Ziyosfera

Qandahor

Қандаҳор — Афғонистоннинг жанубидаги шаҳар, Ҳиндукуш тоғларинингининг ғарбий этагида. Қандаҳор вилоятининг маъмурий маркази. Аҳолиси 651 484 киши (2021)[1]. Транспорт йўллари чорраҳаси. Аэропорти халқаро аҳамиятига эга. Мамлакат жануби ва ғарбидаги муҳим боғдорчилик ва чорвачилик раёнининг савдо маркази. Гилам, қоракўл тери, кўн ва ҳоказо билан савдо қилинади. Тўқимачидик фабрикаси, озиқ-овқат саноати корхоналари мавжуд. Ҳунармандчилик ривожланган.

Қандаҳор

  • کندهار
  • قندهار
шаҳар
31°37′12″Н 65°42′57″Э / 31.62000°Н 65.71583°Э / 31.62000; 65.71583
Мамлакат Афғонистон
вилоят Қандаҳор вилояти
Ҳукумат
 • ҳоким Муҳаммадюсуф Вафо
Майдон 27,337 км2 (10,555 кв ми)
Аҳолиси
 (2021-йил)
 651,484[1]
Зичлиги 2383 киши/км2
Вақт минтақаси УТC+4:30
Qandahor xaritada
Qandahor
Қандаҳор

Қандаҳор — қадимий шаҳар. 12—ХИИИ асрларда йирик савдо маркази бўлган. ХИИИ асрда мўғуллар босиб олган. ХИВ аср охиридан Амир Темур ва Темурийлар салтанати қўл остида бўлган. 16—ХВИИ асрларда Қандаҳорни эгаллаш учун Эрон шоҳлари сулоласи Сафавийлар билан Бобурийлар ўртасида кураш бўлган. ХВИИ аср ўрталаридан Сафавийлар қўл остига ўтган. 1709-йилда Қандаҳор аҳолиси Сафавийларга қарши қўзғолон кўтариши оқибатида шаҳарда Гилзойи ҳокимлиги вужудга келди. 1738-йилда Қандаҳорни Эрон шоҳи Нодиршоҳ Афшор босиб олиб вайрон қилган. Кейинроқ сал нарироқда ўз номи билан аталадиган Нодиробод шаҳрига асос солган. Бузилган шаҳарни Аҳмадшоҳ Дурроний қайта тиклаб Аҳмадшоҳ деб атаган ва 1773—1774 йилларда Дурронийлар давлати пойтахти бўлган. 1818—1855 йилларда Қандаҳор ҳокимлигининг маркази. 1855-йилда шаҳарни афғон амири Дўстмуҳаммадхон эгаллаган ва Афғон давлати таркибига киритган.

Меъморий ёдгорликлардан Аҳмадшоҳ мақбараси ва бошқа ХВИИИ асрга оид ёдгорликлар сақланган.

Номланиши

Шаҳарга милоддан аввалги 330-йилда Александр Македонский томонидан асос солинган ва уни Александрия Арахосия деб атаган, ислом фатҳигача ушбу ном сақланиб қолган. Тахминларга кўра, „Қандаҳор“ сўзи Искандар Македонский исмининг маҳаллий шевадаги „Скандар“ талаффузидан келиб чиққан[2]. Номнинг „Скандар“дан Кандарга ўзгариши ҳақида ХВИ аср португал тарихчиси Жоãо де Баррос ўзининг энг машҳур „Дécадас да Áсиа“ (Осиё ўн йилликлари) асарида эслатиб ўтган[3].

„Форсдан, Ҳораçам (Хуросон) подшолигидан, Боҳáра (Бухородан) ва барча Ғарбий вилоятлардан келганлар, форслар Александрни аташда ишлатадиган Скандар [Искандар] сўзини маҳаллий халқ бузуқ такаффуз қиладиган Кандар деб атайдиган шаҳарга саёҳат қиладилар“.[4]

— Жоãо де Баррос, 1552-йил

Халқ этимологиясига кўра, шаҳар номи форс ва пушту тилларидаги „қанд“ ёки „канд“ сўзидан келиб чиққан. Ушбу шаклда Қаҳдаҳор номи, эҳтимол, қандли ҳудуд ёки ширин ҳудуд деб таржима қилинади. Бу эса ҳудуднинг унумдорлиги ва тарихан яхши узум, анор, ўрик, қовун ва бошқа ширин мевалар етиштириш билан машҳур бўлгани билан боғлиқ бўлиши мумкин[манба керак].

Немис эроншуноси Эрнст Ҳерзфелд Қандаҳор номи Ҳинд-Парфия қироли Гондофар номини абадийлаштирганини, у шаҳарни Гундофаррон номи билан қайтадан асос солганини даъво қилган[5]. Муқобил этимология шаҳар номини Гандҳарадан олади[4], бу Кунар дарёси ва Абасин дарёси ўртасида жойлашган, Пешовар водийсида жойлашган қадимги ҳинду-буддист қироллигининг номи[6].

Географияси

Қандаҳорнинг ғарбидан Арғандоб дарёси оқиб ўтади. Шаҳарда 15 туман бўлиб, умумий ер майдони 27 337 га[7]. Қандаҳордаги турар-жойларнинг умумий сони 61 902 та[7].

Қандаҳордаги уй-жойларнинг атиги 64 фоизи тоза ичимлик суви билан таъминланган. Уй хўжаликларининг 22 фоизи хавфсиз ҳожатхоналардан фойдаланиш имкониятига эга, уй хўжаликларининг 27 фоизи электр энергиясидан фойдаланиш имкониятига эга, қолган қисми эса давлат қувватига боғлиқ. Қандаҳорнинг транспорт инфратузилмаси яхши ривожланган бўлиб, вилоятдаги йўлларнинг 76,8 фоизи барча фаслларда транспорт воситаларини ташишга қодир. Бироқ, вилоятнинг кичик қисмида (3,3 фоиз) йўллар йўқ. Телекоммуникация нуқтаи назаридан Қандаҳор шаҳри ва асосий автомобил йўллари учта асосий мобил алоқа тармоқлари АWCC, Рошан ва МТН томонидан қамраб олинган[8].

Ердан фойдаланиш

Қандаҳор Афғонистон жанубидаги минтақавий марказ бўлиб, Покистон билан чегарадош[7]. Қурилмаган ерлардан фойдаланиш умумий ер майдонининг 59% ни ташкил қилади[7]. Қурилиш майдонида бўш ер участкалари турар-жой ерларига (34%) нисбатан бир оз кўпроқ (36%) ҳудудни эгаллайди[7]. 5-туманда Покистонга борадиган йўл бўйлаб муҳим савдо кластери мавжуд.[54] Ҳиндистон, Эрон ва Покистон бу ерда савдо, ҳарбий ва сиёсий алоқалар учун ўз консулликларига эга.

Иқлими

Қандаҳор иссиқ чўл иқлимига эга (Кöппен БWҳ)[9], ёғингарчиликнинг камлиги ва ёз ва қиш ҳарорати ўртасидаги юқори ўзгаришлар билан тавсифланади. Ёз май ойининг ўрталарида бошланади, сентабр ойининг охиригача давом этади ва жуда қуруқ. Энг юқори ҳарорат июл ойида бўлади, суткалик ўртача ҳарорат 31,9 °C (89,4 °Ф). Ундан кейин октабр ойининг бошидан ноябр ойининг охиригача қуруқ куз келади, гарчи тунлар кескин салқин бўлса ҳам, кунлар ноябргача ўртача 20 °C (68 °Ф дан юқори) бўлади. Қиш декабрда бошланади ва ёғингарчиликнинг кўп қисмини ёмғир шаклида тушади. Январ ойида ўртача ҳарорат 5,1 °C (41,2 °Ф) ни ташкил қилади, аммо паст даражалар музлашлар кузатилиши мумкин. Улар март ойининг бошида тугайди ва апрел ойининг охиригача ёқимли баҳор келади, ҳарорат одатда 10 °C дан юқори 30 °C (65-88 °Ф) оралиғида бўлади. Қуёшли об-ҳаво йил давомида ҳукмронлик қилади, айниқса ёзда, ёмғир жуда кам учрайди. Йиллик ўртача ҳарорат 18,6 °C (65,5 °Ф).

Транспорт тизими

Аэропортнинг кўриниши, 2005-йил
Кам Аир йўловчи ташувчи самолёти Қандаҳор халқаро аэропортида, 2012-йил

Қандаҳор халқаро аэропорти Афғонистон жанубидаги ички ва халқаро рейслар учун асосий аэропорт вазифасини бажаради. Бундан ташқари, у йирик ҳарбий база сифатида, шунингдек, НАТО қўшинлари учун юк ташиш ва қабул қилиш учун ишлатилади. Аэропорт ичидаги ва унинг атрофидаги бутун ҳудуд қаттиқ қўриқланади, бироқ фуқаролик йўловчилари учун алоҳида бўлим ажратилган. Аксарият халқаро рейслар БАА, Эрон, Ҳиндистон, Саудия Арабистони ва Покистонга амалга оширилади.

Покистон Балужистон вилоятининг чегарадош Чаман шаҳридан Қандаҳорга Афғонистон темир йўлларини Покистон темир йўллари билан боғлайдиган темир йўл қуришни режалаштирмоқда[10]. Техник-иқтисодий асос ишлаб чиқиш 2006-йилда якунланган[11], аммо 2012-йилгача қурилиш ишлари бошланмаган[12].

Қандаҳор Покистоннинг Кветта шаҳри билан Чаман ва Кобул орқали Кобул-Қандаҳор автомагистрали орқали, Ҳирот билан Қандаҳор-Ҳирот автомагистрали орқали боғланади. Кобул-Қандаҳор автомагистралининг бошида автовокзал жойлашган бўлиб, у ерда бир қанча хусусий эски русумдаги Мерcедес-Бенз автобуслари йўловчиларни мамлакатнинг аксарият йирик шаҳарларига олиб боради. Қандаҳор ҳам қўшни Покистондаги Кветта шаҳри билан автомобил йўли орқали боғланган. Давом этаётган уруш туфайли Кобулга борадиган йўл тобора хавфли бўлиб қолди, чунки қўзғолончиларнинг автотранспорт воситаларига ҳужуми ва кўприкларнинг вайрон бўлиши уни икки шаҳар ўртасидаги ишончсиз йўналишга айлантирди[13][14].

Қандаҳор шаҳрида қатновчилар жамоат автобуси тизимидан (Милли Бус) фойдаланишади, такси ва рикшалар кенг тарқалган. Хусусий автотранспорт воситаларидан фойдаланиш қисман йўл ва магистрал йўлларнинг яхшиланиши туфайли ортиб бормоқда. Йирик автодилерлар марказлари БААнинг Дубай шаҳридан автомобиллар олиб келишмоқда[15].

Аҳолиси

2008-йил Қандаҳорда тахминан 1 057 500 киши истиқомат қилган. Вилоятда тахминан 14 445 та хонадон бор, ҳар бир хонадонга ўртача етти кишидан тўғри келади. Қандаҳор аҳолисининг қарийб 68 фоизи қишлоқ туманларида истиқомат қилади, эркаклар эса аҳолининг 51 фоизини ташкил қилади. Пуштунлар вилоятдаги энг йирик этник гуруҳдир. Тарин ёки Дурроний каби йирик пуштун қабилалари Баракзай, Попалзай, Алкозай, Нурзай, Ишақзай, Ачакзай, Маку, Ализай ва Гилзай каби кичикроқ қабилаларни ўз ичига олади. Аҳолининг 98 фоиздан ортиғи пушту тилида сўзлашади. Аҳолининг оз қисми балуж ва дарий тилларида сўзлашади. Қандаҳор вилоятида кўчманчи пуштунлар ҳам яшайди ва уларнинг сони мавсумга қараб ўзгариб туради, ҳисоб-китобларга кўра, қишда тахминан 79 000, ёзда эса 39 000 нафарни ташкил қилади[8].

Таълим тизими

Зарғона она ўрта мактаби ўқувчилари Афғонистон Миллий хавфсизлик кучлари ва Қандаҳор вилоятини қайта тиклаш гуруҳи аъзоларининг 2012-йилда Қандаҳор ҳамширалик ва акушерлик институтининг тантанали очилиш маросимига тайёргарлик кўришини кузатмоқда.

Кобулдаги 1978-йилги давлат тўнтаришидан олдин шаҳар аҳолисининг аксарияти мактабларда ўқиган эди[манба керак]. 1980-йиллар бошида шаҳарнинг деярли барча элита қатлами қўшни Покистонга қочиб кетди ва у ердан Шимолий Америка, Европа, Австралия ва дунёнинг бошқа қисмларига кўчиб кела бошлади.

Энг қадимий таниқли мактаблар Аҳмад Шоҳ Бобо ўрта мактаби ва Зарғона она ўрта мактабидир. Сўнгги ўн йилликда бир қанча янги мактаблар очилди, келажакда қўшни давлатлардан қайтган афғонларнинг кўплиги ва шаҳар аҳолиси кўпайиб бораётгани сабабли яна кўп мактаблар қурилади. Афғон турк лицейлари шаҳардаги энг яхши хусусий мактаблардан биридир.

Асосий университет Қандаҳор университетидир. Сўнгги ўн йилликда Бенава олий таълим институти, Мирвайс Ника олий таълим институти, Малалай олий таълим институти ва Саба олий таълим институти каби қатор хусусий олий таълим муассасалари ҳам очилди[16] [17] [18] [19].

Катта ёшдагиларнинг саводхонлик даражаси 201-йилда 16,8% ни ташкил этди [2].

Алоқа тизими

Шаҳардаги телекоммуникация хизматлари Афгҳан Wирелесс, Рошан, Этисалат, МТН Гроуп ва Афгҳан Телеcом компаниялари томонидан тақдим этилади. 2006-йил ноябр ойида Афғонистон Алоқа вазирлиги ЗТЕ компанияси билан бутун мамлакат бўйлаб оптик толали кабел тармоғини ташкил этиш бўйича 64,5 миллион долларлик шартнома имзолади. Бу нафақат Қандаҳорда, балки бутун мамлакатда телефон, интернет, телевидениэ ва радиоэшиттириш хизматларини яхшилашга қаратилган эди.

Диққатга сазовор жойлари

1738-йилда Нодиршоҳнинг афшор қўшинлари томонидан вайрон қилинган Шоҳ Ҳусайн Ҳотакнинг вайрон бўлган Қандаҳор қалъаси тасвирланган 1881-йилдаги сурат. Ушбу қал’а вайроналари бугунги кунгача сақланиб қолган.

Аҳмадшоҳ Дурроний қабри шаҳар марказида жойлашган бўлиб, унда Дурронийнинг мис дубулғаси ва бошқа шахсий буюмлари ҳам сақланади. Дурроний мақбараси рўпарасида ислом оламидаги энг қимматли ёдгорликлардан бири Муҳаммаднинг хирқаси сақланадиган Хирқа шариф жойлашган. Ушбу хирқани Бухоро амири Аҳмоншоҳ Дурронийга совға қилиган. Муқаддас хирқа қулфланган ҳолда сақланади, фақат катта инқироз пайтида у ташқарига олиб чиқилади. Мулла Умар 1996-йилнинг ноябр ойида уни олиб чиқиб, ўзини Амир ал-Мўминин деб эълон қилиш учун диний уламолар жамоасига кўрсатди. Бундан олдин у 1930-йилларда шаҳар вабо эпидемияси билан касалланганда олиб чиқилган[20].

Шер Сурх қишлоғи шаҳарнинг жануби-шарқида, эски Нодиробод шаҳри чеккасида жойлашган. Қандаҳор музейи Ҳайитгоҳ дарвоза шарқидаги асосий йўл бўйлаб жойлашган учинчи бинолар блокининг ғарбий учида жойлашган. Унда ҳозирги машҳур Ғиёсиддиннинг Қандаҳорда ёш ўқитувчилик даврида чизган кўплаб расмлари бор. У Афғонистоннинг етакчи санъаткорлари қаторида тан олинган.

Шаҳарнинг шимол томонида, унинг шимоли-шарқий бурчагида, бурё бозорининг охирида, Қандаҳорда 300 йилдан кўпроқ вақт олдин яшаган авлиёга бағишланган зиёратгоҳ бор. Ҳазратжи Бобо қабри, унинг буюклигини билдириш учун узунлиги 7,0 м (23 фут) қилиб ишланган. Қандаҳорнинг бош майдонининг марказида 1940-йилларда қурилган Да Шаҳидану Чаwк номли ислом шаҳидлари ёдгорлиги жойлашган.

Қадимий Қандаҳор шаҳри (қизил) ва Қандаҳорнинг ғарбий томонидаги Чилзина тоғ чўққиси (кўк).

Чилзина — Қандаҳорнинг Эски шаҳар қисмининг ғарбий мудофаасини ташкил этувчи қўпол тоғлар занжирининг охирида текислик тепасида жойлашган қояга ўйилган бино. Бу ерда Ашоканинг Қандаҳор икки тилли қоя ёзуви топилган. Икки занжирли шер томонидан қўриқланадиган, бузиб ташланган бинога олиб борувчи қирқ қадам масофа Бобурийлар фатҳи ҳақидаги битиклар ёзилган хонага олиб боради. Чилзина ўйилган қўпол қоялар 1738-йилда Нодиршоҳ Афшор томонидан вайрон қилинган Қандаҳорнинг Эски шаҳар қисмининг табиий ғарбий қалъасини ташкил қилади.

Чилзинадан бир оз масофада, асосий магистрал бўйлаб ғарбга қараб, ўнг томонда ёрқин кўк гумбаз кўринади. Бу 1709-йилда Қандаҳорнинг форслардан мустақиллигини эълон қилган Ғилзай қабиласи бошлиғи Мирвайс Хотак мақбараси ҳисобланади Бобо Вали Қандҳорий[21] (Бобо Соҳиб) зиёратгоҳи, Арғандоб дарёси бўйидаги анорзорлар соясида жойлашган айвонлари билан пикниклар ва тушдан кейин саёҳат қилувчилар орасида жуда машҳур[22]. Бобо Вали мусулмон пир бўлиб, ҳозирги Покистоннинг Атток туманидаги Ҳассан Абдал шаҳрида Гуру Нанак билан тасодифан учрашган. Баба Валининг зиёратгоҳи мусулмонлар ва сикхлар учун муҳимдир. Баба Валининг зиёратгоҳи яқинида АҚШ қуролли кучлари томонидан тахминан 2007-йилда ташкил этилган ҳарбий база жойлашган.

Ривожланиши ва модернизацияси

2003-йилда Маҳмуд Карзай ва унинг ҳамкорлари томонидан бошланган Айно Мина туманининг асл намунавий режаси.[23].

Ўнлаб йиллар давом этган уруш Қандаҳорни ва мамлакатнинг қолган қисмини вайрон қилди ва аҳолини йўқ қилди, аммо сўнгги йилларда қурилиш мақсадлари учун миллиардлаб долларлар ажратила бошлади ва миллионлаб муҳожирлар Афғонистонга қайтиб келди. Шаҳар атрофида янги турар-жой массивлари қурилиб, замонавий услубдаги кўплаб бинолар барпо этилди.

Шаҳарнинг айрим аҳолиси тоза ичимлик суви ва электр энергиясидан фойдаланиш имкониятига эга ва ҳукумат бу хизматларни ҳар бир хонадонга етказиш устида ишламоқда[24]. Шаҳар қўшни Ҳилманд вилоятидаги янгиланаётган ёки кенгайтирилаётган Кажаки ГЕСи электр энергиясига таянади. Шаҳардан тахминан 30 км (20 ми) шимолда Афғонистондаги иккинчи энг катта тўғон бўлган Даҳла тўғони жойлашган.

Аино Мина — шаҳарнинг шимолий чеккасида икки миллион кишига мўлжалланган янги уй-жой лойиҳаси[25]. Дастлаб Қандаҳор водийси деб аталган ва Маҳмуд Карзай томонидан бошланган лойиҳа[23] 20 000 тагача якка тартибдаги уй-жой ва йўллар, сув ва канализация тизимлари ҳамда жамоат бинолари, жумладан, мактаблар каби тегишли инфратузилмани қуриши эълон қилинган эди[26].

Яқинда у Миддле Эаст Арчитеcт Аwардсда 2 та мукофотни қўлга киритди: Турар-жой лойиҳаси ва Йилнинг барқарор лойиҳаси[27]. Қандаҳорда хавфсизроқ жамоа бўлган бу ҳудудда кўплаб юқори мартабали давлат хизматчилари, шунингдек, бой тадбиркорлар яшайди. Кейинги $100  миллион долларлик схема устида иш 2011-йилда бошланган.

Шунингдек, шаҳарнинг Морчи Кўтал ҳудудидаги Ҳамидий шаҳарчаси қурилиши 2011-йил август ойида бошланган. У 2011-йил июл охирида жангарилар томонидан ўлдирилган Қандаҳор ҳокими Ғулом Ҳайдар Ҳамидий номига аталган[28]. Шаҳар шимоли-шарқида Қандаҳор-Ўрузгон магистрали бўйида жойлашган янги шаҳарчада 2000 та турар-жой ва савдо участкалари бўлади. Жумладан, янги йўллар, мактаблар, савдо бозорлари, поликлиникалар, каналлар ва бошқа иншоотлар барпо этилади[29].

Қандаҳордан тахминан 10 км (6 ми) шарқда замонавий иншоотларга эга улкан саноат парки қурилмоқда. Боғда умумий фойдаланишдаги йўллар, ички кўчалар, умумий фойдаланиш жойлари, тўхташ жойлари, 24 соатлик қўриқлаш, транспорт воситалари ва одамларнинг киришини назорат қилиш учун кунлик профессионал бошқарув бўлади[30].

Бобо Вали Қандҳорий мақбараси[21] Арғандоб водийси ёнида, шаҳарнинг шимолий чеккасида.
Шаҳар марказидаги Аҳмадшоҳ Дурроний мақбараси, у айни пайтда Жоме масжид сифатида хизмат қилади ва пайғамбар Муҳаммад кийган муқаддас хирқани ўз ичига олади.
Шаҳарнинг Янги шаҳар (Шаҳре Наw) қисмида жойлашган Ал-Жадид ёпиқ савдо маркази.
Маҳаллий болалар Аҳмадшоҳ Бобо ўрта мактаби ўйин майдончасида футбол ўйинини томоша қилмоқда.
Арғандоб водийси
Аҳмадшоҳ Дурроний мақбараси
Ҳоким саройи

Аэропортлари

  • Қандаҳор халқаро аэропорти

Туманлари

  • Аино Мина (2003-йилдан бери лойиҳа ишлаб чиқиш босқичида)
  • Ҳамидий Мина (2011-йилдан бери лойиҳа ишлаб чиқиш босқичида)
  • Янги шаҳар (Шаҳре Наw)
  • Данд
  • Карз
  • Мирвайс Мина
  • Даман
  • Сарпуза
  • Малажат
  • Қадимий Қандаҳор (Зорр Шар)
  • Арғандоб водийси

Маданият масканлари ва боғлари

  • Қандаҳор боғи [3]
  • Бобо Сааб
  • Кокаран боғи
  • Боғи пул [4]
  • Чилзина битиктоши (Бобур томонидан ўрнатилган битиктош)
  • Қандаҳор музейи

Масжидлар ва зиёратгоҳлари

  • Қандаҳор жоме масжиди
  • Хирқа шариф
  • Мўйи Муборак масжиди
  • Қандаҳор университетидаги масжид (Ҳайитгоҳ жума масжиди)

Мақбаралари

Бозорлари ва савдо марказлари

  • Ал-Жадид ёпиқ савдо маркази [5]
  • Ҳирот бозори
  • Кобул бозори
  • Шоҳ бозори
  • Шкарпур бозори
  • Пийроз супермаркети
  • Қандаҳор супермаркети
  • Самимий супермаркети

Шифохоналари

  • Афғон миллий армияси минтақавий госпитали
  • Мивайс шифохонаси
  • Сиял шифо касалхонаси
  • Билол шифохонаси
  • Моманд шифохонаси
  • Сидал шифохонаси

Банклари

  • Афғонистон Халқаро банки
  • Неw Кабул Банк
  • Азизий банки

Спорти

Қандаҳордаги профессионал спорт жамоалари

Жамоа номи Ўйнаётган лигаси Спорт тури Стадиони Ташкил топган йили
Қандаҳор рицарлари (пуштуча: د کندهار توریالي‎‎ Да Кандаҳāр Тūрйāлī) Афғонистон Премер-лигаси Крикет Шаржа крикет стадиони 2018-йил
Буст ҳимоячилари (пуштуча: بوست ساتونکي‎‎ Бōст Сāтūнкī) Шпагиза Крикет лигаси Крикет Қандаҳор халқаро крикет стадиони 2013-йил
Де Маиwанд Аталан (пуштуча: د میوند اتلان‎‎) Афғонистон Чемпионлар лигаси Футбол Қандаҳор стадиони 2012-йил
  • Стадионлари
    • Қандаҳор халқаро крикет стадиони (қурилмоқда)[31]
    • Қандаҳор стадиони (футбол ўйинлари учун)[32]
    • Аҳмадшоҳ стадиони (20 000 кишига мўлжалланган, футбол ўйинлари учун)

Демография ва маданияти

Қандаҳор аҳолиси 2021-йил ҳолатига кўра тахминан 651 484 кишини ташкил қилади[1]. Пуштунлар шаҳар ва вилоят аҳолисининг катта қисмини ташкил қилади, аммо аниқ рақамлар мавжуд эмас. Натионал Геограпҳиc томонидан 2003-йилги ҳисоб-китобларга кўра, аҳолининг этник таркиби қуйидагича: пуштунлар тахминан 70%, тожиклар 20%, балужлар 2%, ўзбеклар 2%[33].

Пушту тили шаҳар ва минтақада асосий тил ҳисобланади. Форс тилини шаҳар аҳолисининг бир қисми, айниқса ҳукуматда хизмат қилаётганлар ҳам тушунадилар. Иккала тил ҳам Афғонистоннинг расмий тили ҳисобланади. 2006-йилда Афғонистон Қишлоқ жойларини тиклаш ва ривожлантириш вазирлиги ҳамда Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Афғонистонга Ёрдам Миссияси (УНАМА) томонидан тайёрланган вилоят маълумотлари тўпламида шундай дейилган:

„Қандаҳор вилоятида яшовчи асосий этник гуруҳ паштунлардир. Буларга Тарин ёки Дурроний қабилалари, жумладан Баракзай, Попалзай, Алкозай, Ачакзай, Ишақзай, Нурзай ва Ализай каби йирик қабилалар киради. Аҳолининг 98% дан ортиғи, қишлоқларнинг 98% дан кўпроғи пушту тилида сўзлашади. Олти қишлоқда 4000 киши дарий тилида, икки қишлоқда 8000 киши балуж тилида сўзлашади. Тўққизта қишлоқда 19000 киши бошқа ноаниқ тилда гаплашади“[34].

ББC Форс хабарига кўра, Қандаҳор шаҳрида тахминан 50,000-100,000 тожик ёки форс тилида сўзлашувчилар бор[35] „Жанубий тожиклар кенгаши“нинг бош идораси ҳам Қандаҳор шаҳрида жойлашган[36].

Минтақада пуштун маданияти, тарихи, урф-одатлари, кийим-кечаклари ва ҳаёт-тарзи (пуштунвали) устунлик қилади.

Машҳур шахслари

  • Қандаҳорийбегим, Бобурийлар императори Шоҳжаҳоннинг хотини;
  • Нуржаҳон бегим — Бобурий малика;
  • Мир Вайс Хотакий — Гилзойи ҳокимлиги асосчиси;
  • Абдулазиз Хотакий — Гилзойи ҳокими;
  • Маҳмуд Хотакий — Гилзойи ҳокими ва Форс шоҳи;
  • Ашраф Хотакий — Форс шоҳи;
  • Ҳуссайн Хотакий — Гилзойи ҳокими;
  • Аҳмадшоҳ Дурроний — Афғонистон асосчиси, шу шаҳарда дафн этилган;
  • Дўстмуҳаммадхон — Афғонистон амири ва Пояндахоннинг ўғли;
  • Шералихон — Афғонистон амири ва Пояндахоннинг ўғли;
  • Абдураҳмон — Афғонистон амири ва Дўстмуҳаммадхоннинг ўғли;
  • Ғулом Муҳаммад Тарзий — ХИХ аср охиригача Афғонистон тарихида муҳим ўрин тутган Тарзий сулоласи етакчиси;
  • Абдулраҳмонхон — Боллйwоод актёри Қодирхоннинг отаси;
  • Муҳаммад Иброҳим Хвахужи — Афғон сиёсатчиси Ғарзай Хвахужининг отаси, Афғонистон Ислом Репсубликаси ТИВ ходими Ғаранай Хвахужининг бобоси;
  • Марям Дурроний — афғон фаоли ва аёллар ҳимоячиси;
  • Убайдуллажон — Афғонистон жанубидаги пуштун мусиқаси қироли;
  • Нағма — афғон қўшиқчиси;
  • Нашенас — афғон мусиқачиси;
  • Абдулҳай Ҳабибий — олим, Кобул университетеи собиқ профессори ва кўплаб китоблар муаллифи;
  • Карзайлар — Афғонистон президенти Ҳамид Карзай оиласи'
  • Гул Оға Шерзай — Қандаҳор вилояти ҳокими ва Нангарҳор вилояти ҳокими;
  • Саид Тойиб Жавод — Афғонистоннинг АҚШдаги собиқ элчиси;
  • Юсуф Пуштун — афғон сиёсатчиси;
  • Хонмуҳаммад Мужоҳид — Алоказай қабиласи етакчиси.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 „Эстиматед Популатион оф Афгҳанистан 2021-22“. Натионал Статистиc анд Информатион Аутҳоритй (НСИА) (2021-йил 1-апрел). 2021-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 21-июн.
  2. ↑ Жоҳн Э. Ҳилл, Тҳроугҳ тҳе Жаде Гате то Роме: А Студй оф тҳе Силк Роутес дуринг тҳе Латер Ҳан дйнастй, 1ст то 2нд cентуриэс АД. БоокСурге, Чарлестон, Соутҳ Cаролина, 2009. ИСБН 978-1-4392-2134-1, пп. 517-518. Тҳис дериватион, ас тҳат фром Гондопҳарес, wас чараcтерисед ас „пҳилологиқуэмент импоссибле“ бй П. Бернард, „Ун проблеме де топонймиэ антиқуэ данс л’Асиэ Cентрале: лес номс анcиэнс де Қандаҳар“, Студиа Ираниcа, томе 3, 1974 анд Афгҳанистан Қуартерлй, вол.33, но.1, Жуне 1980/Спринг 1359, пп.49-62, п59, н.10.
  3. ↑ Баррос, Жоãо де. Да Асиа Де Жоāо Де Баррос: Дос Феитос, Қуэ Ос Португуэзес Физерам Но Десcубрименто, Э Cонқуиста Дос Марес, Э Террас До Ориэнте. Деcада Қуарта. Парте Сегунда (пт). На Региа Оффиcина Тйпографиcа, 1552. Қаралди: 2020-йил 2-октябр (2021-йил 1-майда асл нусхадан архивланган). „Тҳосе wҳо го фром Персиа, фром тҳе кингдом оф Ҳораçам (Кҳорасан), фром Боҳáра, анд алл тҳе Wестерн Регионс, травел то тҳе cитй wҳич тҳе нативес cорруптлй cалл Cандар, инстеад оф Сcандар, тҳе наме бй wҳич тҳе Персианс cалл Алехандер.:руптаменте Cандар, ҳавендо де дизер Сcандар, номе пер қуэ ос Перфас чамам Алехандре, пор элле (cомо эфcреве Арриано ") эдифиcар эфиа Cидаде, э до феу номе фе чамоу Алехандриа фитуада ...“ 
  4. ↑ 4,0 4,1 Ҳобсон Жобсон Диcтионарй (Wайбаcк Мачине сайтида 7 Жулй 2012 санасида архивланган); Тҳе Праcтиcал Санскрит-Энглиш Диcтионарй, Ваман Шиврам Апте, Мотилал Банарсидасс, Делҳи, Индиа, 1975, ИСБН 81-208-0567-4; П. Бернард, „Уне проблеме де топонймиэ антиқуэ данс л’Асиэ cентрале: лес номс анcиэнс де Қандаҳар“, Студиа Ираниcа, 3-том (2-фасл) 1974-йил, 171-185-бетлар.
  5. ↑ Эрнст Ҳерзфелд, Арчаэологиcал Ҳисторй оф Иран, Лондон, Охфорд Университй Пресс фор тҳе Бритиш Аcадемй, 1935, п.63; Эрнст Ҳерзфелд, Тҳе Персиан Эмпире: Студиэс ин Геограпҳй анд Этҳнограпҳй оф тҳе Анcиэнт Неар Эаст, Wиэсбаден, Стеинер, 1968-йил, 335-бет.
  6. ↑ Тарн, Wиллиам Wоодтҳорпе. Тҳе Греэкс ин Баcтриа анд Индиа, 2010-йил 24-июн. ИСБН 9781108009416. Қаралди: 2021-йил 25-июн (2021-йил 25-июнда асл нусхадан архивланган). 
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 „Тҳе Стате оф Афгҳан Cитиэс репорт 2015“. 2015-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 22-октябр.
  8. ↑ 8,0 8,1 „Афгҳанистан Провинcиал Реcонструcтион Ҳандбоок“. 124-бет. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам)
  9. ↑ [1] (Wайбаcк Мачине сайтида 14 Фебруарй 2010 санасида архивланган) (русча)
  10. ↑ Сиал, Амер. „Пак Раилwайс поисед то гет массиве фундинг фром CПЕC анд CАРЕC“. Пакистан Тодай (2016-йил 18-август). 2017-йил 24-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 23-март.
  11. ↑ Какар, Жавед Ҳамим. „Пакистан, Афгҳанистан инк МоУ он раил линкс“. Пажҳwок Афгҳан Неwс (2010-йил 7-июл). 2012-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 23-октябр.
  12. ↑ Кандаҳар-Қуэтта бус сервиcе соон Бй Башир Аҳмад Наадим 20 Жул 2012 — 17:17, ҳттп://www.пажҳwок.cом/эн/2012/07/20/кандаҳар-қуэтта-бус-сервиcе-соон (Wайбаcк Мачине сайтида 30 Май 2014 санасида архивланган)
  13. ↑ Cоган, Жамес. „Ҳундредс деад ин фигҳтинг алонг Афгҳанистан-Пакистан бордер“. Wорлд Соcиалист Wеб Сите (2008-йил 16-август). 2008-йил 2-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 25-август.
  14. ↑ Салиҳ, Салиҳ Муҳаммад; Сиддиқуэ, Абубакар. „Деатҳ сталкс тҳе ҳигҳwай то ҳелл“. Асиа Тимес Онлине (2008-йил 23-октябр). 2011-йил 27-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 23-октябр.
  15. ↑ Wҳеэлер, Тонй „Афгҳанистан Праcтиcалитиэс“. Лонелй Планет (2006-йил 6-июн). 2011-йил 7-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 9-январ.
  16. ↑ „Бенаwа Институте оф Ҳигҳер Эдуcатион | Туитион | Адмиссион - Cоунселор Cорпоратион“ (2020-йил 8-июл). 2021-йил 28-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 28-июл.
  17. ↑ „Мирwаис Неэка Институте оф Ҳигҳер Эдуcатион - Cоунселор Cорпоратион“ (2020-йил 19-сентябр). 2021-йил 28-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 28-июл.
  18. ↑ „Саба Институте оф Ҳигҳер Эдуcатион | Феэ & Аcадемиcс - Cоунселор Cорпоратион“ (2020-йил 27-сентябр). 2021-йил 28-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 28-июл.
  19. ↑ „Малалай Университй | Туитион анд Феэс | Аcадемиcс - Cоунселор Cорпоратион“ (2020-йил 19-сентябр). 2021-йил 28-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 28-июл.
  20. ↑ Ламб, Чристина (2002). Тҳе Сеwинг Cирcлес оф Ҳерат: А Персонал Вояге Тҳроугҳ Афгҳанистан. Ҳарпер Cоллинс. Фирст Перенниал эдитион (2004), 38-бет анд н. ИСБН 0-06-050527-3.
  21. ↑ 21,0 21,1 „Пунжа Саҳиб: Тҳе Мираcле ат Ҳассан Абдал“. Wондерс оф Пакистан (2009-йил 13-апрел). 2016-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 6-май.
  22. ↑ Дупреэ, Нанcй Ҳатч. Ан Ҳисториcал Гуиде то Афгҳанистан. Кабул: Афгҳан Аир Аутҳоритй, Афгҳан Тоурист Организатион, 1970 — 492-бет. Қаралди: 2012-йил 17-июн (2021-йил 7-майда асл нусхадан архивланган). 
  23. ↑ 23,0 23,1 Cусаcк, Жаке. „Спендинг Тиме Wитҳ тҳе Карзаис ин (Парц оф) Кандаҳар“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2011-йил 19-июл). 2012-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 20-октябр.
  24. ↑ Соутҳ Асиан Неwс Агенcй, 30 Поwер Генераторс то Бе Инсталлед ин Кандаҳар[сайт ишламайди]
  25. ↑ „Аино Мина Девелопмент“. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 6-май.
  26. ↑ АҚШ Давлат департаменти, У. С. Говернмент Агенcй Гранц $3 Миллион то Буилд Афгҳан Ҳомес (Wайбаcк Мачине сайтида 4 Оcтобер 2006 санасида архивланган)
  27. ↑ „Cасе студй: Аино Мина“. Десигн Миддле Эаст. 2014-йил 6-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 6-май.
  28. ↑ Кандаҳар маёр киллед бй суиcиде бомбер wитҳ эхплосивес ин турбан[сайт ишламайди]
  29. ↑ Наадем, Башир Аҳмед. „Cонструcтион оф Ҳамеэди тоwншип старц ин Кандаҳар“ (2011-йил 16-август). 2012-йил 8-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 16-август.
  30. ↑ Афгҳанистан Инвестмент Суппорт Агенcй, Афгҳанистан Индустриал Паркс Девелопмент Аутҳоритй (Wайбаcк Мачине сайтида 21 Жулй 2006 санасида архивланган)
  31. ↑ „20 аcрес оф ланд донатед фор cриcкет стадиум ин Кандаҳар | Пажҳwок Афгҳан Неwс“ (2014-йил 29-май). 2014-йил 29-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 8-май.
  32. ↑ Иқбал Аҳмад Эсмати (2005-02-13), Фоотбалл Гроунд, 10 Аугуст 2016да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2021-05-08
  33. ↑ „2003 Натионал Геограпҳиc Популатион Мап“. Тҳомас Гоуттиэрре, Cентер Фор Афгҳанистан Студиэс, Омаҳадаги Небраска университети ; Маттҳеw С. Бакер, Стратфор. Натионал Геограпҳиc Соcиэтй (2003). 2017-йил 12-сентабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 11-апрел.
  34. ↑ „Б. Демограпҳй анд Популатион“. Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Афғонистонга Ёрдам Миссияси анд Афг'онистон Статистика ҳисоботи-2006, Марказий статистика идораси. Афғонистон Қишлоқ жойларини тиклаш ва ривожлантириш вазирлиги. 2012-йил 21-мартда асл нусхадан архивланган.
  35. ↑ هنریار, ارشاد. „فارسی زبان‌های قندهار؛ پیشتاز زرگری و رای‌گیری“ (фа). ББC Неwс فارسی (2019-йил 26-май). 2020-йил 7-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 26-июл.
  36. ↑ „شورای همبستگی تاجیکان قندهار آغاز به فعالیت کرد“. тажикмедиа.cом. 2020-йил 26-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 26-июл.

Ҳаволалар



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Qandahor" dan olindi