис унвонлари ҳам қонун билан ҳимояланган: „клиник психолог“, „маслаҳатчи психолог“, „педагог психолог“, „суд-психолог“, „соғлиқни сақлаш психологи“, „меҳнат психологи“ ва „спорт ва жисмоний машқлар психологи“. Соғлиқни сақлаш ва парваришлаш бўйича касблар кенгаши (ҲCПC) Буюк Британиядаги амалиётчи психологлар учун қонуний тартибга солувчи органдир. Буюк Британияда „чартерли психолог“ унвонидан фойдаланиш қонун ҳужжатлари билан ҳам ҳимояланган, аммо бу унвон шунчаки психологнинг Британия Психологик Жамиятининг аъзоси эканлигини англатади. Бироқ, ҲCПC реэстрининг тегишли бўлимида бўлмаган шахснинг психологик хизмат кўрсатиши ноқонуний ҳисобланади. Клиник, маслаҳатчи ёки ўқув психологи сифатида рўйхатдан ўтиш талаби профессионал докторлик даражасини талаб қилади.

Бандлик

2012-йил декабр ҳолатига кўра, Буюк Британияда етти тоифа бўйича 19 000 нафар амалиётчи-психолог рўйхатга олинган: клиник психолог, маслаҳатчи психолог, педагог психолог, суд-психолог, соғлиқни сақлаш психологи, касбий психолог, спорт ва жисмоний машқлар психологи. Улардан камида 9500 нафари клиник психологлардир, бу НҲС каби клиник шароитларда психологларнинг энг катта гуруҳидир. Тахминан 2000 нафари педагог психологлардир.

Қўшма Штатлар

Таълим

Америка Қўшма Штатлари ва Канадада ҳар бир мамлакатнинг профессионал ассоциациясига тўлиқ аъзолик — мос равишда Америка Психологик Ассоциацияси (АПА) ва Канада Психология Ассоциацияси (CПА) — докторлик таълимини талаб қилади (Канаданинг Алберта каби баъзи вилоятлари бундан мустасно, бу ерда магистр даражаси мавжуд ва етарли). [б] Тўлиқ аъзоликка қўйиладиган минимал талабдан, психология соҳасида катта ҳисса қўшганлиги ёки кўрсаткичлар қўшганлиги тўғрисида далиллар мавжуд бўлса, бекор қилиниши мумкин. Ассоциацияга аъзолик психология ёки тасдиқланган тегишли фан бўйича камида икки йиллик аспирантурани талаб қилади[28].

Пенсилвания университети АҚШда клиник психология бўйича расмий таълимни тақдим этган биринчи институт эди

Клиник психология бўйича докторлик дастурларига қабул қилиш учун қаттиқ рақобат мавжуд (қабул қилиш ставкалари 2-5 % кам эмас).  АҚСҲдаги клиник психологлар кўргазмали малака ва тажрибага эга бўлиш учун кўп йиллик аспирантурадан ўтадилар (одатда бакалавр даражасидан беш-етти йил ўтгач). Психолог сифатида лицензия олиш ПҳД/ПсйД диссертациясидан кейинги бир йилдан икки йилгача давом этиши мумкин. Баъзи штатлар 1 йиллик постдоcторал резидентурани талаб қилади, бошқалари эса докторликдан кейинги назорат тажрибасини талаб қилмайди ва психология битирувчиларига дарҳол лицензия имтиҳонига киришга рухсат беради. Клиник нейропсихология каби баъзи психология мутахассисликлари Хюстон конференсияси йўриқномасида кўрсатилганидек, давлатдан қатъи назар, 2 йиллик постдоcторал тажрибани талаб қилади. Бугунги кунда Америкада клиник психология аспирантларининг тахминан ярми тадқиқотга урғу берадиган ва университетлар томонидан олиб бориладиган ПҳД дастурларида, қолган ярми эса амалиётга кўпроқ эътибор қаратиладиган ПсйД дастурларида (тиббиёт ва ҳуқуқ соҳасидаги профессионал даражаларга ўхшаш) таълим олишмоқда[29]. Докторлик дастурларининг иккала тури (ПҳД ва ПсйД) клиник психологияни тадқиқотга асосланган, илмий асосланган тарзда амалиётда қўллашни назарда тутади ва уларнинг аксарияти Америка Психология Ассоциацияси томонидан аккредитациядан ўтган[30].

АПА аккредитацияси[31] АҚШ клиник, маслаҳат ва мактаб психологияси дастурлари учун жуда муҳим, чунки аккредитация қилинмаган докторлик дастурини тугатиш бандлик истиқболларига салбий таъсир кўрсатиши ва айрим юрисдикцияларда лицензияга эга бўлиш учун тўсиқ бўлиши мумкин[32][33][34][35].

Докторантура (ПҳД ва ПсйД) дастурлари одатда қуйидаги 5-7 йиллик 90-120 бирлик ўқув дастури бўйича баъзи ўзгаришларни ўз ичига олади:

  • Хулқ-атвор асослари — биологик, когнитив-аффектив ва маданий-ижтимоий
  • Шахсий фарқлар — шахсият, умр кўриш давомийлиги, психопатология
  • Тарих ва тизимлар — психологик назариялар, амалиётлар ва илмий билимларни ишлаб чиқиш
  • Клиник амалиёт — диагностика, психологик баҳолаш, психотерапевтик аралашувлар, психофармакология, ахлоқий ва ҳуқуқий масалалар
  • Статистика ва тадқиқот дизайни бўйича курс иши
  • Клиник тажриба
    • Амалиёт — одатда клиник шароитда назорат остида мижозлар билан уч ёки тўрт йил ишлаш. Кўпгина амалиётлар докторантуранинг биринчи ёки иккинчи йилида бошланади.
    • Докторлик амалиёти — одатда клиник шароитда бир ёки икки йиллик интенсив жойлаштириш
  • Диссертация — ПҳД дастурлари одатда оригинал миқдорий эмпирик тадқиқотларни талаб қилади, ПсйД диссертациялари эса асл миқдорий ёки сифатли тадқиқотлар, назарий стипендия, дастурни баҳолаш ёки ишлаб чиқиш, танқидий адабиёт таҳлили ёки клиник қўллаш ва таҳлилни ўз ичига олади. Диссертация одатда 2-3 йил давом этади.
  • Ихтисослаштирилган танловлар — кўплаб дастурлар соғлиқни сақлаш, болалар / ўсмирлар, оила, жамият ёки нейропсихология каби мутахассисликлар учун танлов курслари тўпламини таклиф қилади.
  • Шахсий психотерапия — кўплаб дастурлар талабалардан маълум миқдордаги шахсий психотерапияни (факултет бўлмаган терапевт билан) бажаришни талаб қилади, аммо сўнгги йилларда бу талаб камроқ бўлиб қолди.
  • Кенг қамровли имтиҳонлар ёки магистрлик диссертацияси: диссертация асл маълумотларни тўплашни ўз ичига олиши мумкин ва диссертациядан фарқ қилади.

Психологларни психологиянинг иккита умумий тоифаси доирасида амалда кўриш мумкин: „амалиётчилар“ ёки „профессионаллар“ ни ўз ичига олган соғлиқни сақлаш хизмати психологияси ва „олимлар“ни ўз ичига олган тадқиқотга йўналтирилган психология. Америка Психологик Ассоциацияси (АПА) томонидан тасдиқланган ўқув моделлари (Боулдер ва Ваил моделлари) соғлиқни сақлаш хизмати психологларидан ҳам тадқиқотчи, ҳам амалиётчи сифатида тайёрланишини талаб қилади, [c] ва улар юқори даражага эга бўлишлари керак.

Психологлар одатда иккита даражадан бирига эга: ПсйД ёки ПҳД . ПсйД дастури талабани биринчи навбатда клиник амалиёт (масалан, тест, психотерапия) учун амалиётчи сифатида, балки тадқиқотни ўтказадиган олим сифатида ҳам тайёрлайди. Мутахассислигига қараб (саноат-ташкилий, ижтимоий, клиник, мактаб ва ҳоказо) фан доктори клиник амалиётда, шунингдек, илмий методология бўйича, академик ёки тадқиқотда мартабага тайёргарлик кўриш учун тайёрланиши мумкин. ПсйД ва ПҳД дастурлари талабаларни миллий психология лицензиялаш имтиҳонига, Психология профессионал амалиёти учун имтиҳонга (ЭППП) тайёрлайди.

