Qalamjarsoy
Қаламжарсой ёки Селсой — сувсиз, кўп қисми қуриб қоладиган ёки қуруқ дарё. Ўзбекистоннинг Самарқанд вилояти Қўшработ тумани ва Навоий вилоятининг шарқий қисмисдан оқиб ўтади[1].
| Қаламжарсой | |
|---|---|
| Селсой, Кескантол, Каттасой | |
 Каттасой То'ра қишлог'и яқинида | |
| Тавсиф | |
| Узунлиги | 121 |
| Дарёлар ҳавзаси | 2610 км кв |
| Сув сарфи | 0,055 м³/с |
| Сув оқими | |
| Бошланиши | тог' |
| · Бошланиш жойи | Нурота тог'лари, Суялтош тизмаси, Қора тог'и яқинида |
| · Баландлиги | 1 200 м |
| Қуйилиши | берк |
| · Қуйилиш жойи | Қизилқум чо'ли |
| · Баландлиги | 200 м |
| Жойлашуви | |
 О'збекистон табиий харитасида Қаламжарсой | |
| Давлат | О'збекистон |
| Минтақа | Самарқанд вилояти Навоий вилояти |
Сой номи кетма-кет: юқори оқимида — Кескантол, кейин — Каттасой, қолган оқимлари — Қаламжар, Селсой ва Қаландарсой каби номларда ўзгаради.
Умумий тавсиф
Сойнинг узунлиги 121 км, ҳавза майдони — 2610 км². Манбадан 10 км пастда ўлчанган узоқ муддатли ўртача сув сарфи 0,055 м³/с ни ташкил қилади.
Дарё оқими
Кескантол Шимолий Нурота тизмаси (аслида Нурота тоғлари) нинг жанубий ён бағридан, Суялтош тармоғидан бошланади. Дарёнинг манбаи Қора тоғи яқинида жойлашган.
Манбасидан жануби-ғарбий йўналиш томонга оқади. Дастлабки қисмда сув оқими доимий равишда оқиб туради. Бу ерда дарё қирғоқлари бўйлаб „Ганам“, „Қанир“, „Кескантол“, „Қорабў“ аҳоли пунктлари жойлашган. „Қорабў“ ва унинг қуйи қисмидаги „Қўтурбулоқ“ посёлкаси ўртасида дарёнинг тез-тез қуриб турувчи қисми бошланади.
Қатағон посёлкаси тепасида дарё бурилади ва шу ердан умумий ғарб-шимол-ғарбий йўналишда оқа бошлайди. Кейинги қисмдаги соҳиллари бўйлаб Говхона, Шўрча, Жўш, Оқмачит, Корис, Тўра аҳоли пунктлари жойлашган. „Ўзбекистон миллий энсиклопедияси“ маълумотларига кўра Шўрчидан пастки қисм Каттасой, Жўшдан пасти эса Қаламжарсой, Қаландарсой ва Селсой дейилади. Бош штаб хариталарида Каттасой номи бу жойдан кейин ҳам қўлланади ва Қаламжарсой (Селсой) номи сойга нисбатан Жилантамғали аҳоли пункти яқинида Урганчи билан қўшилгандан кейин қўлланади. Жўшдан бошлаб қуруқ дарё, баъзи жойларда жар ҳосил қилади.
Урганчи яқинида, дарё қирғоқлари бўйлаб Жилантамғали, Папани, Қорақум, Сойкечар, Жағарма Зулумсари, Оққула, Янгибино аҳоли пунктлари жойлашган. Қорақум қишлоғидан бошлаб Қаламжарсой ўзани бўйлаб ҳаракациз кориз ҳосил қилади.
Зулумсари ва Оққула аҳоли пунктлари оралиғида сой жанубга бир оз қиялик касб этади, сўнгра Янгибино аҳоли пункти яқинида бироз шимолга нисбатан қиялик ҳосил қилади.
Ҳозирги вақтда „Янгиобод“ аҳоли пунктининг шарқида дарёнинг жарлик қисмлари бир-биридан ажралиб қолган. Шимоли-шарқий йўналишдаги коризлар бир муддат давом этиб, Нурота шаҳрининг шимолида тугайди.
Қаламжарсой ирмоқлари
Каттасойга „Хўжабой“ (чапда) ва „Ўқбулоқ“ (ўнгда) муҳим мавсумий ирмоқлари қуйилади. Жўш ва Жилантамғали аҳоли пунктларида мос равишда ўнг ирмоқлар Жалатар (мавсумий) ва „Урганчи“ Қаламжарсойга қўшилади (қуйи оқимидаги қуруқ ўзан номи Бекларсой)[2][3].
Қаламжарсойнинг чап ирмоғи Чуясой дарёси бўлиб, дарё Сойкечар қишлоғига оқиб ўтади[2], лекин ҳозир бу ерга қуруқ ўзан сифатида ҳам етиб бормайди. Ўнг томондан эса бир оз пастроқда, „Оғзикенг“ сув оқимининг қуйидаги қуруқ Селсойга яқинлашади.
Манбалар
- ↑ "Қаламжарсой" ЎзМЕ. Қ-ҳарфи[сайт ишламайди] Ўнинчи жилд. Тошкент, 2005-йил
- ↑ 2,0 2,1 Ўзбекистон миллий энсиклопедияси & 2000—2005, с. Ж ҳарфи.
- ↑ Ўзбекистон миллий энсиклопедияси & 2000—2005, с. Б ҳарфи.
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |