Ziyosfera

Pushti saqoqush

Андоза:Таксон


Пушти пеликан (лотинча: Пелеcанус оноcроталус) — қушлар туркумидаги пеликанлар оиласига мансуб йирик сув қушлари.

Ташқи кўриниши

  • Эркакларининг тана узунлиги 140-175 см.
  • Қанот кенглиги — 270-360 см.
  • Эркакларда қанот узунлиги 66,5-77 см, урғочиларда 58,6-78 см[1] .
  • Эркакларнинг вазни 5,5-15 кг, урғочилар — 5,1-10 кг.[1]
  • Бирламчи парвоз патлари — 11 та.
  • Думи деярли тўғри, 24 та дум патлари бор. Эркакларда дум узунлиги 15,5-23 см, урғочиларда 13,8-20,5 см[1]
  • Патлари сийрак, танасига яқин.
  • Тумшоқ узун, яссиланган, пастга эгилган илгак билан тугайди. Эркакларда тумшуғининг узунлиги 35-47,1 см, урғочида 28,9-46 см[1].
  • Бўйини узун.
  • Томоқ ҳалтаси катта, жуда чўзилиб кетади.
  • Пешона, френулум (кўз ва тумшуғинг ораси яқин), кўз атрофида ҳалқа бор, кўз орқасидаги бўшлиқ ва пастки жағнинг асоси тукли эмас. Ўткир қалпоқли бошнинг патлари яланғоч пешонага чиқади.
  • Оёқлари қисқа.[2]
  • Вояга етган қуш. Патлари оқ, оч пушти рангга эга, тананинг вентрал томонида бироз кучлироқ ривожланган. Парвоз патлари қора, енгил жигарранг тусли. Ички иккинчи даражали патлари ташқи қисмларга қараганда енгилроқ. Кўз атрофидаги очиқ жойлар сарғиш, томоқ ҳалтаси шаффоф қизил қон томирлари билан сарғиш рангга эга. Қорачиғи оч қизил рангга эга. Оёқлари сариқ[3].
  • Учрашув туси: пешонанинг олдинги, тукларсиз қисмида шиш ҳосил қилади. Пациз қисмлар янада ёрқинроқ сарғиш тусли қизил рангга эга. Ирис тўқ қизил рангга эга. Оёқлари сарғиш қизил. Тумшуғининг ранги ҳам ёрқинроқ бўлади. Эркаклар ва урғочилар бир хил рангга эга ва фақат ўлчамлари билан фарқланади.[4]

Овоз

Овози далматиан пелиcандан фарқ қилмайди.

Тарқалиши

Ареал: Жануби-Шарқий Европа, Африка, Ғарбий, Марказий ва жануби-ғарбий Осиё.[5]

Пушти пеликан жануби-шарқий Европадан (Дунай делтаси) ғарбий Мўғулистонгача яшайди. Африканинг шимоли-шарқий қисмида, қисман Осиёнинг жанубида — Форс кўрфазидан Шимолий Ҳиндистонгача қишлайди. Европа ХХ аср бошларида Венгрия ва Чехия Республикасида яшаган. Молдовада — Днестр сув тошқинларида; Украинада — Днепр Эстуариясида, Каркиницкий кўрфазида, Тендра кўрфазида; Россияда — Азов денгизининг жануби-шарқий қисмидаги ороллар бўйлаб Еиск ва Крива Коса ўртасида, Волга делтасида; Осиёда — Каспий денгизининг шимоли-шарқий соҳилида, жанубда Ўлик Култукгача; Орол денгизида ва Сирдарё делтасидан Амударёгача; Сирдарё бўйида ва унга туташ кўлларда; Чунинг қуйи оқимида, Балхашда, Или, Қоратол, Оқсув оғизлари минтақасида; Зайсан ҳавзасида; Жунгрияда; Эронда Урмия кўлида; Хорасоннинг жанубий қисмида, Форс кўрфази яқинида, Сеистанда, Месопотамияда, Сурия Антиохия кўлида, Ҳиндистоннинг шимоли-ғарбий қисмида Синдгада тарқалган. Африканинг шимоли-шарқида Сенегалдан Няса кўлигача, шимоли-ғарбий Ҳиндистон ва Ветнамнинг жанубида маҳаллий, кўчиб юрмайдиган популяциялар мавжуд.

Сони

Дунё бўйлаб уларнинг сони 290 минг дона деб баҳоланмоқда. Уларнинг 6660-11550 жуфти Палеарктикада, уларнинг 46-55 фоизи эса собиқ СССР ҳудудида жойлашган. Европада энг катта уяси Дунай Делтаси (Руминия)да яшайди. Пушти пеликанларнинг умумий сони ХХ асрда камайди, аммо умуман олганда, бу тур йўқолиб кетиш хавфи остида эмас.

Турмуш тарзи ва овқатланиш

Пушти пеликан, барча пеликанлар каби, асосан балиқ билан озиқланади. Европада у сазанларни, Африкада сичлидларни афзал кўради. Катта балиқлар озиқ-овқатнинг 90% ни ташкил қилади; Кундалик озиқ-овқат талаби — 900-1200г (ёки 2-4 йирик балиқ). Пеликанлар сувга шўнғий олмайдилар ва балиқ овлашда бўйинларини ёки танасининг олд қисмини сувга ботирадилар. Кўпинча пеликанлар биргаликда балиқ тутадилар (бу қушлар орасида кам учрайди).

Уй қуриш. Кўпайиш

Мўтадил зонада уй қуриш баҳорда содир бўлади; Африкада эса бутун йил давомида. Пушти пеликан саёз ички сув ҳавзаларида, қирғоқ бўйида, кўллар ва дарёлар бўйида, айниқса иккинчисининг делталарида, камроқ тез-тез қумли ва тошлоқ, ёмон ўсган оролларда уяларини қуради. Баъзан у сирт ўсимликлари бўлмаган шўр сув омборларига жойлашади. Жуда зич, баъзан Далматиан Пеликан билан қўшилиб, кўп юзлаб жуфт колонияларни ҳосил қилади.

Урғочиси жуда тез — 2-3 кун ичида уя қуради. Эркак аёлга ёрдам беради: у ўтларни йиғади, томоқ ҳалтаси билан материални урғочисига олиб келади. Баъзида пеликанлар қўшниларидан қурилиш материалларини ўғирлашади, айниқса жингалак пеликанлардан кўп ўғирлайди. Урғочиси тухум қўйиш ҳали бошланмаган уяга ўтиради ва одатда у фақат 2 та тухум қўяди. Инкубация 29-36 кун давом этади. Дастлаб, ота-оналар жўжаларини ярим ҳазм бўладиган регургитацияланган озуқалари билан боқадилар; кейинчалик улар тумшуғида кичик балиқларни олиб келишади ва жўжалар тумшуғини ота-онанинг тумшуғига чуқур солиб, уларни ташқарига чиқарадилар. Жўжалар 65-75 кун ичида учишни бошлайди.


Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Пелиcанс, Cорморанц, анд Тҳеир Релативес: Тҳе Пелеcаниформес Ж. Брян Нелсон Охфорд Университй Пресс, 2006 п. 677
  2. ↑ "Пинк-баcкед Пелиcанс | Пелеcанус руфесcенс". Исраэли Бирд Стампс. 2011. Арчивед фром тҳе оригинал он 25 Април 2012.. 
  3. ↑ Гилл, Франк; Донскер, Давид; Расмуссен, Памела, эдс. (Аугуст 2022). "Ибис, споонбиллс, ҳеронс, Ҳамеркоп, Шоэбилл, пелиcанс". ИОC Wорлд Бирд Лист Версион 12.2. Интернатионал Орнитҳологисц' Унион. Ретриэвед 2 Деcембер 2022.. 
  4. ↑ Майр, Эрнст; Cоттрелл, Г. Wиллиам, эдс. (1979). Чеcк-Лист оф Бирдс оф тҳе Wорлд. Вол. 1 (2нд эд.). Cамбридге, Массачусетц: Мусеум оф Cомпаративе Зоологй. п. 190.. 
  5. ↑ Латҳам, Жоҳн (1785). А Генерал Сйнопсис оф Бирдс. Вол. 3, Парт 2. Лондон: Принтед фор Леигҳ анд Сотҳебй. п. 584, Но. 6..  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Pushti_saqoqush" dan olindi