Икки асосий тоифалар ичида психологларнинг бошқа кўплаб турлари мавжуд бўлиб, улар АПА нинг 54 бўлимида акс эттирилган бўлиб, улар мутахассислик ёки қуйи мутахассислик ёки долзарб соҳалар[36], жумладан клиник, маслаҳат ва мактаб психологларидир . Бундай мутахассислар турли хил терапевтик контекстларда одамлар билан ишлайди. Одамлар кўпинча интизомни фақат клиник ёки маслаҳатчи психологларни ўз ичига олади деб ўйлашади. Маслаҳат ва психотерапия психологлар учун кенг тарқалган фаолият бўлса-да, ушбу соғлиқни сақлаш хизмати психологияси соҳалари психологиянинг катта соҳасидаги иккита тармоқдир[37]. Саноат ва ташкилий ва жамоат психологлари каби бошқа таснифлар мавжуд бўлиб, уларнинг мутахассислари асосан психологик тадқиқотлар, назариялар ва усулларни бизнес, саноат, ижтимоий манфаатлар ташкилотларининг „ҳақиқий дунё“ муаммоларига диққат қаратадилар[38][39][40].

АПА томонидан тан олинган мутахассисликлар[41]

  • Клиник психология
  • Клиник нейропсихология
  • Клиник болалар ва ўсмирлар психологияси
  • Мактаб психологияси
  • Хулқ-атвор ва когнитив психология
  • Эр-хотин ва оила психологияси
  • Клиник саломатлик психологияси
  • Геропсихология
  • Полиция ва жамоат хавфсизлиги психологияси
  • Уйқу психологияси
  • Реабилитация психологияси
  • Гуруҳ психологияси ва гуруҳ психотерапияси
  • Суд психологияси
  • Ишлаб чиқариш ва ташкилий психология
  • Психоанализ
  • Маслаҳат психологияси
  • Жиддий руҳий касалликлар психологияси
  • Клиник психофармакология

Клиник психологлар бир қатор психологик терапия бўйича, жумладан, хулқ-атвор, когнитив, гуманистик, экзистенсиал, психодинамик ва тизимли ёндашувлар, шунингдек, психологик тест ва маълум даражада нейропсикологик тестлар бўйича чуқурлаштирилган тренинглар ўтказадилар.

Хизматлар

Клиник психологлар бир қатор профессионал хизматларни таклиф қилишлари мумкин, жумладан[42]:

  • Психологик даволаш (психотерапия)
  • Психологик тестларни бошқариш, баҳолаш ва шарҳлаш
  • Дори-дармонларни буюриш (баъзи штатларда)
  • Психологик тадқиқотлар ўтказиш
  • Ўқитиш
  • Профилактика дастурларини ишлаб чиқиш
  • Консалтинг
  • Дастур бошқаруви
  • Эксперт гувоҳлиги
  • Талабалар ёки бошқа руҳий саломатлик мутахассисларини назорат қилиш

Амалда, клиник психологлар турли хил шароитларда, жумладан, хусусий амалиётлар, шифохоналар, жамоат руҳий саломатлик марказлари, мактаблар, корхоналар ва нотижорат агентликларда шахслар, жуфтликлар, оилалар ёки гуруҳлар билан ишлаши мумкин.

Лицензия

Клиник психология амалиёти Қўшма Штатлар ва Канадада лицензия талаб қилади. АҚШнинг ҳар бир штатлари талаблар ва лицензиялар жиҳатидан фарқ қилса ҳам учта умумий талаб мавжуд[43]:

  1. Тегишли даражага эга аккредитация қилинган мактабни битириш
  2. Назорат остидаги клиник тажрибани якунлаш
  3. Ёзма ёки оғзаки имтиҳондан ўтиш

Андоза:Ментал ҳеалтҳ профессионалс

Бандлик

Қўшма Штатларда психологлар учун 170 200 та иш ўринларидан 152 000 таси клиник, маслаҳат ва мактаб лавозимларида ишлайди; 2300 нафари ишлаб чиқариш-ташкилий лавозимларда, 15900 нафари эса „барча бошқа“ лавозимларда ишлайди.

2020-йил май ойида АҚШда клиник, маслаҳат ва мактаб психологлари учун ўртача иш ҳақи 79 820 АҚШ долларини[44] ва 2019-йил май ойида ташкилий психологларнинг ўртача иш ҳақи 92 980 АҚСҲ долларини ташкил этди[45][46].

Изоҳлар

  1. ↑ э.г. cлиниcал неуропсйчологй, cлиниcал, cоммунитй, cоунселлинг, эдуcатионал анд девелопментал, форенсиc, ҳеалтҳ, органисатионал ор спорт анд эхерcисе
  2. ↑ АПА мембершип ис нот а реқуиремент фор лиcенсуре ин анй оф тҳе 50 УС статес. Тҳис фаcт шоулд нот бе cонфусед wитҳ АПА аccредитатион оф градуате псйчологй програмс анд cлиниcал интерншипс.
  3. ↑ Сеэ: Сcиэнтист–праcтитионер модел анд Праcтитионер–счолар модел

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 „Псйчологисц : Оccупатионал Оутлоок Ҳандбоок: : У.С. Буреау оф Лабор Статистиcс“ (эн-ус). www.блс.гов. Қаралди: 2019-йил 24-сентябр.
  2. ↑ Cогнитиве беҳавиорал тҳерапй (эн). Институте фор Қуалитй анд Эффиcиэнcй ин Ҳеалтҳ Cаре (ИҚWиГ), 8 Септембер 2016. 
  3. ↑ Давид, Даниэл; Cристеа, Иоана; Ҳофманн, Стефан Г. (29 Жануарй 2018). „Wҳй Cогнитиве Беҳавиорал Тҳерапй Ис тҳе Cуррент Голд Стандард оф Псйчотҳерапй“. Фронтиэрс ин Псйчиатрй. 9-жилд. 4-бет. дои:10.3389/фпсйт.2018.00004. ИССН 1664-0640. ПМC 5797481. ПМИД 29434552.
  4. ↑ „Псйчологисц анд псйчологй“. Ҳеалтҳдиреcт (2019-йил 1-октябр).
  5. ↑ „Wҳат ис Апплиэд Псйчологй? Топ Апплиэд Псйчологй Cареэрс“. www.гмерcю.эду. Қаралди: 2019-йил 1-октябр.
  6. ↑ Псйчологй Боард оф Аустралиа. Псйчологйбоард.гов.ау. Ретриэвед он 22 Новембер 2011.
  7. ↑ „Псйчологй Cоунcил оф Неw Соутҳ Wалес“. www.псйчрег.ҳеалтҳ.нсw.гов.ау. 2007-йил 31-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-сентябр.
  8. ↑ Тҳе Аустралиан Псйчологиcал Соcиэтй (АПС). „Аустралиан Псйчологиcал Соcиэтй : Студй патҳwайс“ (2010-йил 1-июл). 2016-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 12-июл.
  9. ↑ Тҳе Псйчологй Боард оф Аустралиа (ПсйБА). „Псйчологй Боард оф Аустралиа – Генерал регистратион“ (2016-йил 24-май). Қаралди: 2016-йил 12-июл.
  10. ↑ „Ретиремент оф тҳе 4+2 интерншип патҳwай то генерал регистратион“. Псйчологйбоард.гов.ау (2019-йил 24-май). Қаралди: 2020-йил 3-январ.
  11. ↑ „Ретиремент оф тҳе 4+2 интерншип програм“. Псйчологйбоард.гов.ау (2019-йил 7-октябр). Қаралди: 2020-йил 3-январ.
  12. ↑ „Псйчологй Интерншип Патҳwайс – Финд Мй Патҳwай“ (эн-УС). Финд Мй Патҳwай. 2018-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 29-сентябр.
  13. ↑ „Псйчологй Боард оф Аустралиа – 5+1 интерншип програм“ (эн). www.псйчологйбоард.гов.ау. Қаралди: 2018-йил 29-сентябр.
  14. ↑ „Псйчологй Боард оф Аустралиа – Эндорсемент“. Псйчологйбоард.гов.ау (2010-йил 1-июл). Қаралди: 2012-йил 13-август.
  15. ↑ Тҳе Аустралиан Псйчологиcал Соcиэтй. „Cессатион оф усе оф спеcиалист титлес ин Wестерн Аустралиа“ (2013-йил 2-июл). 2017-йил 4-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 23-ноябр.
  16. ↑ Псйчологй Боард оф Аустралиа. „Спеcиалист титле транситион период фор WА псйчологисц ис эндинг“ (2013-йил 17-октябр). Қаралди: 2016-йил 23-ноябр.
  17. ↑ Белгиум: Неw Лаw Он Ментал Ҳеалтҳ Профессионс (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-05-17 санасида архивланган) Април 2018
  18. ↑ Беcоминг а псйчологист ор псйчологист ассоcиате Онтарио Псйчологиcал Ассоcиатион.
  19. ↑ Профессионал праcтиcе ригҳц (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-03-23 санасида архивланган) 12 Деcембер 2008 бй валвира.фи
  20. ↑ Финниш Псйчологиcал Ассоcиатион — Wелcоме (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-03-11 санасида архивланган) псйли.фи
  21. ↑ „БДП – Профессион“. 2016-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 15-август.
  22. ↑ „Ανακοίνωση του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων“ (эл). Ассоcиатион оф Греэк Псйчологисц (2011-йил 19-апрел). Қаралди: 2019-йил 27-июн.
  23. ↑ „Κώδικας Δεοντολογίας Ψυχολόγων“ (эл). Тах Ҳеавен (2019-йил 18-июн). Қаралди: 2019-йил 27-июн.
  24. ↑ „Эдуcатед аброад, бут wант то праcтиcе ас а псйчологист ин Норwай?“. 2020-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-сентябр.
  25. ↑ Лист оф аccредитед университиэс ин Соутҳ Африcа (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-12-10 санасида архивланган), Профессионал Боард фор Псйчологй
  26. ↑ ҲПCСА. ҲПCСА. Ретриэвед он 22 Новембер 2011.
  27. ↑ „ҲCПC – Ҳеалтҳ Профессионс Cоунcил – Праcтитионер псйчологисц“ (2018-йил 4-апрел). Қаралди: 2018-йил 5-апрел.
  28. ↑ АПА Мембершип информатион. Апа.орг. Ретриэвед он 22 Новембер 2011.
  29. ↑ Норcросс, Ж. & Cастле, П. (2002).Аппреcиатинг тҳе ПсйД: Тҳе Фаcц. Эе он Пси Чи, 7(1), 22-26.
  30. ↑ „Датабасе оф АПА-Аccредитед Псйчологй Програмс“ (эн). АПА.орг. Қаралди: 2018-йил 6-апрел.
  31. ↑ „Ундерстандинг АПА Аccредитатион“ (эн). АПА.орг. Қаралди: 2018-йил 6-апрел.
  32. ↑ „Абоут Аccредитатион > Wҳй ис аccредитатион импортант?“ (эн). АПА.орг. Қаралди: 2018-йил 6-апрел.
  33. ↑ „Чоосинг а Програм > Wилл И ҳаве троубле геттинг а жоб ор беcоминг лиcенсед иф И дон'т го то ан аccредитед програм?“ (эн). АПА.орг. Қаралди: 2018-йил 6-апрел.
  34. ↑ „Wҳй аccредитатион маттерс“. ГрадПСЙCҲ Магазине (инглизча). 2004. Қаралди: 6 Април 2018.
  35. ↑ Марcус. „Чоосинг а Градуате Програм ин Cлиниcал Псйчологй“ (эн). Псйчологй Тодай (2014-йил 7-июн). Қаралди: 2018-йил 6-апрел.
  36. ↑ „Дивисионс оф АПА“. Қаралди: 2016-йил 15-август.
  37. ↑ Wҳат ис Псйчологй? (Wайбаcк Мачине сайтида 2009-10-03 санасида архивланган) ат эверйдайпсйчологй.cом
  38. ↑ Петерсон, Доналд Р. (1976). „Ис псйчологй а профессион?“. Америcан Псйчологист. 31-жилд, № 8. 572–581-бет. дои:10.1037/0003-066Х.31.8.572. ПМИД 1008340.
  39. ↑ Спеcтор, П.Э (2011). Индустриал анд Организатионал Псйчологй: Ресеарч анд Праcтиcе, (6тҳ Эдитион) НЖ, УС: Wилей.
  40. ↑ Далтон, Ж. Ҳ., Элиас, М. Ж., & Wандерсман, А. (2001). „Cоммунитй Псйчологй: Линкинг Индивидуалс анд Cоммунитиэс“. Стамфорд, CТ: Wадсwортҳ.
  41. ↑ „АПА-Реcогнизед Спеcиалтиэс“.
  42. ↑ Cомпас, Бруcе & Готлиб, Иан. (2002). Интродуcтион то Cлиниcал Псйчологй. Неw Ёрк, НЙ : МcГраw-Ҳилл Ҳигҳер Эдуcатион. ИСБН 0-07-012491-4
  43. ↑ „Ассоcиатион оф Стате анд Провинcиал Псйчологй Боардс“. Қаралди: 2007-йил 17-феврал.
  44. ↑ „Псйчологисц Саларй БЛС“ (2021-йил 28-декабр).
  45. ↑ У.С. Департмент оф Лабор, Буреау оф Лабор Статистиcс, Оccупатионал Оутлоок Ҳандбоок: Псйчологисц
  46. ↑ Организатионал Псйчологисц. Блс.гов. Ретриэвед он 28 Деcембер 2021.